Từ GDP 200 USD đến nền kinh tế 500 tỷ USD: Việt Nam đã “lột xác” thế nào?

Việt Nam đã thay đổi như thế nào sau 40 năm Đổi mới? Từ một nền kinh tế nghèo, lạc hậu, từng xếp gần cuối bảng xếp hạng toàn cầu, đến nay Việt Nam đã vươn lên nhóm các nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng và hội nhập ấn tượng.

Từ nền kinh tế kế hoạch hóa đến bước ngoặt Đổi mới 1986

Đầu thập niên 1980, Việt Nam vẫn vận hành theo cơ chế kế hoạch hóa tập trung với nhiều hạn chế ngày càng bộc lộ rõ. Bước ngoặt quan trọng diễn ra vào năm 1986 khi công cuộc Đổi mới được khởi xướng.

Theo TS. Nguyễn Đình Cung, đây là cột mốc mang tính “bẻ gãy” khi tư duy phát triển cũ không còn phù hợp và buộc phải thay đổi.

Thời điểm đó, Việt Nam nằm trong nhóm 20 quốc gia nghèo nhất thế giới, với GDP bình quân chỉ khoảng 125–200 USD/năm, xếp thứ 185/188 quốc gia, theo Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn về công cuộc đổi mới 40 năm.

Đại hội Đảng VI (tháng 12/1986) đã quyết định chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và mở cửa hội nhập quốc tế. Đây được xem là cuộc cách mạng tư duy trong phát triển kinh tế, đồng thời thẳng thắn nhìn nhận những sai lầm của mô hình cũ.

Năm 1987, Luật Đầu tư nước ngoài đầu tiên được ban hành nhằm thu hút FDI. Tuy nhiên, phải đến đầu thập niên 1990, nền kinh tế mới dần ổn định sau giai đoạn lạm phát nghiêm trọng, có thời điểm lên tới hơn 700%/năm.

Kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô

Trong giai đoạn khó khăn, Việt Nam áp dụng nhiều biện pháp mạnh để kiểm soát lạm phát và khôi phục niềm tin vào hệ thống tài chính.

Theo GS. TSKH Nguyễn Mại, từng có thời điểm lạm phát khoảng 9%/tháng, buộc Việt Nam áp dụng chính sách lãi suất dương. Lãi suất tiền gửi được nâng cao hơn lạm phát nhằm hút tiền trong dân, giảm áp lực in tiền.

Do chưa tự chủ hoàn toàn việc in tiền, Việt Nam từng phải nhờ Liên Xô in tiền với chi phí khoảng 15%. Việc nâng lãi suất tiết kiệm lên 12% (cao hơn lạm phát khoảng 3%) đã giúp lượng tiền gửi tăng, cân bằng cung – cầu, kéo lạm phát giảm xuống khoảng 5%, đồng thời phục hồi sản xuất.

Mở cửa kinh tế và hội nhập quốc tế

Song song với ổn định vĩ mô, Việt Nam chủ động mở cửa nền kinh tế. Tại Diễn đàn Đầu tư nước ngoài năm 1991 tại TP.HCM, Việt Nam cam kết bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư nước ngoài, sửa đổi Hiến pháp để không trưng thu, trưng mua tài sản của nhà đầu tư.

Dù nhận thức rõ mặt trái của mở cửa, Việt Nam xác định đây là con đường tất yếu để phát triển, từ đó đặt nền móng cho tăng trưởng dài hạn.

40 năm Đổi mới: GDP tăng mạnh, vị thế toàn cầu nâng cao

Sau gần 40 năm, nền kinh tế Việt Nam đã có bước chuyển mạnh mẽ. Giai đoạn 2016–2025, GDP gần như tăng gấp đôi, vượt 510 tỷ USD. Thu nhập bình quân đầu người từ mức rất thấp đã tăng lên hơn 5.000 USD/người.

Việt Nam hiện nằm trong nhóm 32 nền kinh tế lớn nhất thế giới, đồng thời thuộc top 20 quốc gia về thương mại và thu hút FDI. Tính đến tháng 10/2024, Việt Nam đã ký 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) với hơn 60 đối tác.

Từ nền kinh tế chủ yếu tự cung tự cấp, Việt Nam đã trở thành quốc gia xuất khẩu lớn về gạo và điện tử.

Vai trò FDI và sự trỗi dậy của doanh nghiệp trong nước

Theo TS. Nguyễn Đình Cung, thành công của Việt Nam đến từ việc giải phóng sức sản xuất và tạo không gian cho các thành phần kinh tế.

GS. TSKH Nguyễn Mại cho rằng nền kinh tế đã chuyển mạnh từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. FDI không chỉ thúc đẩy tăng trưởng mà còn tạo điều kiện để người dân tích lũy vốn, hình thành doanh nghiệp trong nước cùng với kiều hối.

Nếu trước đây các dự án lớn phụ thuộc vào nước ngoài, thì nay nhiều doanh nghiệp Việt như Vingroup, Sun Group, Hòa Phát… đã đủ năng lực tham gia thi công, vận hành các công trình lớn.

Doanh nghiệp Việt vươn ra quốc tế

Không chỉ trong nước, nhiều doanh nghiệp Việt cũng mở rộng ra thế giới. Viettel, EVN, PVN… đã đầu tư ra nước ngoài. Vingroup tham gia thị trường Mỹ, phát triển xe điện và xe buýt điện, đồng thời tổ chức giải thưởng khoa học quốc tế VinFuture trị giá 5–6 triệu USD mỗi năm.

Việt Nam trong mắt quốc tế: “Rồng bay lên”

Sự phát triển của Việt Nam ngày càng được cộng đồng quốc tế ghi nhận.

Mới đây, ngày 2/5, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đánh giá Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ trong thời đại mới, là một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Bà nhấn mạnh: Việt Nam – với tên gọi gắn với Hà Nội “Thăng Long” nghĩa là “rồng bay lên” – đang tăng trưởng ấn tượng, thu hút đầu tư mạnh mẽ từ Nhật Bản, đồng thời thể hiện vai trò tự chủ chiến lược trong bối cảnh quốc tế phức tạp.