Ukraine "chông chênh" khi Mỹ siết chặt viện trợ

Ukraine rơi vào thế khó trong xung đột với Nga khi Tổng thống Donald Trump tạm ngưng viện trợ quân sự, đồng thời gia tăng áp lực đàm phán.

Trump dừng viện trợ quân sự, ép Ukraine đàm phán với Nga

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bất ngờ ra lệnh đình chỉ ngay lập tức viện trợ quân sự cho Ukraine, nhằm gây áp lực buộc Kiev phải tham gia các cuộc đàm phán hòa bình với Moscow.

Quyết định này gây chấn động phương Tây, khiến Ukraine cùng các đồng minh vội vã tìm cách đối phó. Ông Trump không đưa ra lời giải thích chi tiết, chỉ nhấn mạnh rằng ông tin Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky "không thực sự muốn hòa bình".

Theo các cố vấn của ông Trump, lệnh đình chỉ sẽ kéo dài cho đến khi Tổng thống Mỹ xác định được rằng Ukraine cam kết nghiêm túc trong việc đàm phán. Đáp lại, ông Zelensky ngày 4/3 tuyên bố Ukraine "sẵn sàng ngồi vào bàn đàm phán" và cam kết "hợp tác dưới sự lãnh đạo mạnh mẽ của Tổng thống Trump để đạt được hòa bình bền vững".

Ukraine chịu áp lực lớn

Lệnh ngừng viện trợ từ Mỹ ngay lập tức tác động đến khả năng phòng thủ của Ukraine trước Nga. Theo chuyên gia an ninh quốc tế Oleksiy Melnyk, viện trợ quân sự từ Washington hiện chiếm khoảng 30% tổng nhu cầu vũ khí và đạn dược của Ukraine.

"Ngay cả khi chỉ thiếu 1% cũng đã là vấn đề, huống hồ con số lên tới 30%. Tình trạng này chắc chắn gây ra hậu quả nghiêm trọng. Theo những gì chúng tôi thu thập được, Ukraine có thể cầm cự thêm khoảng 6 tháng", ông Melnyk nhận định.

Mark Cancian, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, gọi quyết định của ông Trump là "thảm khốc" với Ukraine:

"Khi nguồn cung bị cắt giảm một nửa, tiền tuyến sẽ suy yếu, rồi sụp đổ. Khi đó, Ukraine sẽ buộc phải chấp nhận một thỏa thuận hòa bình bất lợi, thậm chí là tồi tệ", ông Cancian cảnh báo.

Chuyên gia quân sự Cedric Leighton, cựu đại tá Không quân Mỹ, cho rằng hiệu ứng dây chuyền từ việc ngừng viện trợ sẽ sớm bộc lộ:

"Ukraine sẽ phải hạn chế sử dụng đạn dược, điều này sẽ làm suy yếu khả năng kiểm soát các thành phố chiến lược như Pokrovsk", ông nói.

Pokrovsk, một trung tâm hậu cần quan trọng ở miền Đông Ukraine, đã trở thành mục tiêu chính trong chiến dịch tấn công của Nga từ mùa hè năm ngoái. Nhờ viện trợ quân sự từ Mỹ, lực lượng Ukraine đến nay vẫn duy trì được phòng tuyến tại đây.

Mỹ dừng viện trợ vì muốn ép Ukraine đàm phán

Tổng thống Trump đang dùng viện trợ như một công cụ ép Ukraine phải chấp nhận đàm phán với Nga, nhưng không đưa ra bất kỳ cam kết nào về đảm bảo an ninh cho Kiev.

Tổng thống Zelensky cảnh báo rằng nếu không có sự đảm bảo an ninh, thỏa thuận hòa bình có thể trở thành một "thảm họa tiềm tàng" đối với Ukraine. Ông nhấn mạnh Nga từng nhiều lần vi phạm các thỏa thuận ngừng bắn trong quá khứ.

Thủ tướng Anh Keir Starmer cũng lên tiếng ủng hộ lập trường của Ukraine, khẳng định rằng bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng phải bao gồm cam kết an ninh.

Chuyên gia Melnyk cho biết trong thời gian qua, Ukraine đã cố gắng xác định xem tuyên bố nào của ông Trump là chính sách thực sự, và đâu chỉ là chiến thuật để gây sức ép lên Moscow.

"Dù Trump chưa công bố kế hoạch hòa bình cụ thể, ông từng ám chỉ rằng Ukraine có thể phải nhượng bộ lãnh thổ. Điều này, với nhiều người, chẳng khác gì sự đầu hàng", chuyên gia John Lough từ Trung tâm Chiến lược Á - Âu nhận định.

Châu Âu có thể lấp đầy khoảng trống?

Dù Mỹ là nhà cung cấp viện trợ quân sự lớn nhất cho Ukraine, châu Âu cũng đang gia tăng hỗ trợ. Theo Viện Kiel, viện trợ từ châu Âu hiện tương đương với Mỹ và có thể tạm thời giúp Ukraine duy trì khả năng phòng thủ.

Liên minh châu Âu (EU) ngày 4/3 đã công bố kế hoạch cho phép các nước thành viên vay 150 tỷ euro để tăng cường chi tiêu quốc phòng và hỗ trợ quân sự cho Kiev. Một số quốc gia cũng đang thúc đẩy việc tịch thu tài sản bị đóng băng của Nga để tài trợ cho viện trợ quân sự.

Tuy nhiên, ngay cả khi có đủ ngân sách, châu Âu vẫn cần nhiều năm để xây dựng năng lực quốc phòng ngang tầm Mỹ. Ngoài ra, một số hệ thống vũ khí quan trọng, như hệ thống phòng thủ Patriot, hiện chỉ có Mỹ cung cấp.

"Patriot đóng vai trò bảo vệ không phận Ukraine trước tên lửa siêu vượt âm và đạn đạo tiên tiến của Nga. Nếu thiếu chúng, Ukraine sẽ gặp nguy hiểm nghiêm trọng", chuyên gia Stepanenko cảnh báo.

Lựa chọn của Ukraine

Trong bối cảnh khó khăn, Ukraine có thể phải tập trung vào việc củng cố liên minh với châu Âu và tìm kiếm các nguồn viện trợ thay thế.

"Ukraine đã đặt nền móng vững chắc khi hợp tác với nhiều quốc gia châu Âu để phát triển các sáng kiến về đạn dược, máy bay không người lái và phòng thủ không phận. Đây là thời điểm để mở rộng những nỗ lực đó", chuyên gia Stepanenko nhận định.

Một lựa chọn khác là tận dụng tài nguyên nội địa và tăng cường sản xuất quốc phòng. Ukraine đã có những bước tiến đáng kể trong lĩnh vực này từ năm 2023, nhằm đối phó với nguy cơ thiếu hụt viện trợ từ phương Tây.

Trong khi đó, cựu đặc phái viên Mỹ về Ukraine Kurt Volker khuyên ông Zelensky nên nhanh chóng ký thỏa thuận về tài nguyên với Mỹ để đảm bảo sự hỗ trợ từ Washington.

"Nếu tôi tư vấn cho Tổng thống Zelensky, tôi sẽ đề xuất tổ chức một buổi ký kết công khai, thể hiện cam kết của Ukraine đối với hòa bình, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của Mỹ với Ukraine", ông Volker gợi ý.

Ngày 4/3, ông Zelensky tuyên bố sẵn sàng ký thỏa thuận khoáng sản với Mỹ "bất kỳ lúc nào và bằng bất kỳ hình thức nào thuận tiện".