Việt Nam đánh đổi lạm phát cao để bứt phá tăng trưởng?

Trong những năm gần đây, mục tiêu kiểm soát lạm phát của Việt Nam đã thay đổi, không còn cố định ở mức 4% như trước, mà điều chỉnh linh hoạt trong khoảng từ 4% đến 4,5% theo tốc độ tăng CPI bình quân. Liệu sự thay đổi này có phản ánh chiến lược chấp nhận lạm phát cao hơn để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ hơn?

Một thập kỷ kiểm soát lạm phát hiệu quả

Năm 2024, Việt Nam đối diện với không ít thách thức cả trong nước và quốc tế. Xung đột quân sự gia tăng, nền kinh tế toàn cầu phục hồi chậm, tỷ giá và lãi suất biến động khó lường, cùng với các hiện tượng thời tiết cực đoan đã tạo ra một bức tranh kinh tế đầy biến động.

Lạm phát toàn cầu vẫn là vấn đề đáng lo ngại, khi lạm phát tại Mỹ tăng 2,7%, khu vực Euro là 2,2%, và nhiều quốc gia châu Á như Ấn Độ (5,5%) và Nhật Bản (2,9%) cũng ghi nhận mức tăng đáng kể.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam đã đạt được thành tựu ấn tượng trong việc kiểm soát lạm phát. Chỉ số CPI tháng 12/2024 tăng 2,94% so với cùng kỳ năm trước, và chỉ số giá tiêu dùng bình quân cả năm tăng 3,63%, hoàn thành mục tiêu Quốc hội đề ra.

Đặc biệt, năm 2024 đánh dấu năm thứ 10 liên tiếp Việt Nam duy trì lạm phát dưới 4%, một thành công góp phần quan trọng vào sự ổn định kinh tế vĩ mô, nâng cao niềm tin của người dân và doanh nghiệp vào đồng tiền nội tệ, đồng thời tạo dựng môi trường kinh doanh thuận lợi.

Các yếu tố then chốt trong kiểm soát lạm phát

Theo TS. Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế - Tài chính, Học viện Tài chính, có ba yếu tố chính giúp Việt Nam duy trì được lạm phát ổn định trong suốt một thập kỷ qua:

Tăng cung tiền thấp: Tốc độ tăng cung tiền trong giai đoạn 2014-2023 chỉ đạt 13,8%, thấp hơn nhiều so với mức trung bình 27,1% trong giai đoạn 2004-2013.

Lãi suất thực dương: Lãi suất thực trung bình trong giai đoạn 2014-2024 duy trì ở mức 3,7%/năm đối với tiền gửi kỳ hạn 12 tháng, cao hơn so với mức lãi suất thực 0% trong giai đoạn 2004-2014.

Tỷ giá ổn định: Tỷ giá USD/VND trong giai đoạn 2014-2024 cũng duy trì ổn định hơn, với mức giảm giá của VND so với USD chỉ 1,6%/năm, so với 2,9% trong giai đoạn 2004-2014.

Theo ông Độ, ba yếu tố này đã giải thích được khoảng 80% sự thành công trong kiểm soát lạm phát của Việt Nam trong 10 năm qua.

Rủi ro lạm phát trong năm 2025

Mặc dù đạt được kết quả tích cực trong kiểm soát lạm phát năm 2024, các chuyên gia cảnh báo rằng năm 2025 vẫn tiềm ẩn nhiều yếu tố có thể gây áp lực lên chỉ số lạm phát. Theo bà Nguyễn Thu Oanh, Vụ trưởng Vụ Thống kê Giá, Tổng cục Thống kê, xung đột quân sự, cạnh tranh thương mại giữa các nước lớn, và các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng, tăng chi phí vận tải và đẩy giá hàng hóa lên cao. Các chính sách thuế khắt khe và bảo hộ thương mại cũng có thể làm trầm trọng thêm căng thẳng, gây ra lạm phát mới.

Trong nước, chi phí nhập khẩu nguyên liệu có thể tăng theo biến động giá thế giới và tỷ giá, ảnh hưởng đến giá thành sản phẩm. Các điều chỉnh giá điện, học phí, dịch vụ y tế theo cơ chế thị trường cũng có thể tác động tới CPI. Bên cạnh đó, các gói kích cầu, giảm lãi suất và tăng đầu tư công cũng có thể tạo ra áp lực đối với giá cả nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Cuối cùng, giá cả thường có xu hướng tăng vào cuối năm và dịp lễ, Tết, đặc biệt là các mặt hàng lương thực, thực phẩm. Nếu xảy ra thiên tai hoặc dịch bệnh, tình hình có thể càng trở nên phức tạp.

Một số chuyên gia đã chỉ ra rằng, trong những năm gần đây, mục tiêu kiểm soát lạm phát của Việt Nam đã điều chỉnh không còn giữ mức cố định 4%, mà thay vào đó là một khoảng dao động từ 4% đến 4,5%. Điều này phản ánh một chiến lược chấp nhận mức lạm phát cao hơn để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, mối quan hệ giữa lạm phát và tăng trưởng không phải lúc nào cũng chặt chẽ. Theo lý thuyết đường cong Phillips, có thể xảy ra tình huống lạm phát gia tăng mà tốc độ tăng trưởng GDP không tương xứng. Điều này có thể tạo ra kỳ vọng lạm phát, dẫn đến một vòng xoáy giữa giá cả và tiền lương, như đã xảy ra trong năm 2022, khi mức lạm phát cao kéo theo yêu cầu tăng lương, dù ban đầu chỉ là phản ứng với cú sốc nguồn cung.

Định hướng chính sách để kiểm soát lạm phát năm 2025

Để đạt mục tiêu kiểm soát lạm phát ở mức 4,5% trong năm 2025, các chuyên gia cho rằng chính sách tiền tệ cần được điều hành chủ động và linh hoạt, kết hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa mở rộng hợp lý. Đặc biệt, cần tập trung nâng cao chất lượng tín dụng, khuyến khích sản xuất và kinh doanh, đồng thời kiểm soát chi tiêu công và thâm hụt ngân sách để giảm áp lực nợ công.

Các biện pháp quản lý giá cả các mặt hàng thiết yếu, thúc đẩy sản xuất và chuỗi cung ứng nội địa, kiểm soát nhập khẩu và đẩy mạnh xuất khẩu cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giữ ổn định CPI. Đồng thời, chính sách tài khóa thận trọng, hạn chế bội chi ngân sách nhà nước và kiểm soát giá các mặt hàng như xăng dầu, điện, thực phẩm sẽ giúp hạn chế sự tăng giá đột biến, đảm bảo ổn định nền kinh tế trong năm tới.