Vì sao Hà Nội là tâm điểm của đợt nắng nóng trên 40 độ C?

Không chỉ chịu tác động của áp thấp nóng và gió phơn, Hà Nội còn bị hiệu ứng đảo nhiệt đô thị khiến có thời điểm mức nhiệt vượt 40 độ C.

Bắc Bộ và Trung Bộ đang trải qua đợt nắng nóng gay gắt, trong đó tâm điểm là Hà Nội và đồng bằng Bắc Bộ thay vì Bắc Trung Bộ như thường lệ. VnExpress phỏng vấn tiến sĩ Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển về hiện tượng này.

- Nguyên nhân của đợt nắng nóng gay gắt đang diễn ra ở Bắc Bộ và Trung Bộ là gì?

- Đợt nắng nóng hiện nay là kết quả của sự kết hợp giữa nhiều hình thế thời tiết. Sau khi mưa tiểu mãn suy yếu, vùng áp thấp nóng phía tây phát triển và mở rộng sang Bắc Bộ và Trung Bộ, khiến nền nhiệt tăng nhanh trên diện rộng.

Cùng với đó, gió mùa tây nam bắt đầu hoạt động rõ nét hơn. Khi vượt qua dãy Trường Sơn, luồng gió này tạo ra hiệu ứng phơn (gió Lào), làm không khí trở nên khô và nóng hơn, đặc biệt tại Trung Bộ và Bắc Trung Bộ. Ngoài ra, những ngày gần đây trời ít mây, bức xạ mặt trời mạnh và gió yếu khiến mặt đất hấp thụ nhiệt rất nhanh, góp phần làm nhiệt độ tăng cao và duy trì trong nhiều giờ liên tục.

TS Trương Bá Kiên trả lời VnExpress về đợt nắng nóng đã diễn ra ở Bắc và Trung Bộ. Ảnh: Gia Chính

Đây là đợt nắng nóng thứ hai trong tháng 5/2026. Về thời điểm xuất hiện, đợt nóng này không bất thường vì cuối tháng 5 là giai đoạn Bắc Bộ và Trung Bộ bước vào cao điểm mùa hè. Tuy nhiên, đây là đợt nóng khá mạnh và kéo dài, với nhiệt độ cao nhất phổ biến 37-39 độ C, nhiều nơi trên 40 độ. Nền nhiệt cao xuất hiện từ khá sớm và kéo dài tới khoảng 19h khiến người dân cảm nhận rõ sự oi nóng, hầm hập kéo dài.

- Vì sao đợt này nhiệt độ ở Hà Nội lại cao hơn Trung Bộ và Tây Bắc Bộ?

- Thông thường, Trung Bộ hoặc Tây Bắc Bộ ghi nhận nhiệt độ rất cao trong các đợt nắng nóng do chịu tác động mạnh của hiệu ứng phơn. Tuy nhiên, trong từng đợt cụ thể, mức nhiệt cao nhất còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như vị trí vùng áp thấp nóng, độ ẩm không khí, lượng mây, gió và điều kiện bề mặt.

Riêng với Hà Nội, ngoài tác động của đợt nắng nóng diện rộng, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị đóng vai trò rất quan trọng. Khu vực nội đô có mật độ bêtông hóa cao, nhiều đường nhựa, nhà cao tầng, phương tiện giao thông và nguồn nhiệt thải từ các hoạt động sinh hoạt, dịch vụ. Những yếu tố này khiến nhiệt lượng tích tụ mạnh vào ban ngày và giải phóng chậm về đêm, làm nhiệt độ trong đô thị thường cao hơn khu vực ngoại thành.

Vì vậy, có những thời điểm Hà Nội ghi nhận nhiệt độ cao hơn cả một số địa phương ở Trung Bộ hoặc Tây Bắc Bộ, dù đây vốn là những khu vực thường xuyên chịu nắng nóng gay gắt.

Nắng nóng tại Hà Nội trưa 25/5. Ảnh: Thế Bằng

- Đợt nắng nóng này có gì khác biệt so với lịch sử và so với cùng kỳ?

- Xét về quy luật khí hậu, cuối tháng 5 đến tháng 7 là thời kỳ thường xuất hiện nắng nóng ở Bắc Bộ và Trung Bộ. Vì vậy, sự xuất hiện của đợt nóng lần này không phải hiện tượng bất thường. Tuy nhiên, điều chú ý là nắng nóng xuất hiện trên diện rộng và có cường độ gay gắt ngay từ đầu hè. Tại Hà Nội, một số nơi ghi nhận nhiệt độ vượt 40 độ C; riêng trạm Láng đạt 40,7 độ C trong ngày 25/5.

So với đợt nắng nóng diễn ra ngày 13-16/5 vừa qua, đợt nóng lần này gay gắt hơn và kéo dài hơn. Xét trong giai đoạn từ năm 2021 đến nay, đây được đánh giá là một trong ba đợt nắng nóng mạnh nhất từng xảy ra trong tháng 5.

Một vấn đề được nhiều người quan tâm là vì sao nhiệt độ ngoài trời thường cao hơn đáng kể so với nhiệt độ trong bản tin dự báo. Thực tế, công bố trong các bản tin khí tượng là nhiệt độ không khí đo trong điều kiện tiêu chuẩn. Nhiệt độ người dân cảm nhận ngoài trời còn chịu tác động của bức xạ mặt trời và các bề mặt hấp thụ nhiệt như đường nhựa, bêtông, mái tôn hay kim loại.

Do đó, nhiệt độ cảm nhận thực tế có thể cao hơn nhiệt độ dự báo 2-4 độ C, thậm chí cao hơn ở các khu vực đô thị đông đúc hoặc bề mặt hấp thụ nhiệt mạnh. Đây là lý do nhiều người cảm thấy nắng nóng gay gắt hơn so với con số nhiệt độ được công bố.

- Dự báo đợt nắng nóng này bao giờ kết thúc và còn bao nhiêu đợt nắng nóng trong năm nay?

- Đối với Bắc Bộ và Hà Nội, đợt nắng nóng diện rộng hiện nay có khả năng kéo dài đến khoảng ngày 27/5. Sau đó, mưa giông có xu hướng gia tăng và nắng nóng sẽ giảm dần.

Tại Trung Bộ, nắng nóng có thể kéo dài thêm khoảng một ngày, đến ngày 28/5. Trong thời gian này, khu vực Thanh Hóa đến Đà Nẵng và phía đông tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục xuất hiện nắng nóng gay gắt, nhiều nơi đặc biệt gay gắt với nhiệt độ phổ biến từ 38-40 độ C, có nơi trên 40 độ C.

Người lao động dưới nắng nóng ở Hà Tĩnh. Ảnh: Đức Hùng

Tuy nhiên, việc nắng nóng giảm không đồng nghĩa thời tiết sẽ chuyển mát hoàn toàn. Sau nhiều ngày tích nhiệt, các đô thị lớn vẫn có thể duy trì cảm giác oi nóng vào chiều tối và ban đêm.

Từ nay đến hết mùa hè, Bắc Bộ và Trung Bộ vẫn còn khả năng xuất hiện thêm nhiều đợt nắng nóng khác, tập trung trong các tháng 6 và 7, thậm chí có thể kéo dài sang tháng 8. Riêng trong tháng 6, khả năng xuất hiện khoảng 2-3 đợt nắng nóng. Một số đợt có thể đạt mức nhiệt 39-41 độ, thậm chí 41-42 độ C tại vùng núi phía tây từ Thanh Hóa đến Huế.

Về tác động của El Nino, hiện tượng này chưa phải nguyên nhân trực tiếp gây ra đợt nắng nóng hiện nay. Tuy nhiên, từ nay đến khoảng tháng 8/2026, nhiệt độ trung bình trên cả nước được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm 0,5-1 độ C. Điều này đồng nghĩa mùa hè năm nay có khả năng nóng hơn trung bình, số ngày nắng nóng và số đợt nắng nóng có thể nhiều hơn so với năm 2025.

- Với mức nhiệt cao như hiện nay, ông có cảnh báo gì tới người dân và chính quyền?

- Trong các đợt nắng nóng kéo dài, những nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất là người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh tim mạch, huyết áp, hô hấp hoặc tiểu đường. Bên cạnh đó, những người lao động ngoài trời như công nhân xây dựng, nông dân, shipper hay công nhân vệ sinh môi trường cũng đối mặt với nguy cơ cao bị mất nước, kiệt sức, say nắng hoặc sốc nhiệt.

Người dân nên hạn chế hoạt động ngoài trời trong khung giờ 11h đến 16h; uống đủ nước, tăng cường che chắn khi di chuyển và tránh làm việc quá sức dưới trời nắng gắt. Đồng thời, cần hạn chế thay đổi nhiệt độ đột ngột giữa môi trường ngoài trời và phòng điều hòa.

Đối với các đô thị lớn, cần lưu ý nguy cơ quá tải điện, cháy nổ do nhu cầu sử dụng thiết bị làm mát tăng mạnh; đồng thời bảo đảm các điều kiện y tế, cấp nước và an toàn cho người lao động ngoài trời.

Ngoài tác động trực tiếp của nắng nóng, người dân cũng cần đề phòng giông lốc, sét, mưa đá, gió giật mạnh và mưa lớn cục bộ có thể xuất hiện sau những ngày nắng kéo dài. Vì vậy, cần thường xuyên theo dõi các bản tin dự báo, cảnh báo thời tiết để chủ động bảo vệ sức khỏe và tài sản.