Vì sao cần theo dõi nợ xấu gia tăng ở nhóm ngân hàng?

Trong báo cáo cập nhật triển vọng ngành ngân hàng mới đây, các chuyên gia phân tích tại Công ty Chứng khoán Rồng Việt đã chỉ ra hàng loạt rào cản mang tính vĩ mô đối với hệ thống tài chính thời gian tới, trước hết là bài toán khó khăn trong huy động vốn và áp lực thanh khoản kéo dài.

Số liệu thực tế cho thấy tăng trưởng huy động của các ngân hàng niêm yết đang thấp hơn đáng kể so với tốc độ tăng trưởng tín dụng, tạo ra một khoảng cách lớn chưa thể thu hẹp. Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này bắt nguồn từ việc dòng tiền lớn bị rút khỏi hệ thống do thặng dư ngân sách tích lũy ở mức rất cao, trong khi lượng tiền gửi từ Kho bạc Nhà nước quay trở lại các ngân hàng thương mại là không tương xứng. Đồng thời, nhằm ưu tiên ổn định tỷ giá, Ngân hàng Nhà nước cũng chủ động thắt chặt quy mô kênh cầm cố và kiểm soát nghiêm ngặt thanh khoản trên thị trường mở. Sự cộng hưởng của các yếu tố này, kết hợp cùng các quy định pháp lý mới đang chuẩn bị có hiệu lực, đã đẩy tỷ lệ dư nợ cho vay trên huy động của nhiều nhà băng lớn lên sát ngưỡng tối đa, trực tiếp kéo tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn sụt giảm mạnh và thúc đẩy sự phân hóa sâu sắc trong chi phí huy động của toàn ngành. Giới chuyên gia dự báo xu hướng tăng của lãi suất chưa thể sớm chấm dứt và điểm xoay chiều quan trọng nhất để chi phí vốn bắt đầu hạ nhiệt sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào tiến độ giải ngân đầu tư công trong nửa cuối năm nay nhằm tạo trạng thái thâm hụt ngân sách, đưa dòng tiền quay trở lại thị trường.

Áp lực thanh khoản căng thẳng đã ngay lập tức tác động tiêu cực đến biên lãi ròng toàn ngành khi chỉ số này sụt giảm về mức thấp nhất trong nhiều năm qua. Theo phân tích của Chứng khoán Rồng Việt, chi phí vốn tăng trưởng quá mạnh dưới sức ép thị trường đã lấn át hoàn toàn mức tăng khiêm tốn của lợi suất tài sản sinh lãi. Hơn nữa, lợi suất tài sản chưa thể phản ánh trọn vẹn xu hướng tăng lãi suất của các khoản vay mới do hệ thống phải gánh chịu ảnh hưởng tiêu cực từ việc thoái lãi dự thu khi nợ quá hạn hình thành ròng gia tăng. Mặc dù vậy, các chuyên gia kỳ vọng biên lãi ròng sẽ có cơ hội cải thiện nhẹ trong giai đoạn tiếp theo nhờ các khoản vay mới được áp dụng mức lãi suất cao hơn và áp lực nợ quá hạn hạ nhiệt sau yếu tố mùa vụ, dù dư địa phục hồi vẫn phần nào bị thu hẹp bởi yêu cầu ổn định lãi suất cho vay từ cơ quan quản lý.

Xu hướng chuyển dịch nợ xấu và những biến số rủi ro cần giám sát

Một thách thức trọng yếu khác được Chứng khoán Rồng Việt nhấn mạnh là tình trạng nợ xấu nội bảng và nợ nhóm hai toàn ngành đang có xu hướng tăng mạnh trở lại, kéo theo sự sụt giảm của tỷ lệ bao phủ nợ xấu do quy mô trích lập dự phòng không kịp bù đắp tốc độ hình thành ròng của các khoản nợ tiêu cực. Dù vậy, các chuyên gia nhận định diễn biến này chưa hoàn toàn đồng nghĩa với việc chất lượng tài sản của toàn hệ thống đang xấu đi một cách bản chất, bởi lẽ phần lớn quy mô nợ xấu mới phát sinh đang tập trung cục bộ tại một nhóm nhỏ các ngân hàng thương mại lớn. Ngoài ra, sự gia tăng này còn mang tính chất chu kỳ mùa vụ đặc trưng của quý đầu năm khi dòng tiền của khối doanh nghiệp thường bị gián đoạn sau kỳ nghỉ lễ dài ngày, kết hợp với các hiệu ứng kỹ thuật từ hoạt động quản trị và xử lý số liệu báo cáo từ cuối năm trước.

Tuy nhiên, đội ngũ phân tích đưa ra khuyến nghị rằng xu hướng gia tăng nợ xấu vẫn là một biến số bắt buộc phải theo dõi sát sao trong giai đoạn tiếp theo. Rủi ro lớn nhất lúc này nằm ở việc khả năng cân đối tài chính và nghĩa vụ trả nợ của khách hàng đang bị đe dọa trực tiếp bởi mặt bằng lãi suất cho vay đã neo ở mức quá cao. Song song đó, nền kinh tế còn phải đối mặt với các tác động tiêu cực gián tiếp từ những bất ổn địa chính trị kéo dài tại khu vực Trung Đông, yếu tố đang đẩy chi phí nguyên vật liệu đầu vào và áp lực lạm phát tăng cao, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến biên lợi nhuận và sự ổn định của hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp.