Toan tính của Mỹ đối với hạt nhân Iran

Bất chấp những cuộc tập kích dữ dội của Mỹ và Israel khiến các cơ sở hạt nhân bị chôn vùi, số phận kho Uranium của Iran vẫn là "ngòi nổ" làm tê liệt mọi nỗ lực đàm phán. Trong tuyên bố mới nhất, Tổng thống Donald Trump bất ngờ hạ thấp giá trị kho nhiên liệu này khi cho rằng chúng có thể đã hỏng hóc và không còn khả năng sử dụng, đồng thời hé lộ tham vọng đưa toàn bộ số Uranium làm giàu về Mỹ bằng các thiết bị khai quật khổng lồ.

Giữa áp lực từ IAEA và lời đề nghị lưu trữ từ phía Nga, Tehran vẫn giữ thái độ cứng rắn khi kiên quyết khước từ mọi kế hoạch di dời tài sản hạt nhân ra khỏi lãnh thổ, đẩy quan hệ Washington - Tehran vào thế đối đầu không nhượng bộ.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng lượng uranium làm giàu của Iran “không còn nhiều giá trị” và có thể không sử dụng được, song không đưa ra bằng chứng cụ thể. Dù vậy, Washington vẫn bày tỏ mong muốn tiếp cận các kho nhiên liệu này trong các vòng đàm phán tiếp theo.

Phát biểu được đưa ra trong bối cảnh vấn đề uranium tiếp tục là nút thắt lớn nhất giữa Mỹ và Iran. Không chỉ dừng ở hạt nhân, Nhà Trắng còn yêu cầu Tehran phải chấp nhận các hạn chế đối với chương trình tên lửa – điều mà phía Iran nhiều lần bác bỏ.

Trước đó, căng thẳng leo thang sau loạt tập kích của Mỹ và Israel vào cuối tháng 2. Một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời được thiết lập nhưng nhanh chóng rơi vào trạng thái mong manh. Các vòng đàm phán sau đó, bao gồm cuộc gặp tại Islamabad, đều không đạt được đột phá, cho thấy khoảng cách lập trường vẫn rất lớn.

Nguồn tin quốc tế cho biết một phần uranium làm giàu của Iran có thể đã bị chôn vùi sau các cuộc không kích nhằm vào cơ sở hạt nhân. Tuy nhiên, chưa có xác nhận độc lập về mức độ thiệt hại hay khả năng thu hồi.

Washington tiếp tục cáo buộc Tehran theo đuổi chương trình vũ khí hạt nhân, trong khi Iran kiên quyết khẳng định hoạt động hạt nhân của mình chỉ phục vụ mục đích hòa bình. “Lằn ranh đỏ” mà Mỹ nhấn mạnh vẫn không thay đổi: Iran không được sở hữu vũ khí hạt nhân.

Trong một kịch bản khác từng được đề cập, Mỹ từng tính tới phương án phối hợp khai quật và đưa lượng uranium làm giàu về lãnh thổ Mỹ. Song đề xuất này vấp phải sự phản đối từ phía Iran, đồng thời làm dấy lên nhiều tranh cãi về chủ quyền và kiểm soát quốc tế.

Nga và một số quốc gia khác cũng từng được nhắc đến như điểm trung chuyển hoặc lưu trữ uranium, với sự tham gia của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA). Tuy nhiên, mọi phương án đều phụ thuộc vào đồng thuận chính trị – yếu tố hiện vẫn thiếu vắng.

Theo ước tính trước đây, Iran sở hữu hơn 440 kg uranium làm giàu ở mức 60% – ngưỡng tiến gần tới cấp độ vũ khí. Đây chính là lý do khiến hồ sơ hạt nhân của nước này tiếp tục là điểm nóng địa chính trị.

Trong bối cảnh các bên liên tục phát đi thông điệp cứng rắn, triển vọng đạt được thỏa thuận kiểm soát hạt nhân vẫn khá mong manh. Mỗi tuyên bố, dù mang tính trấn an hay gây sức ép, đều có thể khiến bàn cờ đàm phán dịch chuyển theo hướng khó lường hơn.