Ukraine trước ngã ba đường: Nhượng bộ bất lợi để cầu hòa?

Khi sự kiên nhẫn của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cạn dần, Ukraine đối mặt với kịch bản khó khăn: liệu có phải "xuống nước" chấp nhận một thỏa thuận hòa bình bất lợi để chấm dứt xung đột với Nga? Đây không chỉ là bài toán sinh tồn, mà còn là ván cờ địa chính trị đầy cam go mà Kiev buộc phải tính toán.

Cuộc đàm phán hòa bình trực tiếp tại Istanbul ngày 16/5, dưới sự trung gian của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, đã không thể xoay chuyển tình thế bế tắc kéo dài suốt hơn ba năm chiến tranh giữa Nga và Ukraine. Cả hai phía vẫn chưa thể tìm được tiếng nói chung dù đã ngồi lại đối thoại, khiến viễn cảnh một thỏa thuận hòa bình toàn diện dường như vẫn còn xa vời.

Áp lực từ phía Mỹ, cụ thể là sự mất dần kiên nhẫn của ông Trump, đang làm gia tăng lo ngại trong lòng Kiev rằng họ sẽ phải chấp nhận một thỏa thuận mang đậm dấu ấn bất lợi – một sự nhượng bộ khó tránh khỏi trong bối cảnh quyền lực chiến trường không hoàn toàn thuộc về họ.

Cuộc gặp trực tiếp đầu tiên sau ba năm: Biểu tượng của sự trì trệ và khác biệt chiến lược

Sau nhiều lần trì hoãn và giằng co, phái đoàn Nga và Ukraine mới chính thức gặp mặt tại Istanbul – cuộc gặp trực tiếp đầu tiên kể từ năm 2022, nhưng không có sự hiện diện của Tổng thống Vladimir Putin. Dù đạt được một thỏa thuận trao đổi 1.000 tù nhân mỗi bên và cam kết tiếp tục đàm phán, điểm sáng đó không đủ để khỏa lấp thất bại trong việc chốt lệnh ngừng bắn toàn diện, vô điều kiện ít nhất 30 ngày theo đề xuất của Mỹ và Ukraine.

Rào cản chính: Mâu thuẫn chiến lược không thể dung hòa

Nga kiên quyết đặt ra điều kiện “giải quyết nguyên nhân gốc rễ” cuộc xung đột – tức là yêu cầu Ukraine từ bỏ tham vọng gia nhập NATO, trung lập hoàn toàn, không cho phép lực lượng quân sự nước ngoài hiện diện, đồng thời giảm quy mô quân đội Ukraine xuống mức giới hạn nghiêm ngặt: 85.000 binh sĩ, không quá 300 xe tăng, và tên lửa chỉ được phép có tầm bắn tối đa 40km.

Moscow cũng khẳng định không chấp nhận bất kỳ lực lượng gìn giữ hòa bình nào có thành viên NATO hiện diện trên lãnh thổ Ukraine, đồng thời yêu cầu công nhận chủ quyền của Nga đối với bán đảo Crimea và bốn tỉnh Donetsk, Lugansk, Kherson, Zaporizhia – những vùng đất bị Kiev và phương Tây coi là lãnh thổ bị chiếm đóng phi pháp.

Nga mở rộng yêu cầu sang cả các vấn đề nội bộ như luật ngôn ngữ, giáo dục nhằm bảo vệ quyền lợi người nói tiếng Nga, cùng với đòi hỏi dỡ bỏ các lệnh trừng phạt phương Tây, bãi bỏ các vụ kiện quốc tế và trả lại tài sản bị đóng băng.

Ukraine: Khát khao hòa bình không đánh đổi chủ quyền

Về phía Kiev, tiền đề bất biến cho hòa bình là một lệnh ngừng bắn ngay lập tức, toàn diện, và vô điều kiện trên mọi mặt trận. Ukraine thẳng thừng từ chối công nhận chủ quyền của Nga đối với các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng, dù Tổng thống Zelensky cũng nhận thức rõ rằng việc khôi phục toàn bộ lãnh thổ bằng quân sự gần như bất khả thi trong giai đoạn này.

Chiến lược của Ukraine là chấp nhận tạm thời mất kiểm soát một số vùng, với cam kết tìm cách đòi lại bằng con đường ngoại giao trong tương lai. Đặc biệt, Kiev đặt vấn đề an ninh lên hàng đầu, với yêu cầu trở thành thành viên NATO hoặc được bảo vệ bởi Điều 5 – điều khoản phòng thủ tập thể của liên minh này. Nhưng ông Trump từ chối khả năng Ukraine gia nhập NATO, buộc Kiev phải chuyển hướng tìm kiếm các cam kết an ninh khác từ Mỹ và phương Tây.

Thêm vào đó, Ukraine đề nghị sử dụng 300 tỷ USD tài sản Nga bị đóng băng để tái thiết đất nước hậu chiến.

Mỹ: “Đây không phải cuộc chiến của chúng tôi” – Sự rút lui ngấm ngầm và chiến lược ưu tiên lợi ích

Chính quyền Tổng thống Trump đang ngày càng mất kiên nhẫn với vai trò trung gian hòa giải. Thông điệp rõ ràng từ Washington: cuộc chiến là của châu Âu, châu Âu phải tự chi trả. Việc Mỹ giảm vai trò trong an ninh châu Âu không phải là điều mới mẻ, nhưng nay đã trở thành chính sách rõ ràng, khi Trump tuyên bố rằng Nga và Ukraine cần tự mình tìm giải pháp.

Tuy vậy, sự thật phũ phàng là ông Trump vẫn tìm kiếm lợi ích thương mại và chiến lược từ Moscow, hứa hẹn hợp tác kinh tế và mở cửa đầu tư vào các ngành năng lượng, khoáng sản, và tài nguyên quý hiếm của Nga. Những tín hiệu đó khiến tương lai Ukraine càng trở nên mù mịt, khi mối quan hệ Nga – Mỹ có dấu hiệu ấm lên trong khi Kiev đứng trước nguy cơ phải chấp nhận một thỏa thuận hòa bình bất lợi.

Nga duy trì thế chủ động, Ukraine đứng trước ngã ba đường

Với ưu thế quân sự trên chiến trường và khả năng thích nghi với các biện pháp trừng phạt, Moscow không có lý do gì để nhượng bộ thực chất. Dù có sẵn sàng đàm phán hay ký ghi nhớ, Nga vẫn kiên quyết giữ nguyên yêu sách.

Về phần Ukraine, sự kiên quyết giữ vững lập trường hay chấp nhận nhượng bộ sẽ quyết định bước đi tiếp theo. Nếu tiếp tục không đạt thỏa thuận, Kiev sẽ phải dựa vào sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Mỹ và phương Tây để duy trì sức chiến đấu và gây sức ép quân sự lẫn ngoại giao. Còn nếu phải nhượng bộ, Ukraine sẽ chịu áp lực lớn từ cả nội tại và quốc tế để chấp nhận mất mát chủ quyền.

EU và các đồng minh vẫn duy trì cam kết “hòa bình bằng sức mạnh”, tiếp tục tăng viện trợ và phối hợp các biện pháp trừng phạt kinh tế nhằm cô lập Nga. Động thái này không chỉ là phản ứng trước từ chối của Moscow sau đàm phán Istanbul, mà còn là cách châu Âu giữ vững thế trận địa chính trị, bất chấp sự giảm vai trò của Mỹ.

Viễn cảnh một thỏa thuận hòa bình giữa Nga và Ukraine hiện vẫn bị bao phủ bởi những mâu thuẫn căn bản không dễ tháo gỡ, bên cạnh một chiến trường luôn biến động không ngừng. Sự nhượng bộ hay kiên quyết của Ukraine, sự giằng co chiến thuật và lợi ích chính trị của Nga, cùng với vai trò ngày càng giảm của Mỹ – tất cả tạo nên một bức tranh phức tạp, đòi hỏi tầm nhìn chiến lược sâu sắc và sự linh hoạt khôn ngoan để vượt qua. Trong thế giới chính trị thực dụng này, hòa bình không thể chỉ là mục tiêu mà còn là kết quả của những toan tính sắc bén, nơi mọi quyết định đều chứa đựng cả rủi ro và cơ hội.