Trump và bản thiết kế 3 bước tái lập quyền lực kinh tế

Qua bài viết trên Wall Street Journal, Bộ trưởng Scott Bessent đã công bố "bản thiết kế" kinh tế ba bước của chính quyền Trump, "định hướng" nước Mỹ vào một giai đoạn mang tính quyết định.

Trong bốn thập niên qua, thị trường chứng khoán Phố Wall đã tạo nên một kỳ tích: chỉ số S&P 500 tăng trưởng hơn 5.500%, biến thị trường vốn Mỹ thành hình mẫu của thế giới. Nhưng theo ông Bessent – một trong những cố vấn kinh tế thân cận của cựu Tổng thống Trump – đã đến lúc thành quả ấy cần được san sẻ cho tầng lớp lao động, những người từng bị gạt ra bên lề cuộc chơi thịnh vượng toàn cầu.

Tổng thống Trump không phủ nhận vai trò thiết yếu của Phố Wall trong việc nuôi dưỡng “Giấc mơ Mỹ”, nhưng ông khẳng định rằng kỷ nguyên tăng trưởng mới phải đồng hành với tầng lớp công nhân, chứ không bỏ lại họ như những thập niên trước. Đây chính là tinh thần cốt lõi trong chương trình nghị sự kinh tế mà ông Trump đang theo đuổi nếu tái đắc cử.

Ngay trong 100 ngày đầu tiên, chính quyền Trump đã đặt nền móng cho ba ưu tiên kinh tế trọng yếu: tái cân bằng thương mại toàn cầu, khôi phục sức mạnh công nghiệp nội địa và thúc đẩy mô hình phát triển cùng có lợi giữa Phố Wall và người lao động.

Vì sao cần tái cân bằng?

Đầu thế kỷ 21 là thời kỳ vàng son của chủ nghĩa tân tự do, nhưng cũng là lúc Trung Quốc vươn lên mạnh mẽ trong thương mại toàn cầu sau khi gia nhập WTO năm 2001. Tác động kinh tế thì sâu sắc, nhưng hậu quả xã hội thì khôn lường.

Ba nhà kinh tế David Autor, David Dorn và Gordon Hanson đã mô tả điều này là “Cú sốc Trung Quốc”: khoảng 3,7 triệu người Mỹ mất việc làm, trong đó 59,3% là do hoạt động sản xuất dịch chuyển sang Trung Quốc. Và đau lòng hơn cả, hầu hết những người mất việc rơi vào cảnh thất nghiệp dài hạn, không lối thoát.

Chính sách "bồi thường cho người thua cuộc" được đưa ra như một giải pháp. Nhưng nó nhanh chóng thất bại. Hàng tiêu dùng rẻ hơn, nhưng chi phí thiết yếu như nhà ở, y tế, giáo dục lại tăng vọt. Hệ quả: thu nhập thực tế sụt giảm, bất bình đẳng bùng phát, và hàng triệu người Mỹ cảm thấy bị phản bội bởi chính mô hình kinh tế từng được tung hô.

Chính Trump là người đầu tiên không làm ngơ trước vết nứt âm ỉ đó. Ông đặt ra câu hỏi cốt tử: "Làm sao hàn gắn một đất nước bị chia cắt vì toàn cầu hóa? Làm sao để mọi người Mỹ có thể thành công trong tương lai mà không đánh đổi an ninh quốc gia?" Chương trình nghị sự kinh tế mới chính là lời đáp trả.

Kế hoạch 3 bước để phục hưng nền kinh tế

Thương mại công bằng – tái thiết công nghiệp Mỹ

Trump chủ trương đàm phán lại các hiệp định thương mại quốc tế, coi thuế quan không chỉ là hàng rào bảo hộ mà là đòn bẩy để mở rộng thị trường cho hàng Mỹ, hồi sinh ngành sản xuất, và tạo hàng triệu việc làm.

Đại dịch Covid-19 đã vạch trần sự mong manh của chuỗi cung ứng phụ thuộc vào nước ngoài. Bằng việc áp dụng thuế quan chiến lược, Mỹ có thể thúc đẩy năng lực tự chủ, đặc biệt trong các ngành trọng yếu như thiết bị y tế, công nghệ, và quốc phòng – nơi mà sự lệ thuộc là rủi ro an ninh không thể chấp nhận.

Cải cách thuế – bảo vệ túi tiền người lao động

Trụ cột thứ hai là duy trì vĩnh viễn Đạo luật Cắt giảm Thuế và Việc làm 2017, đồng thời miễn thuế đối với tiền boa, làm thêm giờ và thu nhập từ an sinh xã hội.

Những cải cách này không chỉ tạo ra động lực đầu tư mà còn trực tiếp cải thiện đời sống các gia đình trung lưu. Thống kê cho thấy 50% hộ gia đình có thu nhập thấp nhất đã chứng kiến tài sản ròng của họ tăng nhanh hơn cả nhóm giàu nhất trong giai đoạn Trump cầm quyền.

Nếu các cải cách này hết hiệu lực vào năm 2025, một gia đình trung lưu có hai con sẽ thiệt hại hơn 4.000 USD mỗi năm. Dự luật thuế mới còn khuyến khích tái công nghiệp hóa bằng cách khấu trừ 100% chi phí thiết bị và xây dựng nhà máy, cũng như cung cấp ưu đãi thuế cho xe sản xuất tại Mỹ.

Gỡ rào cản – tăng tốc sản xuất và đổi mới

Thành tố cuối cùng là xóa bỏ các quy định hành chính rườm rà – vốn được xem là một loại “thuế ẩn” đè nặng lên doanh nghiệp và hộ gia đình.

Trump tuyên bố nước Mỹ không chỉ cần xây lại nhà cửa, mà cần xây lại cả các nhà máy điện, trung tâm dữ liệu AI, xưởng chế tạo chất bán dẫn – những nền tảng then chốt của thế kỷ 21. Việc bãi bỏ các quy định cũ kỹ được kỳ vọng sẽ tiết kiệm cho mỗi gia đình khoảng 2.100 USD/năm, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận vốn cho người dân thông qua các ngân hàng cộng đồng.

Một trong những điểm nhấn là “độc lập năng lượng”: Trump đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng và bãi bỏ các giới hạn đối với việc phát triển trạm khí tự nhiên hóa lỏng – nhằm kéo giảm giá nhiên liệu, tăng sức cạnh tranh và tạo ra đòn bẩy cho phục hưng sản xuất.

Kết cục của “cú đảo chiều”

Mô hình “Phố Wall – người lao động cùng phát triển” không chỉ là khẩu hiệu. Các dữ liệu đầu năm 2025 đã ghi nhận: việc làm gia tăng, lạm phát giảm, giá tiêu dùng đi xuống lần đầu tiên kể từ đại dịch.

Nếu chương trình này được tiếp tục, Mỹ có thể bước vào một chu kỳ mới với những đặc điểm đầy hứa hẹn: việc làm tăng, sản xuất mạnh, tăng trưởng bền vững, quốc phòng vững vàng, tiền lương cao hơn, thuế thấp hơn, năng lượng rẻ hơn, nợ công giảm, phụ thuộc vào Trung Quốc ít hơn – mà vẫn giữ được một đồng USD mạnh.