24HMONEY đã kiểm duyệtToán học có thể mở cánh cửa giao tiếp vũ trụ?
Từ những thí nghiệm trên ong mật, các nhà khoa học cho rằng toán học có thể không phải là phát minh riêng của con người, mà là cấu trúc nhận thức phổ quát của trí tuệ. Phát hiện này mở ra khả năng toán học có thể trở thành nền tảng cho giao tiếp giữa nhân loại và trí tuệ ngoài Trái Đất.
Những thí nghiệm trên loài ong gợi mở một giả thuyết đáng chú ý: toán học không chỉ là sản phẩm của trí tuệ con người, mà có thể là cấu trúc phổ quát của tự nhiên – và biết đâu, là nền tảng cho giao tiếp với trí tuệ ngoài Trái Đất.
Nếu một ngày nào đó nhân loại thực sự nhận được tín hiệu từ một nền văn minh ngoài Trái Đất có trí tuệ, rào cản lớn nhất có lẽ không nằm ở khoảng cách không gian mênh mông, mà ở một câu hỏi nền tảng hơn: làm thế nào để giao tiếp với họ? Ngay cả hệ sao gần Trái Đất nhất cũng cách chúng ta hơn bốn năm ánh sáng – đồng nghĩa với việc chỉ một câu hỏi và một câu trả lời đơn giản cũng có thể tiêu tốn hơn một thập kỷ.
Trong kịch bản ấy, ngôn ngữ nói, cử chỉ hay các biểu tượng văn hóa hầu như vô dụng. Những hình thức giao tiếp này chỉ có ý nghĩa khi hai bên chia sẻ nền tảng sinh học và trải nghiệm tương đồng – điều gần như không thể tồn tại giữa các nền văn minh tiến hóa độc lập trên những hành tinh khác nhau.
Vậy đâu là “mẫu số chung” có thể kết nối con người với trí tuệ ngoài Trái Đất? Một nghiên cứu mới đưa ra một giả thuyết táo bạo nhưng đầy sức thuyết phục: toán học. Các nhà khoa học cho rằng toán học có thể là một trong số rất ít những cấu trúc mà các thực thể có trí tuệ trong vũ trụ có khả năng cùng nhận thức và chia sẻ. Để kiểm chứng giả thuyết này, họ đã chọn một đối tượng thử nghiệm bất ngờ: ong mật.
Ong và những viên gạch đầu tiên của toán học
Không có người ngoài hành tinh để thử nghiệm một “ngôn ngữ phổ quát”, nhóm nghiên cứu buộc phải tìm kiếm một dạng trí tuệ đủ xa lạ ngay trên Trái Đất. Ong mật trở thành lựa chọn lý tưởng. Con người và ong đã tách khỏi tổ tiên chung cách đây hơn 600 triệu năm; bộ não của hai loài khác biệt hoàn toàn về kích thước, cấu trúc và cơ chế vận hành.
Trong khi con người dựa vào ngôn ngữ nói và viết, ong giao tiếp bằng “điệu nhảy lắc lư” nổi tiếng – một chuỗi chuyển động cơ thể mã hóa thông tin phức tạp về nguồn thức ăn, từ hướng, khoảng cách, góc so với Mặt Trời cho tới chất lượng. Dù khác biệt sâu sắc, cả hai loài đều tồn tại trong những xã hội có tổ chức và trao đổi thông tin mang tính hợp tác cao.
“Con người và ong bị ngăn cách bởi hơn 600 triệu năm tiến hóa, nhưng vẫn chia sẻ những điểm tương đồng đáng kinh ngạc về giao tiếp, hợp tác và năng lực toán học”, nhóm tác giả nhận định.
Từ năm 2016 đến 2024, các nhà khoa học đã tiến hành hàng loạt thí nghiệm với ong mật bay tự do. Trong đó, ong được huấn luyện quan sát các hình ảnh trực quan thể hiện những nhóm đối tượng với số lượng khác nhau. Một số màu sắc hoặc ký hiệu đóng vai trò như “chỉ dẫn”: màu này yêu cầu cộng thêm một, màu khác yêu cầu trừ đi một.
Nếu chọn đúng đáp án, ong được thưởng nước đường; nếu sai, chúng không nhận được gì. Qua nhiều lần thử nghiệm, ong không chỉ học được các quy tắc mà còn biết áp dụng chúng vào những tình huống hoàn toàn mới – một dấu hiệu rõ ràng của khả năng học và khái quát hóa.
Kết quả cho thấy ong có thể thực hiện phép cộng và trừ đơn giản (cộng hoặc trừ một), hiểu khái niệm số không, sắp xếp thứ tự số lượng, phân biệt nhiều – ít, phân loại số chẵn – lẻ và thậm chí học cách gắn ký hiệu với con số, tương tự cách con người học các chữ số 1, 2 hay 3.
Toán học – ngôn ngữ vượt qua ranh giới loài
Phát hiện này đặc biệt gây kinh ngạc nếu đặt trong bối cảnh bộ não của ong chỉ chứa chưa đến một triệu nơ-ron, trong khi não người có tới khoảng 86 tỷ. Dù “phần cứng” vô cùng hạn chế, ong vẫn có thể nắm bắt những khái niệm số học nền tảng.
Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng, một khi một sinh vật có khả năng cộng hoặc trừ một, về mặt lý thuyết, nó đã sở hữu nền móng để biểu diễn toàn bộ các số tự nhiên. Nói cách khác, ong đã cho thấy những viên gạch đầu tiên của toán học – không thông qua ngôn ngữ, mà thông qua nhận thức.
Từ đó, một giả định lớn được đặt ra: nếu trí tuệ ngoài Trái Đất thực sự tồn tại và đạt đến trình độ nhận thức đủ cao, rất có thể họ cũng hiểu và sử dụng toán học. Điều này hàm ý rằng toán học có thể không phải là phát minh riêng của loài người, mà là hệ quả tự nhiên của trí tuệ, xuất hiện độc lập ở những nền văn minh khác nhau.
Ý tưởng này không xa lạ. Từ thế kỷ XVII, Galileo Galilei đã từng viết rằng vũ trụ được “viết bằng ngôn ngữ của toán học”. Ngày nay, những thí nghiệm trên ong đang mang lại bằng chứng thực nghiệm mới cho nhận định đó.
Thách thức tiếp theo của khoa học là xác định mức độ linh hoạt của toán học giữa các loài và liệu những khái niệm chung này có thể được mở rộng từ việc đếm đơn giản sang các ý tưởng trừu tượng hơn hay không. Những câu trả lời ấy không chỉ định hình cách nhân loại tìm kiếm trí tuệ ngoài Trái Đất, mà còn buộc chúng ta nhìn lại một câu hỏi sâu xa hơn: trí tuệ là gì, và điều gì thực sự làm nên ngôn ngữ chung của vũ trụ?
Nhà đầu tư lưu ý
Bạn muốn trở thành VIP/PRO trên 24HMONEY?
Bấm vào đây để liên hệ 24HMoney ngay
Từ khóa hot
Bàn tán về thị trường