Trịnh Văn Quyết: Cơ hội "mua" tự do?

Về mặt lý luận, việc thay thế án tù bằng hình phạt tiền với tội phạm kinh tế là hoàn toàn khả thi – và trường hợp ông Trịnh Văn Quyết không nằm ngoài phạm vi đó, theo phân tích của luật sư Đặng Văn Cường.

Ngày đầu tiên của phiên phúc thẩm vụ án “Thao túng thị trường chứng khoán” và “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” liên quan đến cựu Chủ tịch Tập đoàn FLC Trịnh Văn Quyết khép lại trong ánh đèn muộn của Hội đồng xét xử. Mãi đến 18h45 ngày 17/6, phần xét hỏi mới hoàn tất, sau khi HĐXX lần lượt thẩm vấn 25 bị cáo có đơn kháng cáo. Ngay sau đó, các bị cáo được dẫn giải khỏi phòng xử án.

Điểm đáng chú ý trong ngày xét xử đầu tiên là việc nhiều bị cáo đề nghị được chuyển đổi hình phạt từ tù giam sang hình phạt tiền đối với tội “Thao túng thị trường chứng khoán”. Trong số này có bà Hương Trần Kiều Dung – cựu Phó Chủ tịch FLC; hai em gái ông Quyết là Trịnh Thị Thúy Nga và Trịnh Thị Minh Huế; em rể Nguyễn Văn Mạnh và chính ông Trịnh Văn Quyết.

Trước đề nghị trên, Thẩm phán – Chủ tọa phiên tòa Võ Hồng Sơn khẳng định: muốn được xem xét áp dụng hình phạt tiền, các bị cáo phải chứng minh được khả năng tài chính để nộp phạt. Tuy nhiên, ngay cả khi điều kiện này được đáp ứng, tòa vẫn có quyền không chấp nhận nếu xét thấy chưa phù hợp với bản chất vụ án.

Yêu cầu chuyển đổi hình phạt từ tù sang tiền thu hút sự quan tâm lớn của dư luận, đặt ra câu hỏi: liệu có đủ căn cứ pháp lý để HĐXX chấp thuận?

Theo phân tích của luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, bản án sơ thẩm chỉ có hiệu lực khi không có kháng cáo hoặc kháng nghị. Trường hợp có kháng cáo, tòa án cấp phúc thẩm sẽ xét xử lại trên cơ sở nội dung kháng cáo. Việc bị cáo đề nghị chuyển hình phạt được xem là một phần trong quyền kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt.

Về nguyên tắc xét xử, hình phạt chỉ được áp dụng đối với người có hành vi phạm tội, và tòa án sẽ cân nhắc tổng thể các yếu tố như tính chất hành vi, nhân thân bị cáo, tình tiết tăng nặng – giảm nhẹ… để đưa ra mức án tương xứng. Trong xu thế cải cách tư pháp hiện nay, hệ thống pháp luật Việt Nam ưu tiên áp dụng các hình phạt ngoài tù như phạt tiền, cải tạo không giam giữ, hoặc tù treo – trừ khi không còn lựa chọn nào khác.

Luật sư Cường viện dẫn Nghị quyết 49/NQ-TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị – đều nhấn mạnh yêu cầu giảm hình phạt tù, mở rộng áp dụng phạt tiền với tội phạm kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh thúc đẩy phát triển khu vực tư nhân. Trong trường hợp thực tiễn cho thấy có thể xử lý bằng dân sự, kinh tế, hành chính thay vì hình sự, cơ quan tiến hành tố tụng được khuyến khích không truy cứu trách nhiệm hình sự.

Đối với ông Trịnh Văn Quyết và các đồng phạm, nếu tòa phúc thẩm xác định hành vi phạm tội chưa đến mức phải áp dụng hình phạt tù – đặc biệt trong điều kiện các bị cáo đã khắc phục hậu quả, có đơn xin giảm án từ hơn 5.000 tổ chức, cá nhân – thì việc chuyển sang hình phạt tiền là khả thi về lý luận.

Thực tế, HĐXX phúc thẩm xác nhận ba anh em nhà ông Quyết đã nộp đủ và vượt số tiền khắc phục hậu quả vụ án, với phần vượt khoảng 22 tỷ đồng. “Nếu chuyển sang phạt tiền thì số tiền khắc phục hiện đã vượt mức tối đa quy định”, chủ tọa phiên tòa cho biết.

Trong phiên phúc thẩm ngày 17/6, ông Trịnh Văn Quyết được tòa chấp thuận xét xử vắng mặt do sức khỏe yếu, mắc bệnh hô hấp nặng, nguy cơ tử vong cao, cần điều trị dài hạn.

Tại phiên sơ thẩm tháng 8/2024, ông Quyết bị tuyên tổng mức án 21 năm tù giam, gồm 18 năm vì tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” và 3 năm vì tội “Thao túng thị trường chứng khoán”.

Phiên tòa phúc thẩm dự kiến sẽ bước vào phần tranh luận trong ngày 18/6. Dư luận chờ đợi liệu rằng, với những diễn biến mới, có hay không việc các bị cáo được tuyên áp dụng hình phạt nhẹ hơn, thậm chí là chuyển từ tù sang tiền.