Việt Nam đứng ở đâu khi Donald Trump trở lại với cuộc chiến thuế quan?

Theo chuyên gia, mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số của Việt Nam có thể là một tham vọng lớn, nhưng không phải là điều bất khả thi.

Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng với chiến lược thuế quan đầy toan tính, tạo ra những xáo trộn trên toàn cầu. Đối với Việt Nam – một nền kinh tế mở với xuất khẩu là trụ cột – chính sách này không chỉ mang đến thách thức mà còn mở ra những cơ hội đáng kể.

Ngay khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump – người tự nhận là "người đàn ông thuế quan" – không chậm trễ sử dụng thuế như một công cụ quyền lực để buộc các quốc gia phải đàm phán theo điều kiện của Mỹ. Ba đối tượng đầu tiên bị nhắm đến là Mexico, Canada và Trung Quốc.

Tuy nhiên, ông Trump đã tạm hoãn kế hoạch áp thuế đối với Mexico và Canada sau khi hai quốc gia này đồng ý tăng cường kiểm soát biên giới, ngăn chặn dòng chảy fentanyl – một loại thuốc giảm đau gây nghiện – và người nhập cư bất hợp pháp vào Mỹ. Theo ông Frank Kelly, người sáng lập kiêm đối tác quản lý tại Fulcrum Macro, các biện pháp thuế quan của chính quyền Trump không đơn thuần là vấn đề kinh tế mà chủ yếu phục vụ mục tiêu an ninh và sức khỏe quốc gia.

Thuế quan – Vũ khí địa chính trị tối thượng

“Với Trump, thuế không chỉ là công cụ kinh tế mà còn là một đòn bẩy địa chính trị mạnh mẽ, tạo ra tác động tức thì và thu hút sự chú ý cả trong lẫn ngoài nước,” ông Kelly nhận định.

Trường hợp Trung Quốc cũng không ngoại lệ. Các chuyên gia nhận định mức thuế 10% mà ông Trump áp lên hàng hóa Trung Quốc nhẹ hơn dự đoán, phản ánh quan điểm khác biệt của ông so với nhiều chính trị gia Mỹ. Ông không chỉ coi Trung Quốc là đối thủ mà còn dành sự tôn trọng nhất định đối với Chủ tịch Tập Cận Bình, cho thấy khả năng hướng tới một "thỏa thuận lớn" giữa hai nước.

Bà Eva Huan Yi, Kinh tế trưởng tại Huatai Securities, cũng cho rằng mức thuế "mềm" này cho thấy chính quyền Trump đang trở lại với sự chuẩn bị kỹ lưỡng hơn và một đội ngũ chuyên nghiệp hơn. Trong khi đó, Trung Quốc cũng đã có kế hoạch đối phó từ năm 2022, không còn phản ứng nóng vội mà sẵn sàng với mọi kịch bản.

Trước các động thái từ Mỹ, Trung Quốc đã công bố danh sách các mặt hàng nhập khẩu từ Mỹ sẽ bị áp thuế cao hơn. Tuy nhiên, giới quan sát nhận định đây là phản ứng có thể đoán trước, khi chiến lược thuế của ông Trump luôn bắt đầu bằng những mức thuế cao nhằm tạo áp lực, sau đó đàm phán để điều chỉnh xuống. Điều này khiến thị trường tài chính toàn cầu biến động, với giá vàng thường tăng mạnh khi có nguy cơ áp thuế và giảm khi các biện pháp này bị hoãn.

Việt Nam và cơ hội từ cuộc chơi thuế quan

Cuộc chiến thuế quan giữa các cường quốc không chỉ tác động đến Mỹ và Trung Quốc mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến nền kinh tế toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Theo ông Phạm Lưu Hưng, Kinh tế trưởng Công ty Cổ phần Chứng khoán SSI, Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc chơi này, nhưng đồng thời cũng có cơ hội lớn để trở thành một "quốc gia kết nối" trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc.

Từ góc nhìn của Mỹ, ông Frank Kelly đánh giá quan hệ Việt – Mỹ không chỉ giới hạn trong thương mại mà còn mở rộng sang lĩnh vực an ninh và quốc phòng. Washington xem Hà Nội như một đối tác quan trọng để duy trì ổn định khu vực. Thậm chí, ngay sau khi đắc cử, một trong những nhà lãnh đạo đầu tiên mà ông Trump liên lạc chính là lãnh đạo Việt Nam – dấu hiệu cho thấy Việt Nam giữ vị trí đặc biệt trong chiến lược của ông.

Dẫu vậy, không thể loại trừ khả năng Việt Nam cũng nằm trong danh sách xem xét áp thuế của ông Trump, khi Mỹ ghi nhận mức thâm hụt thương mại 123 tỷ USD với Việt Nam vào năm 2024. “Trump chắc chắn sẽ chú ý đến con số này. Ông ấy có thể áp thuế, nhưng đồng thời cũng có thể tìm kiếm một thỏa thuận thương mại có lợi hơn với Việt Nam,” ông Kelly nhận định.

Một yếu tố quan trọng khác là sự dịch chuyển sản xuất khỏi Trung Quốc sang Việt Nam. Theo ông Kelly, đây không chỉ là xu hướng thương mại mà còn mang tính chiến lược với chính quyền Trump, khi Mỹ có thể tận dụng sự dịch chuyển này làm đòn bẩy gây áp lực lên Trung Quốc.

Về phía Trung Quốc, bà Eva Yuan Hi cho rằng Bắc Kinh nhìn nhận Việt Nam như một phần quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực. Cấu trúc công nghiệp tương đồng giữa hai nước giúp doanh nghiệp Trung Quốc giảm đáng kể chi phí giao dịch. Tuy nhiên, để tận dụng tối đa cơ hội này, Việt Nam cần cải thiện chuỗi giá trị gia tăng, tuân thủ quy định thương mại quốc tế và đầu tư mạnh vào hạ tầng kết nối.

Động lực tăng trưởng và bài toán phát triển

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đầy biến động, Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức. Theo ông Phạm Lưu Hưng, Việt Nam đang trở thành điểm đến hàng đầu của doanh nghiệp quốc tế. Một khảo sát từ JETRO cho thấy 196/463 công ty Nhật Bản di dời sản xuất khỏi Nhật Bản hoặc Trung Quốc đã chọn Việt Nam, phản ánh sức hút ngày càng lớn của nền kinh tế Việt Nam.

Bên cạnh dòng vốn ngoại, động lực tăng trưởng nội tại của Việt Nam cũng rất đáng chú ý. Năm 2025 đánh dấu giai đoạn cuối của chu kỳ 5 năm, khi hàng loạt dự án đầu tư công vào hạ tầng được đẩy mạnh, tạo động lực phát triển cho các ngành sản xuất và tiêu dùng nội địa.

Dù vậy, để đạt được mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số – một tham vọng lớn nhưng không bất khả thi – Việt Nam không thể chủ quan. Ông Hưng lưu ý rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn "dân số vàng" nhưng lợi thế này chỉ kéo dài khoảng 15 năm. Chính phủ cần đẩy mạnh cải cách để nâng cao hiệu suất, tinh gọn bộ máy quản lý và tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp.

Năm 2025, đầu tư công, đặc biệt là phát triển hạ tầng, sẽ là động lực chính của nền kinh tế. Các lĩnh vực hưởng lợi lớn nhất sẽ là xây dựng và vật liệu xây dựng, khi dòng vốn ngân sách được giải ngân mạnh mẽ hơn.

Ngoài ra, tiêu dùng nội địa cũng đóng vai trò quan trọng. Khi tầng lớp trung lưu dần phục hồi sau giai đoạn suy giảm, chính sách kích thích kinh tế phù hợp có thể giúp Việt Nam đạt được mức tăng trưởng vượt trội trong thập kỷ tới.

Chiến lược thuế quan của ông Trump đang định hình lại cuộc chơi kinh tế toàn cầu, không chỉ tác động đến Mỹ và Trung Quốc mà còn mở ra cơ hội và thách thức cho Việt Nam. Trong bối cảnh này, Việt Nam cần chủ động hơn trong việc tận dụng lợi thế kết nối chuỗi cung ứng, cải thiện môi trường kinh doanh và duy trì tăng trưởng bền vững. Chỉ khi có chiến lược phù hợp, Việt Nam mới có thể biến những biến động quốc tế thành động lực phát triển cho chính mình.