Từ việc né chuyển khoản, cần hỗ trợ hộ kinh doanh vượt qua tâm lý e ngại hóa đơn điện tử

Hiện tượng né thanh toán chuyển khoản và hóa đơn điện tử được cho là là biểu hiện của tâm lý chưa sẵn sàng chuyển đổi số, cần được xử lý và ngắn chặn kịp thời.

Từ chối chuyển khoản, hộ kinh doanh có thể bị truy thu, xử phạt

Như Báo Lao Động đã đưa tin, ngay sau thời điểm Nghị định 70 và Thông tư 32 có hiệu lực từ ngày 1.6.2025, đã xuất hiện tình trạng một số hộ kinh doanh nhỏ lẻ, đặc biệt trong lĩnh vực ăn uống, bán lẻ, từ chối thanh toán chuyển khoản hoặc yêu cầu khách không ghi nội dung giao dịch. Nhiều cửa hàng treo biển “chỉ nhận tiền mặt”, gây không ít bối rối cho người tiêu dùng và đặt ra nghi vấn về tính tuân thủ nghĩa vụ thuế trong bối cảnh siết chặt quản lý doanh thu điện tử.

Liên quan đến hiện tượng này, ngày 4.6.2025, Chi cục Thuế Khu vực I (Hà Nội – Hòa Bình) đã có thư ngỏ gửi các hộ gia đình, cá nhân kinh doanh trên địa bàn, trong đó cảnh báo tình trạng né tránh giao dịch minh bạch thông qua từ chối chuyển khoản hoặc cố tình sử dụng nội dung thanh toán mập mờ như “trả tiền mượn”, “tiền ship”, “tiền cafe”... thậm chí thu thêm phụ phí khi khách chọn trả qua ngân hàng.

Theo cơ quan thuế, hành vi này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người tiêu dùng mà còn có dấu hiệu vi phạm quy định pháp luật. Doanh thu tính thuế giá trị gia tăng là toàn bộ số tiền hộ kinh doanh được hưởng – không phân biệt đã thu hay chưa, không phụ thuộc vào việc thanh toán bằng tiền mặt hay chuyển khoản.

Do đó, việc cố tình che giấu doanh thu bằng hình thức thanh toán không minh bạch sẽ không làm giảm nghĩa vụ thuế mà còn khiến cơ sở kinh doanh đứng trước nguy cơ bị xử lý ấn định thuế, truy thu, xử phạt hành chính hoặc thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu trốn thuế.

Không nên vội vàng quy kết theo hướng tiêu cực

Ở góc nhìn chuyên gia, ông Nguyễn Quang Huy – CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi – cho rằng, việc một số hộ kinh doanh nhỏ lẻ né tránh thanh toán chuyển khoản, không xuất hóa đơn hoặc hạn chế minh bạch doanh thu là điều không bất ngờ trong giai đoạn đầu triển khai quy định mới. Đây là sự giao thoa giữa phản ứng tâm lý và biểu hiện hành vi né thuế, nhưng không nên vội vàng quy kết theo hướng tiêu cực.

“Về mặt tâm lý, nhiều hộ kinh doanh, đặc biệt là tiểu thương buôn bán truyền thống, chưa kịp thích nghi với tư duy số hoá trong quản trị tài chính. Họ lo ngại phần mềm phức tạp, chi phí vận hành cao, và nhất là nỗi sợ ‘lộ doanh thu’ dẫn đến nghĩa vụ thuế tăng lên”, ông Huy phân tích.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn thẳng vào thực tế: một bộ phận không nhỏ các hộ kinh doanh đã quen hoạt động trong “vùng xám” doanh thu – nơi việc không ghi nhận đầy đủ giao dịch được xem là điều bình thường. Trong bối cảnh bị siết quản lý, tâm lý phòng vệ dễ dẫn đến hành vi né tránh công nghệ và dòng tiền minh bạch, vô tình trở thành biểu hiện của việc trốn thuế.

Theo ông Huy, đây là thách thức điển hình trong tiến trình chuyển đổi từ nền kinh tế phi chính thức sang nền kinh tế số. Do đó, việc xử lý cần có lộ trình, tiếp cận nhân văn và hỗ trợ kịp thời, thay vì chỉ áp dụng các chế tài hành chính.

Nếu không kiểm soát đúng cách, hiện tượng né tránh có thể làm gián đoạn quá trình chuyển đổi số trong ngành thuế và làm suy giảm lòng tin vào hệ thống pháp luật tài chính. Tình trạng này có thể dẫn đến một làn sóng “bất hợp tác” ngầm trong khu vực kinh tế hộ cá thể – vốn chiếm tỉ trọng rất lớn trong GDP phi chính thức tại Việt Nam.

Cần nhìn nhận hóa đơn điện tử là công cụ bảo vệ người bán hàng

Theo ông Huy, để giải bài toán né tránh hóa đơn và thanh toán minh bạch, không thể chỉ dựa vào thanh tra hay các biện pháp xử phạt hành chính, ngành thuế cần triển khai một chiến lược dài hạn, đồng thời đặt người kinh doanh nhỏ vào vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi. Ông Huy đề xuất ba giải pháp:

Thứ nhất, hệ thống hóa đơn điện tử phải thân thiện, đơn giản, chi phí thấp, gắn với hỗ trợ tại chỗ và truyền thông rõ ràng – không phải để “bắt lỗi”, mà là công cụ bảo vệ người bán.

Thứ hai, cần kết nối chặt chẽ dữ liệu giữa ngân hàng, ví điện tử, nền tảng số và cơ quan thuế, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn để phát hiện bất thường mà không cần thanh tra tràn lan.

Thứ ba, thay vì chỉ chế tài, Nhà nước cần tạo động lực: hộ nào kê khai trung thực, kết nối hóa đơn có thể được ưu đãi thuế, hỗ trợ vốn và chuyển đổi số trong 1–2 năm đầu.

“Việc yêu cầu hóa đơn điện tử kết nối máy tính tiền không đơn thuần là giải pháp kỹ thuật. Đây là nền móng để xây dựng hệ thống tài chính – thuế hiện đại, minh bạch, văn minh và bắt kịp kinh tế số toàn cầu. Nhưng để thành công, cần tiếp cận một cách nhân văn, lấy hộ kinh doanh làm trung tâm – không phải đối tượng bị giám sát, mà là đối tác cần được đồng hành” - ông Huy nhấn mạnh

(Theo Lục Giang Báo Lao động, link nguồn: https://laodong.vn/kinh-doanh/tu-viec-ne-chuyen-khoan-can-ho-tro-ho-kinh-doanh-vuot-qua-tam-ly-e-ngai-hoa-don-dien-tu-1518371.ldo)