Từ vụ án ở Lạng Sơn: Cảnh báo các “hội nhóm ngầm” – địa bàn tội phạm mới trên không gian mạng

Những ngày gần đây, mạng xã hội Việt Nam rúng động bởi loạt video man rợ bị phát tán từ Dark Web liên quan đến vụ án Đoàn Văn Sáng. Chỉ một phút tò mò đã khiến nhiều người rơi vào trạng thái sốc tâm lý, mất ngủ và ám ảnh nặng nề. Trước thực trạng nguy hiểm này, Thượng tá, TS. Đào Trung Hiếu – chuyên gia tội phạm học – đã đưa ra cảnh báo về cơ chế hoạt động của những hội nhóm lệch chuẩn và đề xuất giải pháp bảo vệ cộng đồng khỏi làn sóng độc hại.

“Cỗ máy khuếch đại cảm xúc tiêu cực” trong các nhóm ngầm

TS. Đào Trung Hiếu nhận định, mạng xã hội ngày càng phân tầng rõ rệt: tầng nổi phục vụ kết nối và chia sẻ tri thức, còn tầng chìm là nơi tồn tại vô số nhóm kín, kênh mã hóa, diễn đàn ngầm… Đây là môi trường lý tưởng để hình thành các cộng đồng lệch chuẩn về tâm lý và hành vi.

Tại những nơi này, nội dung chủ đạo không phải tri thức hay giá trị sống, mà là bạo lực, thù hận và cực đoan. Cơ chế tương tác trong các diễn đàn ấy tạo nên một kiểu “nghiện cảm xúc” đặc biệt:

“Tâm lý học gọi đó là cơ chế khuếch đại cảm xúc tiêu cực. Người trẻ đang yếu tâm lý rất dễ bị hút vào vòng xoáy này, tưởng rằng tìm được sự đồng cảm nhưng thực chất lại bị thúc đẩy hành vi lệch chuẩn”, TS. Hiếu phân tích.

Không ít bạn trẻ còn xem sự lệch chuẩn như một “dấu ấn cá tính”, muốn chứng tỏ bản thân mạnh mẽ và bất cần – một xu hướng vô cùng nguy hiểm.

Khi mỗi người dân trở thành ‘camera chạy bằng cơm’

Dù mặt tối của mạng xã hội ngày càng rõ, nhưng theo TS. Đào Trung Hiếu, mặt sáng cũng không thể phủ nhận: tinh thần trách nhiệm của cộng đồng mạng Việt Nam đang gia tăng mạnh mẽ.

Nhờ sự tỉnh táo và dám lên tiếng của người dân, nhiều vụ việc – từ bạo lực học đường, xâm hại trẻ em, đến những hành vi phản cảm – đã được phát hiện và xử lý kịp thời.

Ông kể lại một câu chuyện đáng nhớ: “Có lần, tôi cùng cảnh sát hình sự Hà Nội đăng hình hai nghi phạm giết người cướp xe ôm lên mạng. Chỉ tới rạng sáng, một học trò ở miền núi đã nhận diện được đối tượng. Manh mối đó giúp Ban chuyên án truy bắt được sát thủ ngay trong tối cùng ngày.”

Đây là minh chứng rõ ràng rằng khi sức mạnh cộng đồng được kích hoạt đúng hướng, xã hội sẽ có thêm hàng triệu “camera nhân dân”, khiến các hành vi sai trái khó có thể thoát khỏi vòng kiểm soát.

Cần coi các hội nhóm độc hại là “địa bàn tội phạm” mới

Trước sự lan rộng của các diễn đàn lệch chuẩn, TS. Đào Trung Hiếu nhấn mạnh một chiến lược 3 tầng: Pháp luật – Công nghệ – Giáo dục.

1. Pháp luật: Rà soát và triệt phá các nhóm độc hại như tội phạm thực thụ

Các hội nhóm kích động bạo lực, cổ vũ hành vi lệch chuẩn cần được coi như một “địa bàn tội phạm mới” để lực lượng chức năng chủ động xâm nhập, giám sát và xử lý nghiêm.

2. Công nghệ: Dùng AI phát hiện cực đoan từ sớm

Hệ thống nhận diện ngôn ngữ thù hận, bạo lực, nội dung nguy hiểm phải được áp dụng để chặn đứng các luồng thông tin độc hại trước khi chúng lan rộng.

3. Giáo dục: Trang bị ‘kỹ năng phòng vệ tâm lý số’ cho giới trẻ

Theo TS. Hiếu, yếu tố con người mới là “chốt chặn” quan trọng nhất. Trẻ cần được dạy cách nhận diện đâu là cộng đồng lành mạnh, đâu là môi trường có dấu hiệu lệch chuẩn – thay vì chỉ đơn thuần cấm đoán.

Ông nhấn mạnh: “Người dân chỉ nên chia sẻ thông tin đã được kiểm chứng. Việc tung tin đồn hay miêu tả chi tiết nội dung lệch chuẩn vô tình tiếp tay cho kẻ xấu và gây hoang mang xã hội.”

Vụ Đoàn Văn Sáng: Khởi tố – bắt giam, và khuyến cáo khẩn từ cơ quan chức năng

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Lạng Sơn đã khởi tố và bắt tạm giam Đoàn Văn Sáng về tội Giết người.

Trước dòng thông tin hỗn loạn xoay quanh vụ án, lực lượng chức năng đưa ra khuyến cáo khẩn:

Giữ mạng sạch để giữ xã hội sạch

TS. Đào Trung Hiếu khẳng định: “Khi mỗi người trở thành người gác cổng cho chính mình, không gian mạng sẽ trở về đúng nghĩa: một môi trường an toàn, văn minh và nuôi dưỡng tri thức.”

Vụ việc Đoàn Văn Sáng không chỉ là một hồi chuông cảnh báo, mà còn nhấn mạnh tính cấp thiết của việc xây dựng một chiến lược bảo vệ người dùng – đặc biệt là giới trẻ – khỏi những cạm bẫy độc hại đang ẩn mình trong thế giới số.