Trái phiếu doanh nghiệp xuất hiện loạt cái tên mới

Nhiều công ty bất động sản đổ xô phát hành trái phiếu. Vụ hủy 9 lô trái phiếu phát hành không công bố thông tin của nhóm Tân Hoàng Minh cho thấy rủi ro tiềm ẩn của nhiều loại trái phiếu doanh nghiệp trên thị trường hiện nay.

Trái phiếu doanh nghiệp xuất hiện hàng trăm cái tên mới

Theo Zing, dẫn số liệu của VBMA trong năm 2021, tổng khối lượng phát hành trái phiếu doanh nghiệp trong nước đạt trên 658.000 tỷ đồng, tăng trưởng đến 42%.

Thị trường chứng kiến 1.033 đợt chào bán, gấp 2,8 lần so với năm 2020 và tương đương quy mô trung bình 636 tỷ đồng/đợt. Ngoài ra còn có 4 đợt phát hành ra quốc tế với tổng giá trị 1,425 tỷ USD.

Trong đó tỷ lệ doanh nghiệp phát hành ra công chúng chỉ chiếm rất nhỏ chưa đến 4,6% (năm 2020 là 7,1%), phần lớn vẫn đến từ phát hành riêng lẻ.

VBMA lưu ý rằng có đến 243 doanh nghiệp lần đầu phát hành trái phiếu trong năm ngoái, chiếm 40% tổng khối lượng phát hành. Phần lớn là các cái tên mới đến từ ngành bất động sản và xây dựng.

Các doanh nghiệp lần đầu phát hành với khối lượng lớn chủ yếu từ nhóm bất động sản nhà ở. Đơn cử như các công ty thuộc nhóm Masterise Group huy động vốn đầu tư dự án Khu đô thị Sài Gòn Bình An (hơn 22.000 tỷ đồng).

Nhóm doanh nghiệp liên quan đến tập đoàn Sunshine cũng đẩy mạnh huy động trái phiếu trong năm ngoái với con số ít nhất trên 15.000 tỷ đồng.

Ngoài ra còn có nhóm công ty (Sun Valley, Bách Hưng Vương, Wealth Power) huy động 9.420 tỷ đồng. Công ty Đầu tư xây dựng Vạn Trường Phát huy động 6.000 tỷ đồng để đầu tư Khu đô thị Việt Phát...

Đáng chú ý nhất là nhóm công ty Tân Hoàng Minh đã có 8 đợt huy động trái phiếu trong năm ngoái với giá trị lên đến 10.130 tỷ đồng. Tuy nhiên cơ quan Nhà nước mới đây đã yêu cầu hủy bỏ toàn bộ các lô trái phiếu này và cả một lô khác trong năm 2022.

Rủi ro “mất cả chì lẫn chài”

UCKCNN vừa ban hành quyết định hủy 9 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp trị giá 10.030 tỷ đồng của Công ty TNHH đầu tư bất động sản Ngôi Sao Việt (Công ty Ngôi Sao Việt), Công ty CP Cung điện Mùa đông (Công ty Cung điện Mùa đông), Công ty CP đầu tư và dịch vụ khách sạn Soleil (Công ty Soleil) thuộc Công ty TNHH thương mại dịch vụ khách sạn Tân Hoàng Minh (Tập đoàn Tân Hoàng Minh).

Như vậy, các trái chủ mua trái phiếu doanh nghiệp của 3 công ty này đang đứng trước nguy cơ khó thu hồi được vốn. Ví dụ, đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trị giá 800 tỉ đồng của Công ty Ngôi Sao Việt trong năm 2021 với kỳ hạn từ 48 - 60 tháng, lãi suất từ 11,5 - 12%/năm mục đích mua 51% vốn Công ty CP đầu tư phát triển và thương mại Việt Tiến (800 tỉ đồng) có tài sản đảm bảo là 6 triệu cổ phần chính Công ty CP đầu tư phát triển và thương mại Việt Tiến do 3 cá nhân gồm ông Đỗ Anh Dũng, Đỗ Hoàng Minh và Đỗ Hoàng Việt (trong đó, ông Đỗ Anh Dũng và Đỗ Hoàng Việt vừa bị bắt) nắm giữ.

Dẫn lời Thanh Niên, PGS-TS Đinh Trọng Thịnh (Học viện Tài chính) cho hay: "Đã đến lúc cần có sự quan tâm đúng mức để mô hình huy động tài chính cho doanh nghiệp từ trái phiếu không chỉ phát triển nhanh, bền vững, mà phải đảm bảo quyền lợi và an toàn cho nhà đầu tư. Nếu không siết chặt việc quản lý, nó sẽ gây ảnh hưởng đến phương thức huy động vốn cần thiết và quan trọng trong nền kinh tế".

Theo chứng thư thẩm định giá do công ty kiểm toán thực hiện tháng 6.2021, cổ phần Việt Tiến được định giá lên tới 273.000 đồng/cổ phần, nên 6 triệu cổ phiếu này có giá trị lên tới 1.638 tỉ đồng, gấp đôi giá trị lô trái phiếu phát hành 800 tỉ đồng. Nhưng cổ phiếu của Công ty CP đầu tư phát triển và thương mại Việt Tiến hiện chưa được niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán nên việc xác định giá trị cổ phần tính là rất khó chính xác. Chưa kể tình hình tài chính của Công ty Ngôi Sao Việt những năm gần đây không mấy khả quan. Theo bảng công bố thông tin đợt phát hành trái phiếu trong năm 2021, năm 2018 công ty này lỗ hơn 10 tỉ đồng, qua năm 2019 lãi lên 219 tỉ đồng, năm 2020 lãi 10,9 tỉ đồng. Với các con số này, để trả lại tiền cho các trái chủ, không phải chuyện đơn giản.

Trên thực tế, thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển khá nhanh trong những năm gần đây do mức lãi gấp đôi tiết kiệm tiền đồng, lên 11 - 12%/năm khiến nhiều nhà đầu tư tham gia mà “bất chấp” rủi ro. Theo Hiệp hội Trái phiếu VN (VBMA), tổng khối lượng trái phiếu doanh nghiệp năm 2021 tăng 42% so với năm trước đó, đạt 658.000 tỉ đồng, đặc biệt là sự xuất hiện của 243 doanh nghiệp phát hành lần đầu với khối lượng phát hành chiếm 40%. Trên 60% trong số đó là doanh nghiệp bất động sản và xây dựng, tăng mạnh so với năm 2020.

Thế nhưng, một điểm khá rủi ro ở nhóm trái phiếu doanh nghiệp bất động sản là có đến 29% khối lượng trái phiếu phát hành không có tài sản bảo đảm, hoặc chỉ bảo đảm bằng cổ phiếu - tỷ lệ này đã tăng khoảng 4 - 5% trong nửa cuối năm 2021 khi diễn biến giá cổ phiếu bất động sản tương đối thuận lợi cho việc thế chấp.

3/4 trái phiếu lưu hành trên thị trường là của doanh nghiệp không niêm yết, với chỉ số tài chính không được công bố rộng rãi, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho nhà đầu tư, khi tỷ lệ đòn bẩy của toàn ngành bất động sản có xu hướng tăng trong nửa cuối năm 2021.

Còn thống kê từ SSI Research, các doanh nghiệp bất động sản huy động tổng cộng 318.200 tỉ đồng trong năm 2021, tăng 66,3% so với năm 2020. Trong đó, trái phiếu không có tài sản đảm bảo hoặc đảm bảo (một phần/toàn bộ) bằng cổ phiếu là 172.500 tỉ đồng, chiếm 54,2% lượng phát hành