Vì sao Bảo hiểm xã hội Việt Nam tiếp tục bị đưa vào diện thanh tra năm 2026?

Thanh tra Chính phủ sẽ tiến hành thanh tra toàn diện công tác cán bộ tại Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam trong năm 2026, tập trung vào giai đoạn trước và sau sắp xếp, tinh gọn bộ máy. Động thái này diễn ra trong bối cảnh nhiều sai phạm về tuyển dụng, bổ nhiệm từng bị phát hiện, trong khi tình trạng nợ BHXH kéo dài vẫn là vấn đề gây bức xúc xã hội.

Theo kế hoạch thanh tra năm 2026, lãnh đạo Thanh tra Chính phủ đã giao Cục Thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo lĩnh vực nội chính, nội vụ, dân tộc, tôn giáo (Cục V) trực tiếp tiến hành thanh tra tại BHXH Việt Nam.

Thanh tra công tác cán bộ trong giai đoạn “nhạy cảm”

Nội dung thanh tra tập trung vào công tác cán bộ trước và sau quá trình sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, đồng thời xem xét việc thực hiện dịch vụ hành chính công tại BHXH Việt Nam. Thời kỳ thanh tra được xác định từ năm 2023 đến thời điểm thanh tra, với thời hạn 60 ngày, dự kiến triển khai trong quý I và quý II/2026.

Theo Thanh tra Chính phủ, mục tiêu của cuộc thanh tra nhằm kịp thời phát hiện, chấn chỉnh các tồn tại, hạn chế trong quản lý nhà nước; xử lý nghiêm minh, đúng pháp luật đối với các tập thể, cá nhân vi phạm, đặc biệt là những hành vi liên quan đến tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời kiến nghị hoàn thiện các quy định, chính sách còn bất cập, sơ hở.

Nhiều lần thanh tra, vẫn phát hiện sai phạm

Đây không phải lần đầu BHXH Việt Nam nằm trong diện thanh tra. Trước đó, năm 2021, Thanh tra Chính phủ đã tiến hành thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật về tổ chức cán bộ, quản lý thu – chi quỹ BHXH, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế trong giai đoạn 2016–2020.

Tiếp đó, năm 2023, Thanh tra Bộ Nội vụ tiếp tục thanh tra BHXH Việt Nam theo Quyết định số 185/QĐ-TTBNV, tập trung vào các nội dung: tuyển dụng công chức, viên chức; bổ nhiệm cán bộ lãnh đạo, quản lý; thăng hạng chức danh nghề nghiệp viên chức giai đoạn từ 1/1/2020 đến 31/1/2023.

Đoàn thanh tra khi đó đã làm việc tại Vụ Tổ chức cán bộ và 39 đơn vị, gồm 37 BHXH cấp tỉnh và 2 đơn vị sự nghiệp trực thuộc. Kết quả cho thấy nhiều trường hợp tuyển dụng, nâng ngạch, bổ nhiệm chưa đúng quy định, buộc cơ quan có thẩm quyền phải xem xét xử lý trách nhiệm.

Lãnh đạo Bộ Nội vụ đã yêu cầu BHXH Việt Nam nghiêm túc kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan và có biện pháp chấn chỉnh theo quy định pháp luật.

Thanh tra cán bộ trong bối cảnh nợ BHXH kéo dài

Việc Thanh tra Chính phủ tiếp tục đưa BHXH Việt Nam vào kế hoạch thanh tra năm 2026 diễn ra trong bối cảnh nợ BHXH kéo dài nhiều năm, đặt ra không ít dấu hỏi về hiệu quả quản lý, giám sát của cơ quan này.

Theo thông tin BHXH Việt Nam cung cấp cho Báo Lao Động, trong năm 2024 và 4 tháng đầu năm 2025, toàn hệ thống đã thanh tra, kiểm tra 22.928 đơn vị. Tổng số tiền chậm đóng trước khi thanh tra là 2.106,8 tỉ đồng, nhưng số tiền thu hồi được trong quá trình thanh tra chỉ đạt 1.099,8 tỉ đồng.

Cùng thời gian này, BHXH Việt Nam ban hành 1.948 quyết định xử phạt vi phạm hành chính, song tổng số tiền xử phạt nộp vào ngân sách Nhà nước mới đạt 61,1 tỉ đồng.

Như vậy, vẫn còn hơn 1.007 tỉ đồng tiền BHXH chưa được thu hồi, chiếm gần 47% tổng số tiền chậm đóng – một con số cho thấy hiệu quả thanh tra, xử lý vi phạm còn hạn chế.

Trong báo cáo 9 tháng đầu năm, dù không công bố chi tiết số tiền chậm đóng, BHXH Việt Nam cũng thừa nhận tình trạng nợ BHXH tiếp tục gia tăng.

Kỳ vọng làm rõ trách nhiệm, siết kỷ cương

Cuộc thanh tra năm 2026 được kỳ vọng sẽ không chỉ dừng lại ở việc chỉ ra sai phạm, mà còn làm rõ trách nhiệm cá nhân, trách nhiệm người đứng đầu, đặc biệt trong công tác cán bộ – lĩnh vực được xem là “then chốt của then chốt”.

Trong bối cảnh hệ thống BHXH đang thực hiện tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp, việc thanh tra toàn diện được coi là bước đi cần thiết nhằm siết chặt kỷ cương, kỷ luật hành chính, củng cố niềm tin của người lao động đối với chính sách an sinh xã hội.