Thuế chưa nóng đã bị kiện

Chỉ vài giờ sau khi Mỹ áp thuế mới đối với hơn 60 đối tác thương mại, chính sách của Tổng thống Donald Trump đã đối mặt với thách thức pháp lý đầu tiên. Diễn biến mới làm dấy lên câu hỏi về tính bền vững của chiến lược thương mại Mỹ cũng như tác động đối với dòng chảy thương mại và doanh nghiệp toàn cầu.

Việc Washington chuyển sang sử dụng Điều 301 của Đạo luật Thương mại 1974 sau khi cơ chế thuế trước đó bị Tòa án Tối cao bác bỏ được đánh giá là bước đi quyết liệt nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý. Nếu các vụ kiện thành công, nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng toàn cầu có thể tiếp tục đối mặt với giai đoạn bất định mới.

Ngày 24/7, chính quyền Trump áp thuế mới đối với hàng từ hơn 60 quốc gia, với lý do các nước chưa có biện pháp hiệu quả ngăn lao động cưỡng bức. Các mức thuế này áp dụng với đối tác thương mại chiếm 99,4% tổng kim ngạch thương mại Mỹ, được ban hành theo Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Điều khoản này cho phép chính phủ áp thuế nhập khẩu để đáp trả hành vi thương mại bất công. Tuy nhiên, theo học giả Peter Harrell tại Viện Luật Kinh tế Quốc tế, lần này Trump sử dụng điều khoản này theo cách hoàn toàn khác với những lần trước.

Đơn kiện được nộp lên Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ lập luận rằng các mức thuế theo Điều 301 thực chất nhằm duy trì gần như nguyên vẹn cơ chế thuế quan diện rộng mà Tòa án Tối cao đã xác định không được Quốc hội cho phép. Dù được giới thiệu là biện pháp giải quyết lao động cưỡng bức, các mức thuế mới thực tế được thiết kế để phục hồi gói thuế quan từng bị bác bỏ vào tháng 2. Đơn kiện lập luận Điều 301 không phải thẩm quyền độc lập để áp thuế đối với hầu hết hàng nhập khẩu, mà chỉ nhằm xử lý những hành vi thương mại không công bằng đã được xác định.

Giáo sư luật thuế Kimberly Clausing tại UCLA nhận định các mức thuế theo Điều 301 rõ ràng là bất hợp pháp. Trung tâm Tư pháp Tự do, tổ chức đệ trình đơn kiện, cho rằng chính quyền không thể duy trì chính sách thuế quan bị bác bỏ chỉ bằng cách chuyển sang viện dẫn đạo luật khác. Ngược lại, quan chức chính quyền Trump khẳng định đây không đơn thuần là nỗ lực khôi phục kế hoạch "Ngày Giải phóng", mà Tổng thống đã tập trung vào vấn đề lao động cưỡng bức trong nhiều năm.

Ngày 24/7, Trump tuyên bố Mỹ sẽ khởi động cuộc điều tra theo Điều 301 đối với Liên minh châu Âu để đáp trả các khoản phạt lớn của EU đối với tập đoàn công nghệ Mỹ. Động thái này nối tiếp hàng loạt biện pháp gần đây, gồm thuế 25% với hàng nhập khẩu từ Brazil theo Điều 301 và kế hoạch áp thuế 50% với một số mặt hàng từ Canada. Dường như Trump coi Điều 301 là công cụ quan trọng để mở rộng chính sách thuế quan sau khi gói thuế toàn cầu trước đó bị bác bỏ.