Thuế quan đối đẳng

Chỉ còn một tuần nữa, chính quyền của Tổng thống Trump sẽ công bố kết quả rà soát vấn đề thuế quan đối đẳng (recipocal tariff). Có vẻ như rất nhiều người đang nín thở chờ đến ngày 02 tháng 04 này.

Trump cho rằng nhiều nước đang đánh thuế hàng của Mỹ cao hơn Mỹ đánh thuế hàng hoá của nước đó. Vì vậy, cần phải tăng thuế của Mỹ để bảo đảm công bằng.

Sau khi khái niệm này được đưa ra, nhiều người đã tính lại thuế quan trung bình giữa Mỹ và các đối tác thương mại. Theo hình dưới đây, sự chênh lệch thuế suất có vẻ khá lớn đối với các quốc gia như Hàn Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Phillippine… Trường hợp của Việt Nam, sự chênh lệch có vẻ không quá lớn 3,1% và 3,3%.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng số liệu này mới chỉ là thuế nhập khẩu. Trong khi Trump cho rằng thuế GTGT cũng cần phải được tính vào. Hiện thuế GTGT phổ thông của Việt Nam là 10%, tạm giảm xuống 8% trong mấy năm gần đây. Trong khi đó, thuế GTGT ở Mỹ phụ thuộc vào từng bang, nhưng phổ biến ở mức 7%.

---------------------------------

Có một cụm từ được đề cập là Dirty 15 - dường như là danh sách các quóc gia bị nhắm đến của chính sách thuế quan đối đẳng.

Nhiều người dự đoán rằng Việt Nam có nguy cơ rất cao nằm trong danh sách Dirty 15 bởi thâm hụt thương mại của Việt Nam với Mỹ là trong năm 2024 đã vượt 100 tỷ đô la, đứng sau Trung Quốc, EU và Mexico - cả ba đối tác thương mại này đã bị áp thuế.

Các mặt hàng Việt Nam xuất khẩu nhiều vào Mỹ là đồ điện, điện tử, nội thất với thuế 0-1% và hàng dệt may, da giầy với thuế suất 10-14%. Ở chiều ngược lại, hàng Mỹ vào Việt Nam có đồ điện tử (1-2%), bông (6-7%), đồ nhựa (4-5%), hoá chát, nông sản, máy móc (1-2%).

-------------------------------

Dù chưa rõ chúng ta có là đối tượng bị nhắm đến không, nhưng Chính phủ Việt Nam đã có những phản ứng tức thời. Điển hình là chuyến đi Mỹ của Bộ trưởng Công Thương Nguyễn Hồng Diên vừa qua.

Sau chuyến đi, ông Diên đã nói về nhiều động thái Việt Nam có thể làm để cải thiện quan hệ thương mại với Mỹ, có thể kể đến như tăng mua sắm công với hàng hoá Mỹ như mua máy bay, trực thăng, vũ khí; đẩy nhanh sửa quy hoạch điện 8, tăng công suất điện khí, mời chào các nhà cung cấp LNG của Mỹ; giảm thuế đối với hàng hoá của Mỹ; thậm chí cả việc Việt Nam sẵn sàng đầu tư khai thác khí tại Mỹ…

--------------------------

Riêng về vấn đề giảm thuế với hàng của Mỹ, cách tiếp cận của Việt Nam khá thú vị. Ông Diên cho rằng nếu Việt Nam chỉ giảm thuế với hàng của Mỹ, mà không giảm đối với các nước khác thì đã vi phạm nguyên tắc tối huệ quốc (MFN) trong WTO. Các nước khác có quyền khởi kiện.

Có một cách để lách qua MFN, đó là sử dụng ngoại lệ về FTA. Tức là, nếu Việt Nam và Mỹ ký một hiệp định thương mại thì Việt Nam có quyền giảm thuế với hàng Mỹ mà không phải làm thế với nước khác. Đây là đề xuất của Bộ trưởng Diên trong chuyến thăm Mỹ vừa qua. Nói cách khác, Việt Nam sẵn sàng giảm thuế với hàng của Mỹ, nhưng sẽ không đơn phương làm thế mà cần có một thoả thuận thương mại song phương, có thể là sửa đổi BTA đã có sẵn.

Một chuyên gia về luật thương mại quốc tế nói với tôi: Nếu Việt Nam đơn phương giảm thuế với hàng Mỹ mà không giảm với nước khác thì nguy cơ bị nước khác khởi kiện cũng không cao, vì cả thế giới phải làm thế. Hơn nữa, kể cả có bị kiện thì cũng khó có hậu quả vật chất nào, đơn giản vì cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO đang bị tắc nghẽn trong vài năm trở lại đây.

Nếu Việt Nam và Mỹ thống nhất sửa đổi BTA, thì khả năng cao là nội dung của sửa đổi này chỉ tập trung vào việc Việt Nam giảm thuế với hàng của Mỹ, chứ phía Mỹ cũng sẽ không đổi lại cái gì đáng kể. Việt Nam góp chân giò, nhưng Mỹ sẽ không thò chai rượu. Nhưng dù sao, nếu có cơ hội ngồi vào bàn đám phán với người Mỹ để sửa BTA thì cũng là một cơ hội của Việt Nam để cải thiện quan hệ song phương.

-----------------------

Có một điều thú vị là WTO là tổ chức do Mỹ đề xuất thành lập năm 1995, ngay sau khi kết thúc Chiến tranh lạnh. Nhưng 30 năm sau, các nước lớn đang có nhiều hành động vi phạm nguyên tắc cơ bản của tổ chức này.

Nó làm tôi nhớ đến Hiệp định Bretton Woods, nó được đưa ra năm 1944, vào thời điểm sắp kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai. Quốc gia dẫn dắt thảo luận tại vùng núi New Hampshire tuyệt đẹp này không ai khác, là Mỹ. Nhưng 27 năm sau, Tổng thống Nixon tuyên bố sẽ không tuân thủ quy định của Bretton Woods nữa.

Nó lại làm tôi nhớ Tam Quốc: Phàm thế cuộc trong thiên hạ, hợp rồi tan, tan rồi hợp.