Trung Đông bên bờ vực bùng nổ?

Vụ bắn hạ trực thăng Apache của Mỹ cùng chuỗi tập kích tên lửa dồn dập vào Vùng Vịnh không chỉ vô hiệu hóa lệnh ngừng bắn tạm thời, mà còn biến eo biển Hormuz thành một thùng thuốc súng chực chờ kích nổ thị trường năng lượng toàn cầu.

Trung Đông đang chứng kiến một giai đoạn đối đầu mới đầy bất ổn khi Mỹ và Iran cùng gia tăng sức ép nhưng vẫn cố tránh vượt qua giới hạn dẫn tới chiến tranh toàn diện.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa kiềm chế và leo thang ngày càng mong manh. Chỉ trong vài ngày qua, hàng loạt diễn biến quân sự đã cho thấy hai bên đang tiến sát những "lằn ranh đỏ" nguy hiểm.

Iran và Israel liên tiếp tập kích lẫn nhau, tạo ra vòng xoáy căng thẳng mới. Trong khi đó, Washington cáo buộc một máy bay không người lái của Iran đã bắn hạ trực thăng Apache của Mỹ, kéo theo các đợt đáp trả quân sự từ Lầu Năm Góc.

Về phía Tehran, giới chức Iran ban đầu cho rằng vụ việc chỉ là tai nạn ngoài ý muốn, song sau đó vẫn tiến hành các đợt tấn công bằng tên lửa và UAV nhằm vào những lực lượng đồng minh của Mỹ tại Jordan và khu vực Vùng Vịnh.

Ba ngày giao tranh vừa qua được đánh giá là đợt leo thang nghiêm trọng nhất kể từ khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố ngừng bắn hồi tháng 4, chấm dứt gần 40 ngày không kích nhằm vào Iran.

Hormuz trở thành điểm nóng

Tâm điểm căng thẳng hiện nay là eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển phần lớn dầu mỏ toàn cầu.

Tại khu vực này, các tàu chiến, máy bay quân sự Mỹ thường xuyên hoạt động ở khoảng cách rất gần với tàu cao tốc và UAV của Iran, khiến nguy cơ va chạm ngoài ý muốn tăng mạnh.

Các chuyên gia nhận định cả hai bên đang cố tận dụng những đòn gây sức ép để gia tăng lợi thế đàm phán mà không kích hoạt chiến tranh tổng lực.

"Tất cả đều muốn kiểm soát cuộc chơi nhưng vẫn tìm cách mở rộng đòn bẩy. Điều đáng lo là không ai thực sự muốn chiến tranh, nhưng cả hai đều sẵn sàng tiếp tục đối đầu nếu cần thiết", chuyên gia Dina Esfandiary nhận định.

Ông Trump gia tăng cảnh báo

Trong bối cảnh đàm phán gần như giậm chân tại chỗ, Tổng thống Donald Trump tiếp tục phát đi những thông điệp cứng rắn.

Nhà lãnh đạo Mỹ cho rằng Iran đã bỏ lỡ cơ hội đạt được một thỏa thuận có lợi và sẽ phải "trả giá" cho sự chậm trễ đó.

Một số nguồn tin truyền thông Mỹ còn cho biết Washington đang cân nhắc các đòn tấn công mới nhằm vào hạ tầng chiến lược của Iran nếu tiến trình đàm phán tiếp tục bế tắc.

Song song với áp lực quân sự, Mỹ cũng tăng cường siết chặt kinh tế bằng các biện pháp phong tỏa cảng biển và bảo vệ hoạt động vận tải qua Hormuz.

Trong khi đó, Tehran vẫn sử dụng khả năng gây gián đoạn tuyến hàng hải chiến lược này như một lá bài mặc cả quan trọng.

Ngoại giao chưa tìm được lối ra

Các nỗ lực hòa giải quốc tế hiện vẫn chưa mang lại kết quả rõ rệt.

Những bất đồng về viện trợ tài chính, dỡ bỏ trừng phạt và tương lai chương trình hạt nhân Iran tiếp tục là rào cản lớn nhất.

Mục tiêu trước mắt của các bên là đạt được một thỏa thuận tạm thời nhằm ngừng giao tranh, khôi phục lưu thông qua eo biển Hormuz và mở đường cho các cuộc đàm phán sâu hơn.

Tuy nhiên, khi chưa bên nào muốn bị xem là nhượng bộ hay thất bại, triển vọng đạt đồng thuận vẫn rất mong manh.

Giới quan sát cảnh báo Trung Đông đang rơi vào trạng thái đối đầu cấp thấp nhưng tiềm ẩn rủi ro cực lớn. Chỉ một sự cố ngoài ý muốn hoặc một quyết định sai lầm cũng có thể đẩy khu vực vào vòng xoáy xung đột mới với những hệ lụy vượt xa phạm vi khu vực.