Trump khó cô lập hoàn toàn kinh tế Iran?

Tuyên bố từ Mỹ về "chiến dịch kinh tế khốc liệt nhất" nhằm cô lập Iran đang vấp phải rào cản lớn khi các đối tác thương mại hàng đầu của Tehran khó cắt đứt quan hệ. Dù xuất khẩu dầu của Iran đã sụt giảm mạnh dưới 300.000 thùng/ngày do chiến sự và các biện pháp phong tỏa, các kênh giao thương phi dầu mỏ và tuyến vận tải thay thế vẫn giúp Tehran duy trì dòng tiền.

Động thái trừng phạt thứ cấp từ Washington tác động thế nào đến thị trường năng lượng toàn cầu, chi phí logistics và cơ cấu doanh nghiệp vận tải biển?

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa tuyên bố sẽ tiến hành chiến dịch kinh tế nhằm vào Iran, đe dọa áp các biện pháp trừng phạt đối với bất kỳ quốc gia nào tiếp tục giao thương với Tehran. Cảnh báo này được đưa ra trong bối cảnh chiến sự kéo dài nhiều tháng và các cuộc đàm phán chấm dứt xung đột vẫn bế tắc. Trump yêu cầu chấm dứt hoạt động buôn lậu dầu, chuyển tiền, đổi tiền và sử dụng công ty bình phong để né trừng phạt. Ngoài ra, ông cảnh báo các quốc gia sẽ phải chịu "hậu quả kinh tế khủng khiếp" nếu cung cấp hỗ trợ cho Iran. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi bác bỏ cảnh báo, coi đây là sự đánh lạc hướng khỏi khủng hoảng nợ công của Mỹ.

Trump khó cô lập hoàn toàn kinh tế Iran?

Dầu mỏ là mặt hàng xuất khẩu chính của Iran. Trước chiến sự, nước này xuất khẩu khoảng 1,3 đến 1,5 triệu thùng dầu thô mỗi ngày, mang về khoảng 3,45 tỷ USD mỗi tháng. Tuy nhiên, xuất khẩu đã giảm mạnh do chiến sự và phong tỏa hàng hải của Mỹ. Thương mại phi dầu mỏ cũng chịu ảnh hưởng, giảm 24% so với cùng kỳ năm trước. Các chuyên gia nhận định biện pháp trừng phạt của Mỹ có thể làm tăng đáng kể chi phí giao thương, nhưng khó chấm dứt hoàn toàn hoạt động kinh tế. Mỹ cũng tái áp đặt các lệnh trừng phạt đối với dầu Iran sau khi thời hạn miễn trừ 60 ngày hết hiệu lực vào ngày 21/8.

Trung Quốc là một trong những đối tác thương mại quan trọng nhất của Iran, đặc biệt trong lĩnh vực dầu mỏ. Iraq xuất khẩu khoảng 12 tỷ USD hàng hóa và dịch vụ sang Iran mỗi năm, bao gồm khí đốt và điện. Thổ Nhĩ Kỳ duy trì kim ngạch thương mại đáng kể, với xuất khẩu khoảng 2,3 tỷ USD hàng hóa sang Iran năm 2025. Ấn Độ là đối tác quan trọng khác với kim ngạch thương mại khoảng 1,6 tỷ USD năm 2025, mặc dù đã dừng nhập khẩu dầu Iran từ năm 2019. Đức là đối tác thương mại lớn nhất của Iran trong EU, với xuất khẩu sang Iran đạt khoảng 871 triệu euro trong 11 tháng đầu năm 2025. Quan hệ giữa Iran và Nga cũng được củng cố, với kim ngạch thương mại khoảng 4,8 tỷ USD năm 2024.

Về mặt pháp lý, Mỹ không thể đơn phương áp đặt lệnh cấm vận toàn cầu đối với Iran. Một lệnh cấm vận toàn diện cần sự cho phép của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Washington chỉ có thể áp đặt biện pháp trừng phạt đơn phương thông qua luật pháp Mỹ, hạn chế sử dụng hệ thống tài chính Mỹ cho giao dịch với Iran. Trên thực tế, Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan vẫn duy trì các kênh thương mại với Tehran. Ankara từ lâu đã tuyên bố không tham gia các lệnh trừng phạt đơn phương của Mỹ. Động thái cấm vận của UAE vào ngày 19/8 được coi là đáng kể, vì UAE từng là trung tâm thương mại giúp Iran tiếp cận các kênh tài chính quốc tế.

Nhận thức được sức ép kinh tế, Iran đang tìm cách mở rộng các kênh tài chính và thương mại ngoài hệ thống do phương Tây chi phối. Tehran thúc đẩy các thỏa thuận song phương với những quốc gia không tuân theo hoàn toàn chính sách của Washington. Nước này cũng đang mở rộng các tuyến đường sắt, cảng trên biển Caspi và mạng lưới thương mại để giảm phụ thuộc vào vùng Vịnh. Những thỏa thuận này khó có thể bù đắp ngay lập tức nguồn thu bị mất, nhưng cho thấy Tehran đang tìm cách phân tán rủi ro và duy trì các tuyến thương mại trong điều kiện bị Mỹ gây sức ép.