#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Trung Quốc siết truy thu thuế: khi mô hình tăng trưởng bằng ưu đãi địa phương dần khép lại

Trung Quốc đang chuyển từ chiến lược tăng trưởng dựa trên ưu đãi thuế sang củng cố nguồn thu qua thuế doanh nghiệp. Chiến dịch truy thu thuế vừa qua phản ánh sự thay đổi trong mô hình kinh tế, giảm phụ thuộc vào trợ cấp và tái phân bổ nguồn lực đầu tư có chọn lọc.

Trung Quốc siết truy thu thuế: Khi mô hình tăng trưởng bằng ưu đãi địa phương dần khép lại

Chiến dịch truy thu thuế doanh nghiệp tại Trung Quốc đang cho thấy một thay đổi quan trọng trong mô hình tăng trưởng của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Trong nhiều thập kỷ, các địa phương Trung Quốc cạnh tranh thu hút đầu tư bằng ưu đãi thuế, trợ cấp và hoàn tiền. Nhưng khi nguồn thu từ đất suy giảm, nhu cầu nội địa yếu và ngân sách địa phương chịu áp lực, Bắc Kinh đang chuyển từ “ưu đãi để tăng trưởng” sang “chuẩn hóa thuế để củng cố nguồn thu”.

Trường hợp Heilongjiang Agriculture là ví dụ điển hình. Doanh nghiệp này bất ngờ nhận hóa đơn truy thu thuế tương đương 120% lợi nhuận ròng năm 2025, khiến cổ phiếu giảm 20% chỉ trong ba ngày tháng 6. Theo Bloomberg, hơn 100 doanh nghiệp đại chúng Trung Quốc đã bị truy thu thuế và phạt chậm nộp với tổng số tiền khoảng 7,7 tỷ nhân dân tệ, tương đương 1,1 tỷ USD, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026.

Về bản chất, đây không chỉ là chiến dịch tăng thu ngân sách ngắn hạn. Nó phản ánh sự thu hẹp của mô hình “giải đấu GDP” giữa các địa phương, nơi chính quyền từng dùng ưu đãi tài khóa để đạt mục tiêu tăng trưởng và cạnh tranh thu hút doanh nghiệp. Khi Bắc Kinh yêu cầu rà soát, loại bỏ các ưu đãi lỗi thời và giảm tình trạng chính sách phân tán, doanh nghiệp sẽ phải hoạt động trong môi trường ít trợ cấp hơn và chịu kỷ luật thuế nghiêm hơn.

Yếu tố công nghệ khiến thay đổi này trở nên mạnh hơn. Hệ thống Golden Tax IV, kết hợp dữ liệu thuế với ngân hàng, hải quan, quản lý thị trường, an ninh công cộng và nền tảng thanh toán, giúp cơ quan chức năng giám sát giao dịch gần như theo thời gian thực. Khi hóa đơn điện tử đã được triển khai trên toàn quốc, khả năng che giấu doanh thu, tối ưu thuế quá mức hoặc tận dụng ưu đãi không đúng điều kiện sẽ giảm đáng kể.

Tác động đầu tiên sẽ rơi vào lợi nhuận doanh nghiệp. Những khoản ưu đãi từng được xem như một phần trong mô hình tài chính nay có thể bị thu hồi, làm tăng chi phí, giảm biên lợi nhuận và tạo rủi ro bất ngờ trên báo cáo kết quả kinh doanh. Đáng chú ý, khoảng 64% doanh nghiệp niêm yết tại Thượng Hải và Thâm Quyến từng được hưởng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp dưới một hình thức nào đó, cho thấy phạm vi tác động có thể rất rộng.

Ở tầm vĩ mô, chiến dịch này cho thấy Trung Quốc đang tìm cách giảm phụ thuộc vào mô hình tăng trưởng dựa trên đất đai, trợ cấp và đầu tư dàn trải. Khi doanh thu bán đất không còn là “con gà đẻ trứng vàng”, chính quyền địa phương buộc phải tìm nguồn thu ổn định hơn. Điều này có thể làm giảm cạnh tranh ưu đãi giữa các địa phương, nhưng cũng khiến môi trường kinh doanh bớt dễ dãi hơn đối với các doanh nghiệp từng sống dựa vào hỗ trợ tài khóa.

Tuy nhiên, Trung Quốc không đơn thuần rút lui khỏi vai trò hỗ trợ doanh nghiệp. Dòng vốn công đang được điều hướng có chọn lọc hơn vào các lĩnh vực chiến lược như công nghệ, bán dẫn, năng lượng mới và startup có khả năng tạo năng suất dài hạn. Trường hợp tỉnh An Huy nắm giữ khoảng 40% cổ phần tại CXMT, với giá trị khoản đầu tư ước khoảng 1.500 tỷ nhân dân tệ, cho thấy mô hình mới có thể là nhà nước đầu tư có mục tiêu, thay vì ưu đãi thuế dàn trải.

Với nhà đầu tư, rủi ro cần theo dõi không chỉ là doanh nghiệp có bị truy thu thuế hay không, mà là chất lượng lợi nhuận trước đây phụ thuộc bao nhiêu vào ưu đãi chính sách. Những doanh nghiệp có biên lợi nhuận được nâng đỡ bởi hoàn thuế, trợ cấp địa phương hoặc ưu đãi thuế đặc biệt sẽ dễ bị định giá lại. Ngược lại, doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh thật, dòng tiền vận hành mạnh và ít phụ thuộc vào hỗ trợ địa phương sẽ bền vững hơn trong chu kỳ mới.

Tóm lại, chiến dịch truy thu thuế tại Trung Quốc là dấu hiệu cho thấy mô hình tăng trưởng cũ đang được điều chỉnh. Kỷ nguyên địa phương cạnh tranh bằng ưu đãi thuế có thể dần khép lại, nhường chỗ cho mô hình quản lý tài khóa chặt hơn và phân bổ vốn có chọn lọc hơn. Với thị trường, điều này đồng nghĩa rủi ro lợi nhuận doanh nghiệp sẽ tăng trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn có thể thúc đẩy quá trình tái phân bổ nguồn lực sang những ngành có năng suất và giá trị chiến lược thực sự.