Vì sao châu Âu từ chối "nhập cuộc" cùng Mỹ tại chảo lửa Iran?

Bất chấp sức ép nghẹt thở từ Nhà Trắng, các cường quốc châu Âu vẫn kiên định đứng ngoài cuộc chiến Iran. Sự rạn nứt không chỉ đến từ những tính toán thiệt hơn về kinh tế, mà còn là cái tát vào học thuyết "đơn phương hành động" của chính quyền Donald Trump.

Sự lạnh nhạt của châu Âu trước lời kêu gọi từ Washington không còn là tín hiệu nhất thời, mà đang trở thành một xu hướng rõ rệt. Khi Mỹ bước vào căng thẳng với Iran, các đồng minh truyền thống không còn phản ứng theo quán tính ủng hộ, mà chuyển sang trạng thái dè chừng và tính toán.

Ngay từ đầu, cách tiếp cận của Mỹ đã tạo ra khoảng cách. Việc không tham vấn đồng minh, không xây dựng liên minh đa phương hay nền tảng pháp lý quốc tế khiến nhiều nước châu Âu xem đây là một cuộc xung đột “ngoài phạm vi nghĩa vụ”. Khi yêu cầu hỗ trợ gia tăng, nhưng chiến lược tổng thể vẫn mơ hồ, sự hoài nghi càng lớn.

Phát biểu của Friedrich Merz phản ánh rõ lập trường này: châu Âu không có trách nhiệm tham gia vào một chiến dịch mà họ không được tham vấn ngay từ đầu. Đó không chỉ là phản ứng chính trị, mà còn là thông điệp về cách vận hành quan hệ đồng minh trong bối cảnh mới.

Khác biệt trong cách hiểu về NATO càng làm sâu thêm khoảng cách. Mỹ coi đây là phép thử mức độ cam kết, trong khi châu Âu nhấn mạnh nguyên tắc phòng thủ tập thể – chỉ kích hoạt khi một thành viên bị tấn công. Khi chiến dịch nhằm vào Iran mang tính chủ động, câu hỏi về tính chính danh lập tức được đặt ra.

Không chỉ dừng ở yếu tố chính trị, các tính toán thực tế cũng khiến châu Âu lùi bước. Eo biển Hormuz – điểm nóng của xung đột – là một trong những tuyến vận tải nguy hiểm nhất thế giới hiện nay. Rủi ro từ thủy lôi, tàu vũ trang hay các đòn tấn công phi đối xứng khiến ngay cả lực lượng hải quân mạnh cũng khó kiểm soát hoàn toàn.

Kinh nghiệm từ các chiến dịch trước cho thấy, việc triển khai lực lượng bảo vệ hàng hải không dễ tạo ra thay đổi mang tính quyết định. Trong khi đó, chi phí, rủi ro và phụ thuộc vào các hãng vận tải, bảo hiểm khiến bài toán trở nên phức tạp hơn nhiều so với tính toán trên giấy.

Ở một tầng sâu hơn, châu Âu không chỉ cân nhắc việc “có tham chiến hay không”, mà còn nhìn vào hệ quả dài hạn. Một Trung Đông bất ổn có thể kéo theo làn sóng di cư mới – kịch bản mà lục địa già đã từng trả giá đắt trong quá khứ. So với rủi ro đó, việc giữ khoảng cách lại trở thành lựa chọn an toàn hơn.

Trong khi đó, lập trường từ Washington lại thiếu nhất quán. Donald Trump vừa khẳng định không cần đồng minh, vừa công khai chỉ trích họ thiếu ủng hộ. Những tuyên bố cứng rắn về quân sự đi kèm với sự thiếu rõ ràng về mục tiêu và điểm kết thúc, khiến đối tác khó đặt niềm tin.

Ngay trong nội bộ Mỹ, các dấu hiệu bất đồng cũng xuất hiện. Việc Joe Kent từ chức để phản đối chiến dịch cho thấy câu chuyện không chỉ dừng ở mâu thuẫn với bên ngoài.

Eo biển Hormuz là một trong những tuyến hàng hải nguy hiểm nhất thế giới trong bối cảnh hiện nay

Từ góc nhìn chiến lược, lựa chọn “chờ và quan sát” của châu Âu không hẳn là né tránh. Trong một số tính toán, đây còn là cách tạo áp lực gián tiếp. Khi giá dầu biến động và chi phí chiến sự gia tăng, sức ép trong nước tại Mỹ có thể trở thành yếu tố buộc Washington phải điều chỉnh.

Nhận định của Ian Lesser cho thấy bức tranh rộng hơn: quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang bước vào giai đoạn không còn những chuẩn mực quen thuộc. Sự thiếu đồng thuận lần này có thể lan sang các lĩnh vực khác, từ thương mại đến an ninh dài hạn.

Trong bối cảnh đó, sự im lặng của châu Âu không phải là khoảng trống, mà là một lựa chọn có tính toán. Và chính lựa chọn này đang đặt ra câu hỏi lớn: liệu cấu trúc đồng minh truyền thống có còn giữ được sự gắn kết như trước?