Thuế quan Mỹ bủa vây kinh tế Đức – Bức tranh suy thoái đang dần hiện rõ

Châu Âu đang gồng mình chống chọi với những đòn thuế quan mới từ chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, nhưng trong khối EU, Đức – nền kinh tế đầu tàu – đang là quốc gia chịu ảnh hưởng nghiêm trọng nhất. Trong bối cảnh nền kinh tế vốn đã suy yếu, các rào cản thương mại từ bên ngoài khiến nước Đức phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng sâu sắc, cả về kinh tế lẫn xã hội.

I. Kinh tế Đức: Đòn kép từ bên trong và bên ngoài

Theo Ủy viên Kinh tế EU Valdis Dombrovskis, nếu Mỹ áp dụng toàn bộ mức thuế mới, sản lượng kinh tế của EU có thể giảm 0,2% vào năm 2027. Tuy nhiên, với Đức, đó chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Nội tại của nền kinh tế lớn nhất EU đang gặp vấn đề nghiêm trọng: hạ tầng lạc hậu, công nghệ chậm đổi mới, mô hình quản lý cứng nhắc và sự quan liêu kéo dài.

Đáng chú ý, sự trỗi dậy của Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ cao và xe điện đã xâm nhập vào khu vực vốn là thế mạnh của Đức. Các nhà sản xuất Trung Quốc như BYD, Nio đang tung ra thị trường những mẫu xe điện rẻ hơn, tích hợp nhiều công nghệ hiện đại hơn – đẩy ngành công nghiệp ô tô Đức vào tình trạng phòng thủ.

Thêm vào đó, việc Mỹ áp mức thuế nhập khẩu ô tô lên tới 25% đã đẩy giá xe Đức tại thị trường Mỹ lên gần gấp đôi. Giá trị thị trường của Tesla hiện gấp bốn lần toàn bộ ngành ô tô Đức – một thực tế cho thấy sự tụt hậu đáng báo động.

Volkswagen – biểu tượng của ngành công nghiệp Đức – đang xem xét đóng cửa nhà máy lần đầu tiên trong lịch sử 87 năm. Tỷ lệ thất nghiệp tại Đức trong tháng 2-2025 đã lên đến 6,4%, gần gấp đôi so với cùng kỳ năm 2023.

II. Khủng hoảng lao động và hệ lụy chính sách xã hội

Cấu trúc dân số già hóa, đi kèm chính sách thuế và bảo hiểm cao, đang khiến Đức mất dần sức hấp dẫn với lao động chất lượng cao. Mặc dù ban đầu người nhập cư được chào đón để bù đắp lực lượng lao động thiếu hụt, nhưng chính sách phân bổ trách nhiệm xã hội nặng nề (lên tới 45–50% thu nhập) đã khiến nhiều người quay lưng hoặc tìm cách "chống đối ngầm", như nghỉ việc nhưng vẫn nhận trợ cấp xã hội.

Các quy định lao động rườm rà cùng hệ thống đào tạo chuyên môn hóa sâu đến mức cồng kềnh đang làm giảm khả năng cạnh tranh và thích nghi của các doanh nghiệp Đức. Khi các tập đoàn lớn như BMW, Continental, Bosch cắt giảm dự kiến tới 140.000 nhân sự trong hai năm tới, tưởng như sẽ là cơ hội để khởi nghiệp hút nhân lực, nhưng thực tế lại không dễ dàng. Kỹ năng của nhân sự từ các tập đoàn lớn không phù hợp với mô hình công nghệ mới, tạo ra khoảng trống trong quá trình chuyển đổi.

Tổng giám đốc Siemens, ông Roland Busch, khẳng định: "Không còn lựa chọn nào khác ngoài việc đầu tư vào nguồn nhân lực mới". Nhưng điều này sẽ đụng độ chính trị khi đảng cánh hữu AfD – lực lượng chính trị lớn thứ hai tại Đức – kiên quyết phản đối nhập cư, tạo nên chia rẽ sâu sắc trong lòng nước Đức.

III. Cộng đồng người Việt tại Đức: Tác động kép từ thuế và lạm phát

Phần lớn người Việt tại Đức hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh ăn uống, dịch vụ, làm đẹp và đầu tư. Tuy nhiên, làn sóng lạm phát, tiêu dùng sụt giảm, và thuế tăng cao đã đẩy nhiều doanh nghiệp vào thế khó. Giá cả đầu vào tăng theo lương cơ bản mới (12,82 euro/giờ năm 2025 so với 12,41 euro/giờ năm 2024), trong khi sức mua giảm khiến nhiều nhà hàng Việt buộc phải thu hẹp quy mô, cắt giảm chi phí bằng cách tận dụng lao động gia đình.

Theo khảo sát từ cộng đồng Việt tại Berlin, số lượng doanh nghiệp đóng cửa, chuyển nhượng hoặc tạm ngưng hoạt động đang gia tăng. Những thay đổi chính sách về thuế quan từ Mỹ dù không trực tiếp ảnh hưởng đến nhóm này, nhưng lại gián tiếp kéo tụt sức mua toàn thị trường.

Trong bối cảnh đó, chính phủ mới của Thủ tướng Friedrich Merz đã đưa ra một số giải pháp tháo gỡ khó khăn: từ đầu năm 2026, mức thuế VAT với đồ ăn sẽ giảm từ 19% xuống 7%, thuế điện được điều chỉnh giảm giúp giảm chi phí vận hành, và thuế doanh nghiệp sẽ giảm dần từ 15% xuống 10% trong vòng 5 năm kể từ 2028.

IV. Thế trận chính trị và áp lực từ Mỹ

Trong khi Mỹ sử dụng các đòn bẩy chính trị – kinh tế như một phần trong chiến lược quốc gia nhằm duy trì sức mạnh toàn cầu, thì EU vẫn trong thế bị động, nhất là khi phải đối mặt với cuộc chiến tại Ukraine và khủng hoảng năng lượng. Đáng chú ý, một nửa lượng khí hóa lỏng EU tiêu thụ hiện nay phải nhập từ Mỹ, khiến vị thế đàm phán của châu Âu bị suy yếu nghiêm trọng.

Nếu Mỹ tiếp tục gia tăng thuế quan, EU buộc phải tập trung cải tổ nội bộ và xây dựng chiến lược phản ứng rõ ràng hơn, thay vì chỉ đối phó thụ động. Với một nền kinh tế đầu tàu như Đức đang chao đảo, đây sẽ là bài toán sống còn cho cả châu lục trong thời gian tới.

Bức tranh kinh tế hiện nay đang cho thấy: nếu không kịp thời thay đổi, Đức sẽ không còn là “động cơ của châu Âu”, mà sẽ trở thành điểm yếu chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt.