Tín dụng bật mạnh, ngân hàng mở van trái phiếu

Nửa đầu tháng 6/2025, trái phiếu ngân hàng chiếm tới 92% tổng giá trị phát hành trên toàn thị trường, một con số cho thấy sự thống trị tuyệt đối và đồng thời phơi bày thực trạng "khát vốn" của ngành. Động thái này diễn ra trong bối cảnh tín dụng tăng trưởng vượt trội so với huy động tiền gửi, đặt ra câu hỏi lớn về khả năng cân đối nguồn vốn và chiến lược của các ngân hàng trong giai đoạn tới.

 

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang chứng kiến sự áp đảo tuyệt đối của nhóm ngân hàng thương mại. Tính đến ngày 13/6/2025, theo Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA), đã có 13 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) với tổng giá trị 15.109 tỷ đồng, trong đó nhóm ngân hàng chiếm tới 13.889 tỷ đồng – tương đương gần 92% tổng giá trị phát hành toàn thị trường.

Lũy kế từ đầu năm, tổng giá trị TPDN phát hành đạt 157.536 tỷ đồng, tăng 71% so với cùng kỳ 2024. Riêng trái phiếu ngân hàng đạt khoảng 114.000 tỷ đồng – cao gấp 2,2 lần so với cùng kỳ, thể hiện rõ vai trò dẫn dắt thị trường và phản ánh trực tiếp áp lực thanh khoản đang đè nặng lên hệ thống ngân hàng.

Tín dụng tăng nóng, huy động chậm chân: Hệ quả làn sóng phát hành

Theo ông Nguyễn Đình Duy – Giám đốc cấp cao của VIS Rating, việc tín dụng tăng nhanh hơn nhiều so với huy động là nguyên nhân cốt lõi khiến ngân hàng phải đẩy mạnh kênh phát hành trái phiếu để bù đắp thiếu hụt nguồn vốn trung và dài hạn.

Số liệu của Ngân hàng Nhà nước cho thấy, đến cuối tháng 5/2025, tín dụng toàn nền kinh tế đã tăng 6,52%. Trong khi đó, tăng trưởng tiền gửi vẫn chưa được công bố chính thức, nhưng ước tính chỉ bằng 1/2 đến 1/3 tốc độ tăng tín dụng. Riêng đến cuối tháng 3/2025, tiền gửi khách hàng tăng 1,8%, trong khi dư nợ tín dụng tăng 3,93%, tạo ra khoảng trống lên tới 1,3 triệu tỷ đồng giữa huy động và cho vay – khoảng cách nhiều khả năng còn nới rộng trong các tháng tiếp theo.

Thanh khoản hệ thống đang có dấu hiệu suy giảm. Báo cáo tài chính quý I/2025 cho thấy, tỷ lệ CASA toàn ngành giảm 2 điểm % do doanh nghiệp rút tiền gửi, trong khi tỷ lệ cho vay trên tiền gửi (LDR) đã vọt lên 108% – mức cao nhất trong 5 năm. Các ngân hàng quy mô vừa và nhỏ đang bắt đầu cảm nhận rõ áp lực thanh khoản trước mùa giải ngân cao điểm cuối năm.

Ông Nguyễn Quang Thuân – Tổng Giám đốc FiinRatings – nhận định, trong bối cảnh lãi suất vẫn thấp, việc phát hành trái phiếu không chỉ nhằm tăng vốn cho vay mà còn để cải thiện các chỉ số an toàn vốn và giảm phụ thuộc vào nguồn vốn ngắn hạn trong cho vay trung dài hạn.

Ngân hàng dẫn dắt cuộc chơi phát hành mới

Theo dự báo, ngân hàng sẽ tiếp tục là lực lượng phát hành chủ lực trên thị trường trái phiếu trong nửa cuối năm 2025. Tổng kế hoạch phát hành dự kiến của khối ngân hàng lên tới gần 200.000 tỷ đồng, khi chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động chưa được thu hẹp.

Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) mới đây công bố kế hoạch phát hành 30.000 tỷ đồng trái phiếu. Ngân hàng Á Châu (ACB) cũng lên kế hoạch phát hành 20.000 tỷ đồng. Nhiều ngân hàng TMCP khác đang âm thầm triển khai các chương trình phát hành quy mô lớn.

Không chỉ có nhu cầu, ngân hàng còn có lợi thế pháp lý vượt trội. Từ ngày 1/7/2025, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp sẽ chính thức có hiệu lực, siết chặt điều kiện phát hành trái phiếu riêng lẻ của các công ty chưa đại chúng – trong đó có yêu cầu nợ phải trả không vượt quá 5 lần vốn chủ sở hữu. Trong khi đó, các ngân hàng, vốn có bộ đệm tài chính tốt hơn, nghiễm nhiên được hưởng lợi và chiếm lĩnh sân chơi.

GS.TS. Hoàng Văn Cường đánh giá, việc siết điều kiện phát hành là cần thiết để bảo vệ nhà đầu tư và làm lành mạnh thị trường, nhưng cũng đồng nghĩa với việc thu hẹp không gian huy động vốn của các doanh nghiệp phi ngân hàng – đặc biệt là bất động sản.

Bà Trịnh Quỳnh Giao – CEO PVI Asset Management – thẳng thắn chỉ ra sự mất cân đối: “Trước đây, trái phiếu bất động sản chiếm 1/3 thị trường, ngân hàng 1/3, các ngành khác chiếm phần còn lại. Nhưng nay, trái phiếu ngân hàng chiếm tới 77%, cho thấy cấu trúc thị trường đang nghiêng lệch đáng kể.”

Ngân hàng “một mình một chợ” – Thị trường trái phiếu cần thêm lực đỡ

Thị trường trái phiếu đang rơi vào tình trạng thiếu tính đa dạng, khi ngân hàng vừa là người phát hành chủ lực, vừa chiếm ưu thế về mặt pháp lý. Tuy nhiên, một quy định khác từ ngày 1/7/2024 – cấm ngân hàng thương mại quản lý tài sản đảm bảo cho các gói phát hành trái phiếu – lại hạn chế khả năng tham gia của ngân hàng với vai trò nhà đầu tư. Điều này khiến thị trường thiếu vắng người mua ngoài hệ thống, từ đó ảnh hưởng đến tính thanh khoản và khả năng luân chuyển vốn.

Để khắc phục tình trạng “độc canh ngân hàng” trên thị trường trái phiếu, các chuyên gia đề xuất mở rộng cơ chế thu hút dòng tiền từ quỹ bảo hiểm, quỹ đầu tư dài hạn và ngân hàng đầu tư, đồng thời tạo hành lang pháp lý minh bạch, phân loại rủi ro rõ ràng để nhà đầu tư tổ chức có thể tham gia thị trường một cách an toàn và chủ động hơn.