VETC từng lỗ hơn 700 tỷ, giờ thu 6.600 đồng có đáng không?

VETC thu phí 6.600 đồng/tháng để duy trì hệ thống thanh toán giao thông sau khi chuyển đổi sang mô hình mới, nhằm bù đắp các chi phí công nghệ và đảm bảo dịch vụ hoạt động ổn định. Phí này được coi là hợp lý cho một hệ thống giao thông hiện đại.

VETC TỪNG LỖ HƠN 700 TỶ, GIỜ THU 6.600 ĐỒNG CÓ ĐÁNG KHÔNG?

Trước hết phải tách rõ: Tiền qua trạm ≠ phí 6.600 đồng.

Tiền qua trạm là tiền sử dụng đường. Còn 6.600 đồng/tháng là phí duy trì phương tiện thanh toán/ví điện tử liên kết với tài khoản giao thông. Cục Đường bộ cũng xác nhận đây không phải khoản phí đánh vào tài khoản giao thông hay tăng giá BOT.

Tôi hình dung nó giống như tài khoản ngân hàng. Anh có thể cả tháng không chuyển khoản, nhưng ngân hàng vẫn phải duy trì app, máy chủ, bảo mật, hệ thống thanh toán, tổng đài, đối soát… Một số ngân hàng miễn phí vì họ kiếm tiền từ các dịch vụ khác; điều đó không có nghĩa chi phí vận hành bằng 0. VETC/ePass cũng vậy.

Tại sao trước đây không thu, bây giờ lại thu? Hệ thống thu phí đang chuyển từ mô hình “tài khoản thu phí” sang “tài khoản giao thông + phương tiện thanh toán”. Tiền không còn đơn giản nằm trong tài khoản ETC như trước mà hệ thống phải kết nối với ví điện tử, ngân hàng, thẻ… để thanh toán.

Theo VETC và ePass, trước đây doanh nghiệp đang hỗ trợ các chi phí này. Khi mô hình mới vận hành, khoản phí được đưa ra để bù đắp chi phí kết nối ngân hàng, hạ tầng công nghệ, bảo mật 24/7, xử lý dữ liệu, đối soát dòng tiền, tra soát, hóa đơn và chăm sóc khách hàng.

Theo tôi, nếu đúng là phí cho toàn bộ lớp hạ tầng thanh toán nói trên thì 6.600 đồng/tháng, tương đương 79.200 đồng/năm, không phải mức phí bất thường.

Dự án ETC giai đoạn 1 theo hợp đồng BOO có tổng mức đầu tư khoảng 2.030–2.036 tỷ đồng. Doanh nghiệp phải đầu tư hệ thống tại trạm, thiết bị nhận diện, hạ tầng CNTT, trung tâm dữ liệu, kết nối và vận hành toàn hệ thống. Giai đoạn đầu thậm chí rất khó khăn:

2019: lỗ khoảng 120 tỷ

2020: lỗ khoảng 284 tỷ

2021: lỗ khoảng 260 tỷ

Cuối 2021: lỗ lũy kế khoảng 736 tỷ đồng, vốn chủ sở hữu từng âm gần 460 tỷ

Một hệ thống ETC không chỉ là cái thẻ RFID dán trên kính. Phía sau một lần xe chạy qua trạm vài giây là cả chuỗi:

Nhận diện xe → xác thực tài khoản → kết nối nguồn tiền → thanh toán → đối soát → ghi nhận giao dịch → hóa đơn → bảo mật → xử lý lỗi/khiếu nại.Và hệ thống này phải hoạt động 24/7 với hàng triệu phương tiện.

Tôi thậm chí cho rằng về dài hạn, thu một khoản phí nhỏ nhưng dịch vụ tốt, hệ thống ổn định và minh bạch còn hợp lý hơn tư duy mọi dịch vụ số đều phải miễn phí.

Đây thực chất là mô hình khá quen thuộc:

ĐẦU TƯ LỚN → CHỊU LỖ → PHỦ HẠ TẦNG → XÂY TỆP KHÁCH HÀNG → TRỞ THÀNH DỊCH VỤ THIẾT YẾU → THU PHÍ/MỞ RỘNG DỊCH VỤ → THU HỒI VỐN & TĂNG LỢI NHUẬN.

Các nước khác có thu không?

Mỹ: E-ZPass mỗi bang có chính sách khác nhau. New Jersey E-ZPass hiện thu 1 USD/tháng phí dịch vụ tài khoản; trong khi Massachusetts cấp transponder miễn phí và có cơ chế khác.

Australia: Linkt có nhiều loại tài khoản. Tài khoản thương mại có thể chịu 5 AUD/tháng hoặc 71,50 AUD/năm tùy sản phẩm; ngoài ra còn có phí mở tài khoản, phụ phí thanh toán bằng thẻ, phí nhận diện biển số nếu không dùng tag và các loại phí hành chính khác.

Malaysia: hệ thống Touch 'n Go không nhất thiết thu một khoản phí tháng giống Việt Nam, nhưng có các khoản phí theo dịch vụ như reload 0,50 RM, auto-reload 1,50–2 RM/giao dịch, và Corporate Fleetpass có phí 30 RM/năm.

Singapore: cách thu lại khác. ERP kết hợp thiết bị trên xe với stored-value/backend payment; nếu không thanh toán đúng hạn có thể phát sinh 10 SGD phí hành chính, còn thiết bị IU cho xe nước ngoài trước đây có giá lắp đặt 158,70 SGD.

Thu phí để vận hành hệ thống ETC/thanh toán là chuyện bình thường trên thế giới. Khác nhau chỉ là chi phí đó được thu ở đâu: phí tháng, phí năm, phí thiết bị, phí nạp tiền, phí giao dịch hay phí hành chính.

Và nhìn rộng hơn, chúng ta đang muốn cao tốc không còn barie, xe chạy xuyên suốt, thanh toán tự động, giảm ùn tắc, giảm nhân công thu phí và tiến tới giao thông số. Muốn hệ thống đó tốt thì phía sau phải có doanh nghiệp đầu tư công nghệ và vận hành nó.

79.200 đồng/năm để đổi lấy một hệ thống giao thông tiện lợi, văn minh và hiện đại hơn, cá nhân mình thấy rất hợp lý. Điều quan trọng là thu phí minh bạch và chất lượng dịch vụ ngày càng tốt lên.