USD: Quyền lực "mềm" và những giới hạn "cứng"

Đồng USD, biểu tượng cho sức mạnh kinh tế và ảnh hưởng toàn cầu, đang phải đối mặt với những thách thức nội tại và ngoại cảnh ngày càng bộc lộ, đặt ra câu hỏi về sự bền vững của vị thế thống trị trong một thế giới đa cực và đầy biến động.

Donald Trump chưa bao giờ là người dễ đoán. Trong câu chuyện về đồng USD – đồng tiền quyền lực bậc nhất toàn cầu – ông tiếp tục để lại những thông điệp đầy mâu thuẫn: một mặt muốn đồng bạc xanh suy yếu để tái công nghiệp hóa nước Mỹ, mặt khác lại cần nó mạnh để duy trì vị thế siêu cường kinh tế và tài chính. Câu hỏi đặt ra: nước Mỹ thực sự cần một đồng USD mạnh hay yếu – và ông Trump muốn gì trong cuộc chơi tiền tệ toàn cầu?

Đồng USD yếu: Cú hích xuất khẩu hay “cú đấm ngược” nền kinh tế số?

Lập luận phổ biến trong trại của Trump là: đồng USD suy yếu sẽ thúc đẩy xuất khẩu, giảm thâm hụt thương mại – con số đã chạm ngưỡng 920 tỷ USD vào năm 2024. Đây không chỉ là một bài toán kinh tế mà còn là vấn đề chính trị, khi ông Trump muốn lấy lại niềm tin từ tầng lớp trung lưu Mỹ – nhóm cử tri then chốt của ông.

Nhưng kinh tế không đơn giản là cán cân xuất nhập khẩu. Một đồng USD yếu sẽ khiến chi phí nhập khẩu tăng vọt, gây tổn hại cho người tiêu dùng Mỹ và bóp nghẹt nền kinh tế số - lĩnh vực đang chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tăng trưởng GDP. Trong một thế giới toàn cầu hóa, khi chuỗi cung ứng đã vươn đến mọi ngóc ngách, việc thay thế hàng nhập khẩu bằng sản phẩm trong nước gần như là bất khả. Doanh nghiệp Mỹ chuộng nhập khẩu vì giá rẻ, còn người tiêu dùng thì không sẵn sàng chi trả thêm cho “hàng nội”.

Chưa kể, đồng USD yếu đồng nghĩa với việc giảm sức hấp dẫn của thị trường tài chính Mỹ. Giới đầu tư quốc tế có thể sẽ rút lui khỏi cổ phiếu, trái phiếu và tài sản định danh bằng USD – đúng lúc nước Mỹ đang cần họ hơn bao giờ hết để tài trợ cho thâm hụt tài khoản vãng lai, đã lên tới 3,9% GDP năm 2024.

Vai trò toàn cầu của đồng USD: Một bá quyền dựa trên niềm tin – và vũ lực mềm

Sự thống trị của đồng USD không đến từ hư không. Gần 60% dự trữ ngoại hối toàn cầu, 70% trái phiếu quốc tế, và 75% các giao dịch thương mại thế giới đều xoay quanh đồng tiền này. Trong hệ sinh thái tiền tệ, USD là “tiếng Anh” của tài chính toàn cầu – một phương tiện trao đổi phổ quát, không cần phiên dịch.

Tuy nhiên, điều này không đơn thuần là kết quả của sức mạnh kinh tế, mà còn là sản phẩm của hệ thống địa chính trị – nơi Mỹ cung cấp ô dù quân sự cho các đồng minh để đổi lấy niềm tin và dòng vốn. Hàng nghìn tỷ USD trái phiếu Chính phủ Mỹ do các nước đồng minh nắm giữ chính là “phí bảo kê” cho sự ổn định toàn cầu.

Nhưng trật tự đó đang lung lay. Châu Âu dần độc lập về an ninh và quân sự. Nếu 3.200 tỷ USD trái phiếu Mỹ được các nước này rút về, đó sẽ là một đòn giáng nặng nề lên “vua đô la”, kéo theo làn sóng mất giá, rút vốn, và khủng hoảng niềm tin.

Trump, vàng và bitcoin: Tín hiệu bất an từ trung tâm quyền lực

Trong bối cảnh đó, những phát biểu của ông Trump càng khiến thị trường thêm lo lắng. Việc ông đòi kiểm tra kho vàng dự trữ quốc gia tại Fort Knox, hay tuyên bố thành lập quỹ chiến lược bằng... bitcoin, được hiểu như thông điệp rằng ngay cả ông cũng không còn tin tưởng tuyệt đối vào đồng USD – và đang tìm kiếm một “neo neo giá trị” mới bằng kim loại quý và tiền mã hóa.

Đó là một nghịch lý sâu sắc: vị Tổng thống của một đất nước nắm giữ đồng tiền mạnh nhất thế giới lại truyền đi thông điệp hoài nghi về chính đồng tiền đó.

Giấc mơ công nghiệp hóa ngược dòng: Đơn giản là bất khả thi?

Ông Trump khát khao phục hồi ngành công nghiệp truyền thống – thép, ô tô, gia dụng – nhằm tạo việc làm cho tầng lớp lao động Mỹ. Tuy nhiên, các nhà kinh tế học cho rằng, đó là một giấc mơ "ngược dòng thời đại".

Một đồng USD yếu không giúp ích cho công nghiệp hóa nếu nước Mỹ không có lực lượng lao động tay nghề cao. Trong khảo sát của OECD, điểm kỹ năng trung bình của người trưởng thành Mỹ chỉ đạt 251 – thấp hơn đáng kể so với Đức (267), Canada (267) hay Nhật Bản (285). Trong khi đó, tỷ lệ thất nghiệp đã gần mức toàn dụng lao động (4,1% vào tháng 3/2025). Vấn đề không phải là thiếu việc, mà là thiếu năng lực phù hợp.

Sự thật về một đồng USD mạnh: Nền móng cho công nghệ và quyền lực mềm

Trái ngược với mong muốn chính trị của Trump, đồng USD mạnh đã và đang giúp Mỹ thu hút dòng vốn khổng lồ để đầu tư vào công nghệ mới – lĩnh vực mà Mỹ đang dẫn đầu, chiếm 40% công nghiệp công nghệ toàn cầu. Tỷ lệ đầu tư công nghệ so với GDP tại Mỹ hiện là 4,7%, gần gấp đôi châu Âu.

Nếu USD suy yếu, dòng vốn cạn kiệt, bong bóng công nghệ Mỹ có thể xì hơi nhanh chóng. Trong thế giới mà “công nghệ là sức mạnh mới”, Trump có thể đang bóp nghẹt chính công cụ mang lại lợi thế chiến lược lớn nhất của nước Mỹ.

Lối ra nào cho bài toán mất việc làm?

Thay vì theo đuổi một đồng USD yếu – điều ngày càng rõ là không hiệu quả – giới chuyên gia khuyến nghị những giải pháp bền vững hơn: cải cách giáo dục, tăng năng lực cạnh tranh dịch vụ công nghệ, xây dựng mạng lưới an sinh xã hội thông minh để hỗ trợ nhóm chuyển đổi nghề nghiệp. Đó mới là con đường dài hạn để tái thiết “giấc mơ Mỹ” trong thế kỷ 21.