Việt Nam nằm ở giai đoạn "phía sau" của thương chiến

TS. Hồ Quốc Tuấn - Giảng viên cao cấp, Đại học Bristol, Vương quốc Anh cho rằng, những diễn biến về thuế quan vừa qua có thể gọi là “bất định từ rủi ro đã biết trước”.

TS. Hồ Quốc Tuấn - Giảng viên cao cấp, Đại học Bristol, Vương quốc Anh. (Ảnh: NVCC).

Rủi ro từ việc ông Trump trở thành Tổng thống sẽ khơi mào chiến tranh thương mại là điều chúng ta đã biết từ trước nhưng phạm vi tới đâu, tác động ra sao và sẽ kéo dài bao lâu lại là những điều bất định.

Thương chiến sẽ gây ra nhiều tác động, trong đó dễ thấy nhất là làm tăng lạm phát ở những nước bị ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp đẩy lạm phát toàn cầu lên. Đồng thời, cuộc chiến này chắc chắn sẽ gây tổn thất với lợi nhuận doanh nghiệp nếu họ không thể chuyển toàn bộ chi phí thuế quan lên người tiêu dùng.

Chuỗi cung ứng và việc làm ở những nước bị ảnh hưởng trước mắt là Trung Quốc, Mexico, Canada sẽ bị tác động tiêu cực và các chính sách đáp trả ngoài phạm vi thương mại (như Trung Quốc đang làm) gây tổn hại cho các công ty đa quốc gia, ông Tuấn phân tích.

Trong đó, việc những nhóm hàng nào sẽ chịu thuế suất bao nhiêu và có điều khoản miễn trừ không là câu hỏi đang rất được quan tâm. Trong “thương chiến 1.0”, có một danh sách “ngoại lệ” dài đối với nhiều nhóm hàng, do đó, tác động của thuế quan có thể không lớn như nó cho thấy bề ngoài.

Ngoài ra, những quyết định được thay đổi chóng vánh của ông Trump khiến việc dự báo và đưa ra các kịch bản trở nên khó khăn. Ngay cả việc di chuyển chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc giá cũng có thể bị dừng lại bởi việc chuyển đổi rất tốn kém cả thời gian lẫn đầu tư nhưng quyết định thuế quan của ông Trump lại chỉ trong ngắn hạn.

Trên thực tế, Mỹ ghi nhận thâm hụt thương mại rất lớn với Việt Nam (tới 123 tỷ USD năm 2024) liên tục có xu hướng tăng. Một số quốc gia mà Mỹ thâm hụt lớn như: Trung Quốc, Mexico hay Canada đều đã có phương án áp thuế, vì vậy rủi ro của Việt Nam là rất lớn.

"Tuy nhiên, Mỹ đang tập trung sự chú ý vào các đối tác thương mại lân cận (Mexico, Canada và EU) cùng với đối thủ truyền thống là Trung Quốc", các nhà phân tích từ Công ty Chứng khoán Mirae Asset (MASVN) phân tích.

Mặt khác, cán cân thương mại Mỹ - Việt phản ánh một thực tế sâu xa hơn về chuỗi cung ứng toàn cầu, nơi thâm hụt thương mại hiện tại chủ yếu bắt nguồn từ xuất khẩu linh kiện điện tử, dệt may và giày dép từ khu vực FDI - các doanh nghiệp đang tận dụng lợi thế chi phí lao động cạnh tranh và chính sách đầu tư nước ngoài thuận lợi của Việt Nam, đồng thời thực hiện chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng "Trung Quốc + 1".

Các nhà phân tích từ MASVN cũng nhấn mạnh rằng, Việt Nam cũng có thể phải đối mặt với nguy cơ tiềm ẩn từ việc thực thi các quy tắc xuất xứ “rules-of-origin” đối với hàng hóa chuyển tải. Tuy nhiên, chính Mỹ cũng không tránh khỏi tác động.

Đối với Mỹ, Economist Intelligence Unit ước tính việc tăng thuế 20 điểm % đối với hàng xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ có thể làm giảm GDP của Trung Quốc khoảng 0,6 điểm % từ năm 2025 đến 2027, trong khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ ước tính rằng việc kết hợp thuế quan đối với Canada, Mexico và Trung Quốc có thể dẫn đến lạm phát PCE cơ bản tăng 0,8 điểm %.

Do đó, một cuộc chiến thương mại kéo dài sẽ góp phần làm gia tăng áp lực lạm phát đối với hoạt động tiêu dùng nội địa của Mỹ, làm chậm lộ trình giảm lãi suất của Fed; qua đó tác động gián tiếp đến tỷ giá và môi trường lãi suất của Việt Nam.

Trong ngắn hạn, chuỗi cung ứng sẽ tiếp tục dịch chuyển ra khỏi Trung Quốc sang các nước ASEAN, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, phía Mỹ sẽ “để ý” tới Việt Nam với tư cách là một nước có thặng dư thương mại lớn. Vì vậy, Việt Nam có thể hưởng lợi từ tiến trình “câu giờ” này. Tuy nhiên, sau đó, Việt Nam khó có thể tránh khỏi bị ảnh hưởng, chuyên gia Hồ Quốc Tuấn dự báo.