Trump đòi hỏi gì ở "Đại thỏa thuận" với Iran?

Mỹ theo đuổi một “thỏa thuận lớn” với Iran – tham vọng vừa chặn tham vọng hạt nhân, vừa kéo Tehran trở lại quỹ đạo kinh tế toàn cầu.

Giữa những tín hiệu hạ nhiệt căng thẳng, chính quyền Mỹ đang hướng đến một mục tiêu cao hơn: một “thỏa thuận lớn” với Iran. Tham vọng này không chỉ dừng ở việc kiểm soát rủi ro trước mắt, mà còn nhằm tái định hình quan hệ hai nước sau nhiều thập niên đối đầu.

Phó Tổng thống JD Vance công khai bày tỏ sự lạc quan thận trọng, cho rằng Tehran vẫn có động lực bước vào một thỏa thuận, dù mức độ nghi kỵ giữa hai bên chưa hề giảm nhiệt. Theo ông, đây là quá trình dài hơi, không thể giải quyết bằng những nhượng bộ ngắn hạn.

Ở trung tâm của chiến lược là Donald Trump. Ông không tìm kiếm một thỏa thuận “vá lỗi”, mà đặt mục tiêu một cấu trúc toàn diện: Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân, hạn chế hỗ trợ các lực lượng vũ trang trong khu vực, đổi lại được mở cửa kinh tế và hội nhập sâu hơn với thế giới.

Cách tiếp cận này cho thấy Washington muốn đánh đổi lớn để đạt ổn định dài hạn. Tuy nhiên, chính điều đó cũng khiến tiến trình đàm phán trở nên khó khăn hơn. Một thỏa thuận càng tham vọng, không gian thỏa hiệp càng thu hẹp.

Các kênh ngoại giao đang được kích hoạt liên tục. Phái đoàn Mỹ, với sự tham gia của đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner, được giao nhiệm vụ tìm lối thoát chính trị cho xung đột. Nhiều vòng tiếp xúc đã diễn ra tại Islamabad, nhưng chưa tạo được bước đột phá.

Vấn đề nằm ở các điều kiện cốt lõi. Iran kiên quyết từ chối yêu cầu dừng làm giàu uranium và phá bỏ hạ tầng liên quan – những điều Washington coi là nền tảng của bất kỳ thỏa thuận nào. Đồng thời, Tehran cũng không chấp nhận mở hoàn toàn eo biển Hormuz hay cắt đứt quan hệ với các lực lượng đồng minh trong khu vực.

Những bất đồng này phản ánh khoảng cách chiến lược sâu sắc. Với Iran, các yêu cầu của Mỹ chạm vào “vùng lõi” an ninh và ảnh hưởng. Với Mỹ, việc không kiểm soát được các yếu tố này đồng nghĩa thỏa thuận mất ý nghĩa.

Trong bối cảnh đó, các cuộc đàm phán vẫn được duy trì như một lựa chọn ít rủi ro hơn so với leo thang căng thẳng. Tuy nhiên, khả năng đạt được một thỏa thuận toàn diện trong ngắn hạn vẫn khá mong manh.

Thực tế cho thấy Washington đang theo đuổi một ván cược lớn: chấp nhận tiến trình chậm, nhiều rủi ro, để đổi lấy một kết quả mang tính cấu trúc. Nhưng trong một môi trường đầy nghi kỵ, mỗi bước tiến đều đi kèm nguy cơ đổ vỡ.

Nếu thành công, đây có thể là bước ngoặt chiến lược. Nếu thất bại, nó sẽ chỉ là một nỗ lực nữa bị kéo dài trong chuỗi đàm phán chưa có hồi kết giữa hai đối thủ lâu năm.