Thương mại toàn cầu đứng trước bước ngoặt?

Ông Trump tuyên bố áp loạt thuế quan mới vào ngày 2/4, gọi đó là “ngày giải phóng”. Nhưng động thái này sẽ thúc đẩy kinh tế Mỹ hay châm ngòi cho một cuộc chiến thương mại đầy bất trắc?

Chỉ trong hai tháng kể từ khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã liên tiếp áp đặt các biện pháp thuế quan mạnh mẽ, nhắm vào hàng loạt đối tượng: từ láng giềng Canada và Mexico, đến Trung Quốc, ngành thép và nhôm nhập khẩu, ô tô và linh kiện ô tô nước ngoài, thậm chí cả các đồng minh châu Âu. Nhưng ngày 2/4 mới thực sự là bước ngoặt, khi ông tuyên bố sẽ “tất tay” với chính sách thương mại "nước Mỹ trên hết".

Mục tiêu của ông Trump rất rõ ràng: thúc đẩy sản xuất trong nước bằng cách khiến hàng nhập khẩu trở nên đắt đỏ hơn. Tuy nhiên, kế hoạch này có thực sự là "chiến lược giải phóng" nền kinh tế Mỹ hay chỉ là con dao hai lưỡi, đẩy nước Mỹ vào một cuộc chiến thương mại đầy rủi ro?

Thuế đối ứng – Vũ khí sắc bén hay canh bạc nguy hiểm?

Ông Trump tuyên bố sẽ áp thuế trả đũa lên những quốc gia đánh thuế cao với hàng xuất khẩu của Mỹ. Chính quyền của ông đã rà soát từng quốc gia để tìm ra các "sai phạm" và chuẩn bị các biện pháp trừng phạt tương xứng. Theo ông, thuế đối ứng không chỉ chặn đứng những chính sách thương mại "không công bằng" mà còn buộc các doanh nghiệp nước ngoài phải chuyển sản xuất về Mỹ để né thuế.

Năm 2024, thâm hụt thương mại của Mỹ lên tới 1.200 tỷ USD, và ông Trump quyết tâm đảo ngược tình thế bằng loạt chính sách mới. Ông cho rằng nước Mỹ đã quá "hiền lành", để các quốc gia khác tự do đánh thuế hàng xuất khẩu của Mỹ mà không có biện pháp đáp trả tương xứng.

Ngày 2/4: Giải phóng nền kinh tế hay khởi đầu cho hỗn loạn?

Ngày 2/4 được ông Trump và các trợ lý gọi là "ngày giải phóng" khi hàng loạt mức thuế mới có hiệu lực. Ông tin rằng động thái này sẽ tạo ra "cú hích" giúp nền kinh tế Mỹ hồi sinh. Trong vòng 10 tuần sau nhậm chức, ông đã tuyên bố đánh thuế mạnh vào hàng hóa từ Canada, Mexico, ô tô, chip máy tính, dược phẩm nhập khẩu, đồng thời áp thuế với các nước nhập dầu từ Venezuela.

Nhưng không phải ai cũng lạc quan. Các lãnh đạo doanh nghiệp và giới kinh tế đang lo lắng về những hệ lụy khó lường. Quỹ Thuế (Tax Foundation) ước tính chính sách thuế quan này có thể khiến GDP Mỹ giảm 0,7% và làm mất khoảng 500.000 việc làm. Giáo sư Eswar Prasad từ Đại học Cornell cảnh báo rằng "leo thang thuế quan là đòn giáng mạnh vào hệ thống thương mại toàn cầu".

Chính quyền Trump có đang điều chỉnh chiến lược?

Mặc dù tỏ ra quyết liệt, ông Trump lại liên tục điều chỉnh kế hoạch thuế quan của mình. Ban đầu, ông tuyên bố áp thuế ngay từ ngày đầu tiên nhậm chức, nhưng sau đó trì hoãn. Đến tháng 2, một thỏa thuận phút chót lại lùi thời hạn sang tháng 3. Khi thuế được thực sự áp dụng, chỉ trong 24 giờ, ngành ô tô đã được miễn trừ. Và 48 giờ sau, toàn bộ hàng hóa thuộc hiệp định Mỹ - Mexico - Canada được hoãn thuế thêm một tháng.

Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thừa nhận sẽ có "điều chỉnh giá một lần" do tác động của thuế quan. Ông cho rằng "giấc mơ Mỹ không phải là tiếp cận hàng hóa giá rẻ", ám chỉ rằng người tiêu dùng có thể phải chấp nhận chi phí cao hơn.

"Dirty 15" – Những quốc gia nào sẽ chịu ảnh hưởng nặng nhất?

Chính quyền Trump tuyên bố sẽ áp mức thuế đối ứng cao nhất lên 15 quốc gia có thâm hụt thương mại lớn nhất với Mỹ. Dù danh sách chính thức chưa được công bố, nhưng theo Wall Street Journal, những nước bị nhắm đến có thể bao gồm Trung Quốc, EU, Mexico, Nhật Bản, Hàn Quốc, Canada, Ấn Độ…

Tuy nhiên, các báo cáo từ Bloomberg và Wall Street Journal cho thấy chính quyền ông Trump có thể đang thu hẹp phạm vi thuế quan. Một số mức thuế 25% đối với chất bán dẫn, vi mạch và dược phẩm nhập khẩu vẫn chưa được thực hiện. Chính ông Trump cũng thừa nhận: "Trong nhiều trường hợp, mức thuế sẽ thấp hơn dự đoán".

Thế giới phản ứng ra sao?

Thị trường tài chính đã chao đảo trước tuyên bố của ông Trump. Chỉ số Dow Jones giảm hơn 700 điểm, S&P 500 mất hơn 100 điểm. Trong khi đó, Canada, Trung Quốc và EU đã sẵn sàng đáp trả bằng thuế quan "ăn miếng trả miếng".

Thủ tướng Canada Mike Carney tuyên bố Mỹ "không còn là đối tác đáng tin cậy" và sẽ tìm kiếm cơ hội thương mại với các nước khác. EU cũng đang lên kế hoạch áp thuế trả đũa vào tháng tới.

Liệu ông Trump có đang đẩy nước Mỹ vào cuộc chiến thương mại không lối thoát?

Dù ông Trump khẳng định rằng áp thuế chỉ gây ra "một chút xáo trộn", thực tế có thể khắc nghiệt hơn nhiều. Nếu thuế quan thực sự có hiệu lực từ ngày 2/4, cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng Mỹ sẽ đối mặt với chi phí leo thang. Liệu đây có phải là "ngày giải phóng" như ông Trump tuyên bố, hay chỉ là một canh bạc rủi ro mà nước Mỹ và thế giới đều phải gánh chịu?