Trump kích hoạt “bom thuế” với Trung Quốc: Tính toán chiến lược hay phản ứng cảm tính?

Washington kích hoạt mức thuế 104% với hàng Trung Quốc sau khi Bắc Kinh phớt lờ thời hạn gỡ bỏ thuế trả đũa, chính thức tái khởi động cuộc chiến thương mại dưới thời Trump. Phố Wall lập tức phản ứng bằng một cú trượt dài, phản ánh nỗi lo toàn cầu trước những hệ lụy không chỉ kinh tế.

Mỹ áp thuế 104% lên hàng hóa Trung Quốc: Cú đáp trả cứng rắn từ Nhà Trắng và hồi chuông cho thị trường tài chính toàn cầu

Trong cuộc họp báo ngày 8/4 (giờ Mỹ), Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt tuyên bố rằng việc Trung Quốc từ chối dỡ bỏ các mức thuế trả đũa đã buộc Tổng thống Donald Trump phải kích hoạt mức thuế bổ sung 50%, chồng lên hai mức thuế trước đó là 20% và 34%. Tổng cộng, thuế quan Mỹ áp lên hàng hóa Trung Quốc hiện đã đạt đỉnh 104%, theo thông tin từ Fox News.

Bà Leavitt cho biết các mức thuế này có hiệu lực từ trưa 8/4 (giờ miền Đông nước Mỹ) và sẽ chính thức được triển khai từ 0h01 ngày 9/4. Đồng thời, bà kêu gọi các đối tác thương mại của Mỹ chủ động xây dựng lại thỏa thuận trên tinh thần “có đi có lại”, nhằm tạo ra một trật tự thương mại công bằng hơn.

“Tổng thống Trump đã luôn nhất quán với thông điệp gửi tới toàn thế giới: Hãy đưa ra những đề nghị tốt nhất của các bạn, và ông ấy sẽ lắng nghe. Chỉ những thỏa thuận có lợi cho người lao động Mỹ và góp phần xóa bỏ thâm hụt thương mại mới được xem xét ký kết,” bà Leavitt nhấn mạnh tại Nhà Trắng.

Truyền thông Mỹ đồng loạt đưa tin rằng việc Trung Quốc giữ nguyên các biện pháp trả đũa đã tạo ra tiền lệ nguy hiểm, buộc chính quyền Tổng thống Trump phải đáp trả mạnh mẽ. Theo bà Leavitt, đây là lời cảnh tỉnh rõ ràng đối với bất kỳ quốc gia nào có ý định đi theo con đường đối đầu thương mại.

“Những quốc gia chọn cách phản kháng, như Trung Quốc, đang mắc phải sai lầm chiến lược. Tổng thống Trump có một ý chí sắt đá – và ông sẽ không khuất phục. Dưới sự lãnh đạo của ông, nước Mỹ sẽ không bị bắt chẹt bởi bất kỳ ai,” bà tuyên bố, đồng thời nhấn mạnh mục tiêu tái thiết năng lực tự sản xuất của Mỹ trong các lĩnh vực cốt lõi – từ lương thực, dược phẩm, đến khoáng sản chiến lược. “Chuỗi cung ứng quốc phòng của Mỹ phải được duy trì vững mạnh.”

Theo Nhà Trắng, chính quyền Trump hiện đang theo đuổi một chiến lược thuế quan “có đi có lại”, tính toán mức áp thuế dựa trên quy mô thâm hụt thương mại giữa Mỹ và từng đối tác cụ thể. Mục tiêu là từng bước xóa bỏ những bất cân xứng kéo dài trong trao đổi thương mại quốc tế.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia kinh tế lại cho rằng thâm hụt thương mại không nhất thiết là điều xấu. Họ nhìn nhận đó là hệ quả tự nhiên của các lựa chọn kinh tế đôi bên cùng có lợi, thay vì một vấn đề cần bị trừng phạt bằng thuế quan.

Ông Ryan Young – nhà kinh tế cao cấp tại Viện Doanh nghiệp Cạnh tranh (CEI) – từng phát biểu với Fox Business rằng cán cân thương mại “không phản ánh đúng sức khỏe của nền kinh tế quốc gia”. Theo ông, suốt hơn nửa thế kỷ qua, Mỹ luôn ghi nhận thâm hụt thương mại, nhưng chất lượng cuộc sống của người dân vẫn không ngừng cải thiện – từ thu nhập, tuổi thọ, đến khả năng tiếp cận các tiện nghi hiện đại.

“Nếu thâm hụt thương mại thực sự là mối họa, thì hầu hết những tiện nghi mà người Mỹ đang hưởng thụ hàng ngày sẽ không tồn tại,” ông nói thêm.

Chung quan điểm, Giám đốc điều hành JPMorgan Chase – ông Jamie Dimon – cũng nhận định trong thư gửi cổ đông công bố hôm 7/4 rằng thâm hụt thương mại “không nhất thiết là tiêu cực.” Ông lưu ý, ngay cả khi Mỹ cân bằng được thương mại tổng thể, nước này vẫn có thể ghi nhận thâm hụt với một số quốc gia và thặng dư với các đối tác khác.

Trước đó, chính quyền Tổng thống Trump đã nhiều lần cảnh báo sẽ gia tăng thuế nếu Bắc Kinh không từ bỏ các biện pháp trả đũa. Việc Trung Quốc phớt lờ cảnh báo này đã trực tiếp dẫn tới quyết định áp thuế 104% – một bước leo thang căng thẳng đáng kể trong cuộc chiến thương mại đang diễn ra.

Tác động tức thì: Thị trường tài chính toàn cầu rung chuyển

Ngay sau tuyên bố của Nhà Trắng, phố Wall lập tức phản ứng tiêu cực. Theo CBS News, thị trường chứng khoán Mỹ trượt dốc mạnh vào chiều 8/4, sau đợt phục hồi ngắn ngủi đầu ngày – thời điểm thông tin về mức thuế 104% chính thức được xác nhận.

Đây là phiên giảm điểm nối dài chuỗi ba ngày bán tháo trước đó, cuốn bay hàng nghìn tỷ USD giá trị thị trường. Giới đầu tư ngày càng lo ngại rằng các mức thuế mới sẽ gây gián đoạn nghiêm trọng đến chuỗi cung ứng toàn cầu, trong khi nền kinh tế thế giới đã có dấu hiệu chững lại.

Chỉ số Dow Jones giảm 320 điểm (0,84%) và đóng cửa ở mức 37.645,59 điểm. S&P 500 mất 1,6%, trong khi Nasdaq Composite – vốn tập trung nhiều cổ phiếu công nghệ – lao dốc 2,2%.

“Các mức thuế chồng chéo này sẽ không biến mất sớm,” chuyên gia Adam Crisafulli từ Vital Knowledge nhận định. Ông cảnh báo rằng sự gián đoạn lớn trong thương mại toàn cầu sẽ kéo tăng trưởng kinh tế đi xuống và thổi bùng nguy cơ lạm phát.

Đợt phục hồi đầu ngày 8/4 được cho là do tâm lý “bắt đáy” cổ phiếu – một chiến lược đầu tư phổ biến nhằm tận dụng giá thấp. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo tình trạng bất ổn kéo dài có thể kìm hãm tăng trưởng doanh nghiệp Mỹ trong trung và dài hạn.

Tuần này cũng là thời điểm bắt đầu mùa công bố báo cáo thu nhập quý đầu tiên của năm 2025. Delta Air Lines sẽ ra mắt báo cáo vào ngày 9/4, trong khi các ngân hàng lớn của Mỹ công bố kết quả vào ngày 11/4. Ngành hàng không – từng kỳ vọng một năm 2025 khởi sắc – hiện nằm trong số lĩnh vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi vòng thuế mới.

Thêm vào đó, dữ liệu lạm phát sẽ được công bố vào ngày 10/4 – một yếu tố then chốt có thể ảnh hưởng đến chính sách lãi suất sắp tới của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Trước tình hình địa chính trị và thương mại leo thang, nhiều nhà phân tích dự đoán Fed có thể xem xét cắt giảm lãi suất như một biện pháp hỗ trợ tăng trưởng và ngăn chặn nguy cơ suy thoái.