Từ ngòi nổ tới nghị sự: Trump tái định nghĩa cách đạt hòa bình

Bằng một tuyên bố ngắn gọn trên Truth Social, Tổng thống Donald Trump ngày 24/6 khẳng định Israel và Iran đã đạt thỏa thuận ngừng bắn toàn diện – chấm dứt cuộc đối đầu vũ trang kéo dài 12 ngày. Một động thái khiến giới quan sát không khỏi đặt câu hỏi: Trump đơn thuần là người đưa tin, hay là người dàn xếp hậu trường?

Từ "đe dọa hủy diệt" đến "vai trò hòa giải": Trump và bước ngoặt chính trị giữa tâm bão Trung Đông

Tuyên bố ngừng bắn giữa Israel và Iran đánh dấu bước ngoặt bất ngờ trong chiến lược ngoại giao của Donald Trump – người vừa sử dụng bom B-2 để răn đe Tehran, giờ đây lại xuất hiện như một sứ giả hòa bình, đưa hai kẻ thù đối đầu ngồi vào bàn đàm phán.

Cú lật chiến lược giữa lửa đạn

Chiến dịch “Sư tử trỗi dậy” ngày 13/6 của Israel đã khơi mào cuộc xung đột đẫm máu kéo dài 12 ngày với Iran. Lý do được viện dẫn: ngăn Tehran hoàn thiện vũ khí hạt nhân. Iran đáp trả không chùn bước bằng hàng loạt tên lửa đạn đạo – trong đó có Fattah-1 – trút xuống các thành phố lớn của Israel. Theo Reuters, hơn 600 người Iran và ít nhất 24 người Israel thiệt mạng, hàng ngàn người khác mất nhà cửa.

Phản ứng của ông Trump lúc đó là cứng rắn và không khoan nhượng. Ngày 22/6, ông tuyên bố Mỹ đã “xóa sổ” ba cơ sở hạt nhân chủ chốt của Iran – hành động quân sự được hậu thuẫn bởi 7 máy bay ném bom B-2 và 14 quả GBU-57 xuyên phá. Cùng lúc, ông yêu cầu Tehran “đầu hàng vô điều kiện”, đặt cược tất cả vào chiến lược "sức mạnh tối đa".

Từ sức mạnh quân sự đến con đường ngoại giao

Tuy nhiên, chỉ hai ngày sau, ông Trump bất ngờ tuyên bố về một “lệnh ngừng bắn toàn diện và triệt để”, nói rằng Iran đã khởi động ngừng bắn trước, Israel theo sau 12 giờ. Một sự chuyển hướng gây choáng váng giới quan sát và đặt ra câu hỏi: Đây là sự tính toán có chủ đích hay chỉ là sự xoay trục cảm tính mang màu sắc chính trị?

Dù khởi đầu bằng chiến dịch quân sự rầm rộ, ông Trump sớm nhận ra rằng kéo dài xung đột sẽ làm tổn hại đến vị thế địa chính trị của Mỹ. Ngày 20/6, ông để ngỏ khả năng đàm phán và nhấn mạnh cần hai tuần để “đánh giá tình hình”. Qatar và Oman âm thầm đóng vai trò cầu nối, giúp tạo lập nền tảng cho cuộc thỏa thuận được công bố vội vã sau đó.

Ngừng bắn – bước đi táo bạo nhưng đầy hoài nghi

Dù tuyên bố ngừng bắn được Trump công bố ngày 24/6, cả Israel lẫn Iran ban đầu đều chưa xác nhận. Các cuộc tấn công vẫn tiếp diễn, các cảnh báo di tản vẫn được phát đi từ Tel Aviv đến Tehran. Giới phân tích nhận định đây có thể là chiến thuật “gài thế” của ông Trump: ép các bên phải chọn phe – hòa bình hay đối đầu, và nếu thất bại, ông có thể đổ lỗi cho sự ngoan cố của họ.

Cuối cùng, trưa 24/6, Iran và Israel đồng loạt xác nhận chấp thuận ngừng bắn – dưới trung gian của Mỹ.

"Hòa bình thông qua sức mạnh": Một chiến lược hai mặt

Ông Trump gọi đây là “chiến thắng của trí tuệ”, nhưng thực chất đó là sự pha trộn giữa đòn trừng phạt quân sự và kênh ngoại giao ngầm. Ông sử dụng lối tiếp cận “áp lực cực đại để buộc đối phương nhượng bộ trong danh dự” – tương tự chiến thuật với Triều Tiên trước đây.

Tuy vậy, chính sách này không thiếu rủi ro. Việc Mỹ chủ động ném bom các cơ sở hạt nhân Iran khiến Tehran coi Washington là kẻ thù trực tiếp. Thêm vào đó, nội bộ Nhà Trắng cũng chia rẽ sâu sắc: Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard bị ông Trump công khai bác bỏ khi đánh giá Iran “vẫn đủ năng lực hạt nhân sau không kích”, cho thấy sự bất nhất trong đánh giá rủi ro chiến lược.

Theo các chuyên gia, thỏa thuận nếu thực thi thành công sẽ hạ nhiệt căng thẳng trong khu vực, giúp khôi phục đối thoại hạt nhân vốn bị đóng băng từ năm 2018 khi ông Trump rút khỏi JCPOA. Tuy nhiên, bất kỳ hành động khiêu khích nào từ lực lượng ủy nhiệm của Iran như Hezbollah đều có thể khiến thỏa thuận sụp đổ trong chớp mắt.

Từ kẻ ra đòn đến người cứu vãn: Trump đang thử nghiệm một ván cờ ngoại giao mạo hiểm, trong đó sức mạnh quân sự chỉ là bàn đạp để buộc các bên vào thế trận chính trị mà ông là người đặt luật. Nhưng ván cờ ấy sẽ chỉ có kết quả nếu cả Iran lẫn Israel đồng thuận chơi đến cùng.