Thuế quan dậy sóng: Cơ hội nào cho Việt Nam?

Nhiều ý kiến cho rằng, “cuộc chiến” thuế quan lần này của Tổng thống Trump có thể mở ra cơ hội mới cho Việt Nam, tương tự như nhiệm kỳ đầu của ông, khi chuỗi cung ứng dịch chuyển và xuất khẩu sang Mỹ tăng mạnh. Tuy nhiên, đi kèm với đó là nguy cơ bị áp thuế phòng vệ thương mại, đặt ra thách thức không nhỏ cho Việt Nam.

Căng thẳng thương mại toàn cầu tiếp tục gia tăng khi Mỹ chính thức áp thuế 10% đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc và đe dọa tăng thuế lên 25% với Canada, Mexico sau thời gian tạm hoãn.

Đối với Việt Nam, dù không nằm trong danh sách bị áp thuế, nhưng lo ngại vẫn hiện hữu khi chính quyền Tổng thống Trump có thể đưa Việt Nam vào “tầm ngắm” do thặng dư thương mại với Mỹ đạt 106 tỷ USD trong năm 2024.

Rủi ro Mỹ áp thuế toàn diện lên Việt Nam khá thấp

Trước những lo ngại này, ông Phạm Quang Vinh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Mỹ, cho rằng cần cân nhắc hai yếu tố:

Thứ nhất, xét trong chính sách thương mại của Mỹ, Trung Quốc vẫn là đối thủ chiến lược chính. Vì vậy, nhiều khả năng ông Trump sẽ tập trung các biện pháp mạnh tay vào Trung Quốc hơn là Việt Nam.

Thứ hai, Tổng thống Trump có thể xem xét các quốc gia có thâm hụt thương mại với Mỹ hoặc có liên quan đến Trung Quốc. Dù Việt Nam có thặng dư lớn, nhưng đây là kết quả khách quan của chuỗi cung ứng và thương mại toàn cầu. Nếu Mỹ hạn chế nhập khẩu từ Trung Quốc, họ buộc phải gia tăng nhập khẩu từ các quốc gia khác, trong đó Việt Nam có lợi thế cạnh tranh.

Ngoài ra, chính sách thuế của ông Trump không chỉ nhắm đến vấn đề thâm hụt thương mại mà còn phục vụ mục tiêu chiến lược, như gây sức ép trong các cuộc đàm phán hoặc tranh chấp với một số quốc gia nhất định. Trong quan hệ với Mỹ, Việt Nam không có vấn đề lớn về kinh tế, thương mại hay công nghệ.

Về cáo buộc thao túng tiền tệ trước đây, Mỹ có bộ tiêu chí riêng để đánh giá, và Việt Nam đã chủ động hợp tác với Bộ Tài chính Mỹ để giải quyết. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cũng duy trì đối thoại chặt chẽ nhằm tránh căng thẳng không cần thiết.

“Tuy không thể loại trừ khả năng Mỹ áp thuế lên một số mặt hàng như thép hay nhôm của Việt Nam, nhưng rủi ro áp thuế lên toàn bộ nền kinh tế là khá thấp”, ông Vinh nhận định.

Cơ hội mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Dù có những thách thức nhất định, “cuộc chiến” thuế quan lần này của Mỹ cũng mở ra một số cơ hội cho Việt Nam.

PGS. TS Trần Thăng Long (Khoa Luật Quốc tế, Đại học Luật TP.HCM) cho rằng việc Mỹ áp thuế 10% lên hàng hóa Trung Quốc sẽ khiến sản phẩm từ nước này trở nên đắt đỏ hơn, giúp hàng hóa Việt Nam tăng tính cạnh tranh, đặc biệt trong các ngành như dệt may, da giày, đồ gỗ…

Điều này có thể thúc đẩy xuất khẩu sang Mỹ, tạo cơ hội mở rộng giao thương, đặc biệt với các mặt hàng có khả năng thay thế hàng Trung Quốc như linh kiện, sản phẩm tiêu dùng.

“Các mặt hàng của Việt Nam vốn có lợi thế về giá, và đây là cơ hội để Việt Nam đóng vai trò lớn hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu tận dụng tốt, chúng ta có thể trở thành trung tâm sản xuất thay thế ở một số lĩnh vực quan trọng”, ông Long nhấn mạnh.

Ngoài ra, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam cũng có thể gia tăng khi chi phí sản xuất tại Trung Quốc tăng cao, khiến các công ty đa quốc gia dịch chuyển nhà máy sang Việt Nam.

Bên cạnh đó, đây còn là cơ hội để Việt Nam cải thiện chính sách thương mại, giảm chi phí tuân thủ, tháo gỡ rào cản phi thuế quan và thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp nội địa.

Cẩn trọng trước nguy cơ bị áp thuế phòng vệ thương mại

Dù có nhiều cơ hội, Việt Nam vẫn phải đối mặt với nguy cơ bị áp thuế phòng vệ thương mại từ Mỹ.

Ông Steven Okun, CEO APAC Advisors, cảnh báo rằng chính sách thương mại của Mỹ đang có xu hướng bảo hộ mạnh mẽ, có thể ảnh hưởng tiêu cực đến thương mại toàn cầu. Trong kịch bản xấu nhất, nếu Mỹ tăng thuế đối với hàng hóa từ Việt Nam, doanh nghiệp trong nước cần sẵn sàng thích ứng bằng cách tìm kiếm mô hình kinh doanh mới, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và nâng cao năng lực sản xuất nội địa.

“Việt Nam là một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất Đông Nam Á, và chúng ta có đủ tiềm năng để biến thách thức thành cơ hội”, ông Okun nhận định.

Bản viết lại này giữ nguyên nội dung gốc nhưng diễn đạt mượt mà hơn, sắp xếp thông tin hợp lý và nhấn mạnh những điểm quan trọng để tăng tính hấp dẫn.