USD tự do thấp hơn liên ngân hàng: tín hiệu hạ nhiệt của cầu ngoại tệ phi chính thức

Tỷ giá USD tự do giảm, thậm chí thấp hơn tỷ giá liên ngân hàng, phản ánh cầu ngoại tệ phi chính thức hạ nhiệt. Nhu cầu nắm giữ USD giảm cùng với lãi suất USD thấp khiến nhà đầu tư chuyển hướng sang tiền đồng. Tuy nhiên, áp lực tỷ giá vẫn tồn tại.

Diễn biến tỷ giá USD tự do giảm mạnh, thậm chí có thời điểm thấp hơn tỷ giá liên ngân hàng, là một hiện tượng đáng chú ý nhưng không hoàn toàn bất thường. Đây là tín hiệu cho thấy cầu ngoại tệ trên thị trường phi chính thức đang hạ nhiệt, trong khi cung ngoại tệ chính thức qua hệ thống ngân hàng vẫn được duy trì tương đối ổn định.

Về bản chất, tỷ giá tự do phản ánh nhu cầu tiền mặt USD của cá nhân, hoạt động tích trữ, thanh toán không chính thức và tâm lý phòng thủ. Khi nhu cầu nắm giữ USD trong dân giảm, chênh lệch giữa thị trường tự do và ngân hàng sẽ thu hẹp. Thậm chí, nếu giao dịch ngoại tệ qua ngân hàng thuận tiện hơn và rủi ro pháp lý trên thị trường phi chính thức tăng lên, tỷ giá tự do có thể rơi xuống thấp hơn tỷ giá niêm yết hoặc liên ngân hàng trong một số thời điểm.

Một yếu tố quan trọng là lãi suất USD trong hệ thống vẫn ở mức 0%, trong khi lãi suất tiền đồng có xu hướng hấp dẫn hơn. Điều này làm giảm động lực găm giữ USD của cá nhân, bởi nắm giữ ngoại tệ không tạo thu nhập lãi, trong khi gửi VND vẫn có lợi suất dương. Khi kỳ vọng USD tăng giá không còn quá mạnh, dòng tiền có xu hướng quay lại tiền đồng hoặc các tài sản có lợi suất.

Ở chiều cung ngoại tệ, Việt Nam vẫn ghi nhận các nguồn hỗ trợ từ FDI giải ngân, xuất khẩu, kiều hối, vay vốn quốc tế và dòng ngoại tệ đi qua hệ thống ngân hàng. Khi nguồn cung chính thức đủ ổn định, nhu cầu mua USD ngoài hệ thống giảm xuống, khiến thị trường tự do mất dần vai trò dẫn dắt tâm lý như các giai đoạn căng thẳng trước đây.

Tuy nhiên, không nên hiểu việc USD tự do giảm là áp lực tỷ giá đã biến mất. Tỷ giá ngân hàng và liên ngân hàng vẫn chịu tác động từ nhập siêu, nhu cầu thanh toán ngoại tệ của doanh nghiệp, chênh lệch lãi suất VND — USD, diễn biến DXY và chính sách của Fed. Vì vậy, thị trường tự do hạ nhiệt chủ yếu phản ánh sự suy yếu của cầu đầu cơ và tích trữ, chứ chưa đủ để kết luận toàn bộ cán cân ngoại tệ đã hoàn toàn thuận lợi.

Điểm tích cực là sự thu hẹp chênh lệch giữa tỷ giá tự do và tỷ giá chính thức giúp giảm áp lực tâm lý lên thị trường. Khi giá USD ngoài thị trường không còn cao vượt trội so với ngân hàng, kỳ vọng phá giá VND sẽ bớt lan rộng, qua đó hỗ trợ ổn định niềm tin vào chính sách điều hành tỷ giá.

Với nhà đầu tư, diễn biến này cần được nhìn như một tín hiệu ổn định ngắn hạn hơn là một yếu tố đảo chiều xu hướng. Nếu tỷ giá tự do tiếp tục thấp hơn hoặc tiệm cận ngân hàng, áp lực lên nhóm tài sản phòng thủ như vàng, USD tiền mặt có thể giảm bớt. Ngược lại, nếu nhập siêu kéo dài, DXY tăng trở lại hoặc Fed duy trì lãi suất cao lâu hơn, áp lực tỷ giá vẫn có thể quay lại.

Tóm lại, USD tự do thấp hơn liên ngân hàng cho thấy thị trường ngoại tệ phi chính thức đang hạ nhiệt và cầu đầu cơ USD suy yếu. Đây là tín hiệu tích cực cho tâm lý vĩ mô, nhưng chưa phải bằng chứng cho thấy rủi ro tỷ giá đã được xử lý triệt để. Trong giai đoạn tới, biến số cần theo dõi vẫn là cung ngoại tệ thực, nhập siêu, chính sách Fed, chênh lệch lãi suất và khả năng điều hành linh hoạt của Ngân hàng Nhà nước.