Tổng thống Trump và bài toán nan giải trong việc khép lại xung đột Ukraine

Tổng thống Mỹ Donald Trump đứng trước thách thức lớn khi lời hứa chấm dứt xung đột Nga - Ukraine trong 24 giờ sau khi nhậm chức vẫn xa vời thực tế.

Trong cuộc gặp với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại New York vào tháng 9 năm ngoái, ông Donald Trump, khi đó là ứng cử viên tổng thống Mỹ, đã tuyên bố đầy tự tin rằng ông có thể sớm chấm dứt xung đột Ukraine.

"Nếu chúng tôi giành chiến thắng trong cuộc bầu cử, tôi nghĩ chúng tôi sẽ giải quyết được vấn đề này rất nhanh chóng", ông Trump khẳng định.

Trong một cuộc tranh luận trên truyền hình trước đó vài ngày, ông còn cam kết sẽ "giải quyết mọi vấn đề trước khi trở thành tổng thống". Điều này đánh dấu một bước tiến xa hơn so với tuyên bố hồi tháng 5/2023 rằng ông sẽ chấm dứt xung đột trong vòng 24 giờ sau khi nhậm chức.

Tuy nhiên, sau hơn hai tháng tại Nhà Trắng, chính quyền Tổng thống Trump có thể đã nhận ra rằng việc chấm dứt một cuộc chiến phức tạp như ở Ukraine không hề đơn giản. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, khi được hỏi về cam kết "chấm dứt xung đột trong 24 giờ", Tổng thống Trump thừa nhận ông chỉ "nói đùa".

"Tôi chỉ có ý đùa khi nói vậy. Ý tôi là tôi thực sự muốn giải quyết nhanh gọn và tôi tin rằng mình có thể thành công", ông Trump giải thích.

Dù nỗ lực chấm dứt chiến sự đã được thúc đẩy mạnh mẽ từ phía Washington, tiến trình này vẫn diễn ra chậm hơn dự kiến. Một số yếu tố then chốt khiến kế hoạch của Tổng thống Trump gặp trở ngại.

Những thách thức lớn trong việc chấm dứt xung đột

Sức mạnh ngoại giao cá nhân của ông Trump bị thách thức

Từ lâu, ông Trump tin rằng các vấn đề quốc tế có thể được giải quyết nếu ông trực tiếp đàm phán với lãnh đạo các nước liên quan. Sau khi nhậm chức, ông đã có cuộc điện đàm đầu tiên với Tổng thống Nga Vladimir Putin vào ngày 12/2, kéo dài 90 phút. Cuộc trò chuyện thứ hai diễn ra vào ngày 18/3, được ông Trump mô tả là "rất hiệu quả".

Tuy nhiên, những cuộc trao đổi này chưa mang lại một lệnh ngừng bắn toàn diện như ông mong muốn. Thay vào đó, Nga chỉ đồng ý ngừng tấn công một số cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine và hạn chế sử dụng vũ lực trên Biển Đen. Không lâu sau đó, các bên lại cáo buộc nhau vi phạm thỏa thuận, khiến tiến trình hòa bình trở nên mong manh.

Tổng thống Putin không dễ bị áp lực

Tổng thống Nga kiên quyết phản đối chiến lược hai giai đoạn của Mỹ – tìm kiếm lệnh ngừng bắn tạm thời trước khi đàm phán một giải pháp dài hạn. Ông Putin khẳng định bất kỳ cuộc thương lượng nào cũng phải giải quyết "nguyên nhân gốc rễ của xung đột", trong đó có lo ngại về sự mở rộng của NATO và vị thế an ninh của Nga.

Chính quyền Ukraine và phương Tây chưa sẵn sàng điều chỉnh lập trường

Nhà Trắng từng nhận định rằng Tổng thống Zelensky là rào cản lớn đối với hòa bình, cho rằng chính quyền Ukraine chưa thích nghi với sự thay đổi quan điểm của Mỹ sau khi ông Trump nhậm chức. Điều này dẫn đến cuộc tranh luận căng thẳng tại Phòng Bầu dục giữa ông Trump, Phó Tổng thống JD Vance và ông Zelensky.

Sự khác biệt trong cách tiếp cận cũng khiến quan hệ giữa Mỹ và châu Âu thêm căng thẳng. Khi chính quyền Trump gia tăng sức ép buộc Ukraine thay đổi chiến lược, một số đồng minh châu Âu lại lo ngại về sự thay đổi chính sách của Washington, dẫn đến bất đồng trong khối phương Tây.

Chiến sự phức tạp hơn dự đoán ban đầu

Mỹ ban đầu muốn thúc đẩy một lệnh ngừng bắn tạm thời trên không và trên biển, nhưng trong các cuộc đàm phán tại Ả Rập Xê Út, Washington nhấn mạnh rằng bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bao gồm tiền tuyến kéo dài hơn 1.200 km ở miền Đông Ukraine. Điều này khiến việc giám sát trở nên vô cùng khó khăn.

Nga đã bác bỏ đề xuất này, ngay cả khi chính quyền Trump đề xuất một thỏa thuận hẹp hơn chỉ giới hạn ở việc bảo vệ cơ sở hạ tầng năng lượng. Ngay cả khi đạt được một thỏa thuận giới hạn, việc thực thi vẫn là một bài toán hóc búa, đặc biệt khi Nga và Ukraine không đàm phán trực tiếp mà chỉ đối thoại riêng rẽ với Mỹ.

Yếu tố kinh tế làm chệch hướng ưu tiên chính trị

Tổng thống Trump dành nhiều thời gian để thảo luận về các lợi ích kinh tế của lệnh ngừng bắn, bao gồm khả năng các công ty Mỹ tiếp cận nguồn tài nguyên của Ukraine. Đề xuất này ban đầu vấp phải sự phản đối từ Tổng thống Zelensky, người yêu cầu Mỹ phải đưa ra cam kết an ninh trước khi Ukraine đồng ý thỏa thuận. Tuy nhiên, Nhà Trắng từ chối và cho rằng sự hiện diện của doanh nghiệp Mỹ tại Ukraine có thể đóng vai trò răn đe đủ mạnh đối với Nga.

Cuối cùng, Ukraine đồng ý nhượng bộ về thỏa thuận khoáng sản mà không cần cam kết an ninh. Nhưng Mỹ vẫn chưa ký kết thỏa thuận này, khi chính quyền Trump muốn điều chỉnh các điều khoản có lợi hơn, bao gồm quyền tiếp cận hoặc sở hữu một số nhà máy điện hạt nhân của Ukraine.

Hòa bình vẫn là bài toán chưa có lời giải

Dù đã có những bước tiến trong đàm phán, Tổng thống Trump vẫn chưa thể đạt được một lệnh ngừng bắn toàn diện. Tổng thống Putin đã bác bỏ đề xuất chung của Mỹ và Ukraine về một thỏa thuận 30 ngày, thay vào đó chỉ đồng ý tạm dừng tấn công một số mục tiêu cụ thể.

Mỹ kỳ vọng có thể đạt được một thỏa thuận rộng hơn vào ngày 20/4, nhưng Nga vẫn tập trung vào việc đảm bảo lợi ích xuất khẩu năng lượng và nông sản. Trong khi đó, Thỏa thuận Ngũ cốc Biển Đen – một phần quan trọng trong chiến lược của Moscow – có thể trở thành quân bài mặc cả trong các cuộc đàm phán tiếp theo.

Tổng thống Trump đã có hai cuộc điện đàm với ông Putin, thậm chí còn đề cập khả năng hai nhà lãnh đạo thăm viếng lẫn nhau. Washington cũng đề xuất hợp tác với Moscow trên trường quốc tế để giảm bớt sự phụ thuộc của Nga vào Trung Quốc.

Tuy nhiên, lập trường của Tổng thống Putin vẫn rất cứng rắn. Moscow kiên quyết yêu cầu công nhận quyền kiểm soát của Nga đối với các vùng lãnh thổ sáp nhập tại Ukraine, đồng thời đòi hỏi đảm bảo chính thức rằng Ukraine sẽ không gia nhập NATO.

Trong bối cảnh này, Tổng thống Zelensky không chỉ đối mặt với sức ép quân sự từ Nga mà còn với sự thay đổi chiến lược của Mỹ. Còn với ông Trump, việc chấm dứt xung đột Ukraine vẫn là một bài toán chưa có lời giải, khi Moscow tiếp tục củng cố vị thế của mình trên bàn đàm phán.