#Quốc tế

24HMONEY đã kiểm duyệt

Tỷ lệ tử vong 75% và cuộc đua ngăn chặn mầm bệnh không thuốc chữa

Trong khi dư luận ít chú ý, virus Nipah vẫn âm thầm hiện diện như một rủi ro y tế cực đoan, nơi tỷ lệ tử vong luôn ở mức rất cao.

Hiện tại, virus Nipah chưa có vắc-xin hay thuốc điều trị. 

Những ngày gần đây, thông tin về các ca nhiễm virus Nipah tại bang Tây Bengal (Ấn Độ) đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới y tế quốc tế. Không tạo ra làn sóng hoảng loạn như các đại dịch toàn cầu, nhưng Nipah lại được xem là một trong những mầm bệnh nguy hiểm bậc nhất hiện nay bởi khả năng lây lan âm thầm, diễn tiến nhanh và tỷ lệ tử vong ở mức rất cao.

Virus Nipah (NiV) là bệnh truyền nhiễm lây từ động vật sang người, từng gây ra nhiều đợt bùng phát tại Nam và Đông Nam Á trong hơn hai thập kỷ qua. Ở người, bệnh có phổ biểu hiện rộng, từ nhiễm nhẹ, không triệu chứng cho đến suy hô hấp cấp và viêm não dẫn tới tử vong.

Trong bối cảnh chưa có vắc-xin hay thuốc điều trị đặc hiệu, cùng với tỷ lệ tử vong dao động từ 40–75%, virus Nipah đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm mầm bệnh ưu tiên cần giám sát chặt chẽ ở cấp độ toàn cầu.

Virus Nipah là gì và vì sao đáng lo ngại?

Virus Nipah thuộc chi Henipavirus, họ Paramyxoviridae, được phát hiện lần đầu vào năm 1998. Kể từ đó, virus này đã liên quan đến các đợt bùng phát tại Bangladesh, Ấn Độ, Malaysia, Singapore và Philippines. Vật chủ tự nhiên của Nipah là loài dơi ăn quả thuộc chi Pteropus.

Từ dơi, virus có thể lây sang người thông qua thực phẩm bị nhiễm nước bọt, nước tiểu hoặc phân của dơi, phổ biến nhất là trái cây và nhựa cây chà là tươi. Đáng lo ngại hơn, Nipah không chỉ dừng lại ở lây truyền từ động vật sang người mà còn có thể lây trực tiếp giữa người với người thông qua tiếp xúc gần, đặc biệt trong môi trường gia đình và cơ sở y tế.

Các chuyên gia cảnh báo, chính khả năng lây truyền đa dạng này khiến virus Nipah có thể âm thầm lan rộng trước khi các biện pháp kiểm soát kịp thời được triển khai.

Virus Nipah bắt nguồn từ loài dơi.

Dấu hiệu nhận biết dễ bị bỏ sót

Theo giới chuyên môn, nhiễm virus Nipah ở giai đoạn đầu thường biểu hiện không đặc hiệu. Người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như sốt cao, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, đau họng – rất dễ nhầm lẫn với cúm mùa hoặc các bệnh virus thông thường khác. Sự “ngụy trang” này khiến không ít trường hợp bị bỏ sót trong khâu phát hiện sớm.

Ở một số bệnh nhân, bệnh có thể tiến triển nhanh chỉ trong vài ngày, chuyển sang giai đoạn nặng với các biểu hiện hô hấp như ho, khó thở, suy hô hấp cấp. Nguy hiểm hơn, virus Nipah có xu hướng tấn công hệ thần kinh trung ương, gây viêm não cấp với các triệu chứng lú lẫn, buồn ngủ, co giật và hôn mê.

Chính sự chuyển biến đột ngột từ triệu chứng nhẹ sang tổn thương thần kinh nghiêm trọng đã khiến Nipah được ví như một “kẻ giết người thầm lặng” trong các đợt bùng phát trước đây.

Tỷ lệ tử vong thuộc nhóm cao nhất

Thống kê từ các đợt bùng phát cho thấy, tỷ lệ tử vong do virus Nipah dao động từ 40% đến 75%, thậm chí cao hơn tại những khu vực có hệ thống y tế hạn chế. Đây là mức rất đáng báo động nếu đặt cạnh nhiều bệnh truyền nhiễm khác.

Không chỉ gây tử vong, Nipah còn để lại gánh nặng lâu dài cho những người sống sót. Một số bệnh nhân phải đối mặt với di chứng thần kinh kéo dài như rối loạn trí nhớ, co giật tái phát hoặc suy giảm khả năng vận động, tạo áp lực lớn lên gia đình và hệ thống y tế.

Ấn Độ từng ghi nhận nhiều đợt bùng phát Nipah, đáng chú ý nhất là tại bang Kerala năm 2018. Khi đó, nhờ phát hiện sớm, cách ly nghiêm ngặt, truy vết hiệu quả và truyền thông y tế kịp thời, dịch bệnh đã được khống chế trong thời gian ngắn.

Từ kinh nghiệm này, các chuyên gia nhấn mạnh giám sát chủ động và phản ứng nhanh là yếu tố then chốt để hạn chế lây lan và giảm tỷ lệ tử vong. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn nằm ở việc nhiều ca nhiễm không có triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu, khiến virus dễ “lọt lưới” hệ thống y tế.

Virus Nipah là tác nhân gây bệnh có tỷ lệ tử vong cao. 

Không có vắc-xin, phòng ngừa là tuyến phòng thủ duy nhất

Cho đến nay, thế giới vẫn chưa có vắc-xin được phê duyệt hay thuốc điều trị đặc hiệu cho virus Nipah. Việc điều trị chủ yếu dựa vào chăm sóc hỗ trợ, bao gồm kiểm soát hô hấp, xử lý biến chứng thần kinh và duy trì các chức năng sống.

Một số thuốc kháng virus như ribavirin hay remdesivir đã được thử nghiệm, song hiệu quả lâm sàng vẫn chưa đủ bằng chứng để sử dụng rộng rãi. Điều này càng làm nổi bật vai trò sống còn của phòng ngừa và phát hiện sớm.

Giới chuyên môn khuyến cáo người dân tại các khu vực nguy cơ cao tránh tiêu thụ nhựa cây chà là tươi, không ăn trái cây rơi dưới gốc cây, đặc biệt tại nơi có dơi ăn quả sinh sống. Đồng thời, việc thực hành vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên và sử dụng đồ bảo hộ khi chăm sóc người bệnh là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả để hạn chế lây truyền giữa người với người.

Virus Nipah không phải là cái tên mới, nhưng mỗi đợt bùng phát đều là lời cảnh báo rõ ràng về nguy cơ từ các bệnh truyền nhiễm mới nổi có nguồn gốc từ động vật. Trong bối cảnh thế giới chưa có “lá chắn” vắc-xin, nâng cao nhận thức cộng đồng, giám sát y tế chặt chẽ và phản ứng kịp thời vẫn là chìa khóa để ngăn chặn những kịch bản xấu nhất.