Vết nứt đồng minh sau cái bắt tay Mỹ - Iran

Việc thiếu vắng các điều khoản cốt lõi về hạt nhân và mạng lưới ủy nhiệm của Tehran trong bản ghi nhớ khiến Israel đối mặt với một thực tế phũ phàng: Mọi mục tiêu an ninh sinh tồn đặt ra từ đầu cuộc chiến có nguy cơ bị xóa sổ hoàn toàn dưới áp lực từ Nhà Trắng.

Thông tin Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn đã giúp hạ nhiệt đáng kể nguy cơ bùng phát một cuộc chiến khu vực tại Trung Đông. Tuy nhiên, tại Israel, phản ứng chủ đạo lại là sự hoài nghi và thất vọng.

Tờ báo tiếng Do Thái Yediot Aharonot thậm chí mô tả đây là một "thỏa thuận tồi tệ", phản ánh tâm trạng chung của nhiều tầng lớp chính trị và dư luận Israel.

Theo những nội dung ban đầu được công bố, Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng chiến lược của thế giới, trong khi Mỹ từng bước nới lỏng một số biện pháp phong tỏa kinh tế. Hai bên đồng thời gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày để tiếp tục đàm phán về chương trình hạt nhân và các lệnh trừng phạt.

Tuy nhiên, đây không phải những mục tiêu mà Israel theo đuổi từ đầu.

Trong nhiều năm, Thủ tướng Benjamin Netanyahu luôn khẳng định ưu tiên hàng đầu là loại bỏ hoàn toàn nguy cơ hạt nhân từ Iran, kiềm chế chương trình tên lửa đạn đạo và cắt đứt sự hỗ trợ của Tehran đối với các lực lượng đồng minh như Hezbollah, Hamas hay Houthi.

Điều khiến giới chức và chuyên gia Israel lo ngại là những nội dung này gần như không được đề cập rõ ràng trong các dự thảo thỏa thuận đã được công bố.

Tel Aviv lo mất đòn bẩy chiến lược

Ông Jacob Nagel, cựu cố vấn an ninh quốc gia của Thủ tướng Netanyahu, cho rằng Washington có thể tuyên bố chiến thắng ngoại giao, nhưng các vấn đề cốt lõi đối với Israel vẫn còn nguyên.

Theo ông, chương trình tên lửa, năng lực quân sự và mạng lưới lực lượng ủy nhiệm của Iran chưa được xử lý thỏa đáng.

Nhiều chính trị gia đối lập tại Israel cũng công khai chỉ trích.

Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Avigdor Liberman gọi đây là "một thảm họa từ góc nhìn của Israel". Trong khi đó, lãnh đạo đối lập Yair Lapid nhận định nếu các thông tin về thỏa thuận là chính xác, đây có thể là một trong những thất bại đối ngoại đáng chú ý nhất của Israel trong nhiều năm qua.

Đáng chú ý, phần lớn quan chức trong chính phủ Israel vẫn giữ thái độ dè dặt, tránh công khai phản đối để không làm gia tăng căng thẳng với Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Những nỗi lo chưa có lời giải

Theo các nguồn tin an ninh Israel, Tel Aviv đang quan ngại về nhiều điểm then chốt.

Thứ nhất, thỏa thuận chưa đưa ra cơ chế rõ ràng liên quan đến kho uranium làm giàu của Iran cũng như các biện pháp kiểm soát dài hạn đối với chương trình hạt nhân.

Thứ hai, Iran vẫn chưa bị ràng buộc bởi những cam kết cụ thể liên quan đến việc hỗ trợ các lực lượng đồng minh trong khu vực.

Thứ ba, việc giảm sức ép kinh tế có thể giúp Tehran cải thiện nguồn lực tài chính trong khi các mục tiêu chiến lược của Israel chưa đạt được.

Ngoài ra, Tel Aviv cũng lo ngại thỏa thuận có thể ảnh hưởng đến các chiến dịch quân sự mà nước này đang tiến hành nhằm vào Hezbollah tại Lebanon.

Netanyahu đối mặt sức ép chính trị

Thỏa thuận Mỹ - Iran xuất hiện đúng thời điểm nhạy cảm khi Israel chuẩn bị bước vào giai đoạn vận động cho cuộc bầu cử quốc gia dự kiến diễn ra cuối tháng 10.

Điều này khiến Thủ tướng Netanyahu phải đối mặt sức ép ngày càng lớn từ cả liên minh cầm quyền lẫn phe đối lập.

Một mặt, ông cần duy trì quan hệ chặt chẽ với Tổng thống Trump - đồng minh chiến lược quan trọng nhất của Israel. Mặt khác, ông phải giải thích với cử tri về việc nhiều mục tiêu mà Tel Aviv theo đuổi từ đầu cuộc khủng hoảng vẫn chưa được hiện thực hóa.

Trong khi Washington coi thỏa thuận là bước tiến ngoại giao đáng kể, tại Israel, không ít ý kiến cho rằng cuộc chơi mới chỉ tạm dừng và Tel Aviv có nguy cơ rời bàn đàm phán mà chưa đạt được điều mình mong muốn nhất.