Thuế quan: "Đũa thần" cho kinh tế Mỹ?

Dưới thời Tổng thống Donald Trump, thuế quan không còn là biện pháp phòng vệ kinh tế thông thường, mà đang được đẩy thành “mũi giáp công” trong chiến lược tái thiết nước Mỹ – từ phục hồi sản xuất nội địa, thu hẹp thâm hụt thương mại đến tăng thu ngân sách.

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang gấp rút hoàn thiện các thỏa thuận thương mại trước thời hạn mà họ tự đặt ra – thời điểm hàng loạt mức thuế cao dự kiến áp dụng với nhiều nền kinh tế trên thế giới. Trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, câu chuyện tăng – hoãn thuế đã trở thành “món ăn hằng ngày” trên mặt trận thương mại, đến mức người ta đôi khi quên mất vì sao chiến lược thuế quan lại được khởi động từ những ngày đầu ông bước chân vào Nhà Trắng.

Tổng thống Trump từng nêu ra nhiều lý do cho việc sử dụng thuế quan như một công cụ chính sách chủ lực, nhưng tựu trung có thể gói gọn trong bốn trụ cột: tái thiết năng lực sản xuất trong nước, gia tăng nguồn thu ngân sách liên bang, thu hẹp thâm hụt thương mại và gây sức ép buộc các đối tác điều chỉnh chính sách theo hướng có lợi hơn cho Mỹ.

Với ông Trump, thuế quan không chỉ là một công cụ kinh tế – mà là liều thuốc “đa tác dụng”: hồi sinh ngành công nghiệp nội địa, tạo việc làm, tăng thu ngân sách, tái cân bằng thương mại và thậm chí – theo ông – giúp giảm thuế thu nhập cho người dân. Trong những tháng đầu nhiệm kỳ, thuế quan được triển khai trên nhiều mặt trận, kéo theo sự dịch chuyển của một số tập đoàn về đầu tư nội địa, đồng thời giúp ngân sách liên bang thu về hàng chục tỷ USD mỗi tháng từ thuế nhập khẩu.

Riêng tháng 4, thâm hụt thương mại của Mỹ giảm một nửa – một kết quả được chính quyền Trump xem là thắng lợi lớn. Bên cạnh đó, việc đe dọa thuế quan khiến nhiều quốc gia phải bước vào đàm phán mà không kéo theo áp lực lạm phát đáng kể.

Tuy vậy, các nhà kinh tế cảnh báo rằng chiến lược thuế quan khó có thể tạo ra một làn sóng công nghiệp hóa sâu rộng như kỳ vọng. Các thỏa thuận thương mại hiện tại bị đánh giá là khó thúc đẩy mạnh nhu cầu hàng hóa Mỹ ở nước ngoài. Đồng thời, các quốc gia bị áp thuế dần miễn nhiễm với chiến thuật “áp lực tối đa”, khiến hiệu quả của các đòn thuế ngày càng suy giảm.

Tổng thống Trump nhiều lần nhấn mạnh mục tiêu tạo việc làm cho người lao động Mỹ, đi kèm thông điệp cứng rắn: nếu doanh nghiệp không sản xuất tại Mỹ, họ sẽ phải gánh mức thuế cao. Apple, GE, General Motors… đều lần lượt công bố các khoản đầu tư lớn cho hoạt động sản xuất nội địa. Dù vậy, các chuyên gia chỉ ra rằng phần lớn những kế hoạch này đã được lên từ trước hoặc không liên quan trực tiếp đến chính sách thuế. Hơn nữa, chi phí lao động cao và thiếu hụt nhân lực kỹ thuật đang là rào cản lớn đối với làn sóng tái công nghiệp hóa.

Trong khi đó, về mặt thu ngân sách, Tổng thống Trump từng khẳng định thuế quan có thể giúp Mỹ loại bỏ hoàn toàn thuế thu nhập cá nhân. Song để thay thế nguồn thu từ thuế thu nhập khoảng 3.000 tỷ USD mỗi năm, mức thuế quan trung bình sẽ phải lên đến 100–200% toàn bộ hàng nhập khẩu – điều khó khả thi trong thực tiễn. Hiện tại, thuế quan chỉ mang lại khoảng 20 tỷ USD mỗi tháng – chưa bằng một phần nhỏ nguồn thu thuế thu nhập.

Một số sắc thuế hiện hành cũng không mang tính bền vững, mà được thiết kế như “đòn cảnh cáo”, ví dụ thuế áp lên Trung Quốc hay Mexico để gây áp lực về kiểm soát ma túy. Tổng thống Trump từng tuyên bố sẵn sàng gỡ bỏ các mức thuế nếu mục tiêu an ninh được đáp ứng.

Tóm lại, thuế quan dưới thời Tổng thống Trump không phải biện pháp phòng vệ đơn lẻ, mà là một trục xoay chiến lược toàn diện – kết hợp giữa kinh tế, chính trị và an ninh. Dù còn gây tranh cãi, chính sách này đang tái định hình cách nước Mỹ ứng xử với thế giới, trong một thời kỳ mà các đường biên thương mại đang trở thành mặt trận địa chính trị đầy tính toán.