Thuế chồng thuế: Mỹ đang tự gây áp lực lên chuỗi cung ứng toàn cầu?

Theo tính toán mới nhất của Bloomberg, chính sách thuế quan hiện tại của Mỹ – đặc biệt đối với Trung Quốc – không những không hạ nhiệt so với thời điểm "hoãn thuế đối ứng" trong cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung trước đây, mà còn đang áp lực hơn đáng kể. Nguyên nhân chính đến từ tỷ trọng thương mại Mỹ - Trung vượt trội so với phần còn lại của thế giới, khiến bất kỳ thay đổi nào về thuế với Trung Quốc đều có ảnh hưởng lan tỏa rộng và sâu hơn.

1. CÁC LOẠI THUẾ QUAN LỚN HIỆN HÀNH

Hiện nay, hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ đang chịu nhiều lớp thuế chồng lên nhau – không chỉ theo xuất xứ mà còn theo mặt hàng cụ thể:

- Thuế phổ quát 10%: Áp dụng cho tất cả các nước không phân biệt xuất xứ hay ngành hàng. Đây là mức thuế cơ bản nhằm mục tiêu "bảo hộ toàn diện" trong chiến lược tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu.

- Thuế ô tô và linh kiện 25%: Nhắm thẳng vào ngành công nghiệp chế tạo ô tô – một ngành then chốt có tính lan tỏa cao trong nền kinh tế. Việc duy trì mức thuế này được cho là để kích thích sản xuất nội địa và tạo áp lực đàm phán với các nước có ngành xe mạnh như Đức, Nhật và Hàn Quốc.

- Thuế nhôm thép 25%: Áp dụng từ giai đoạn đầu chiến tranh thương mại, nhằm mục tiêu vực dậy ngành luyện kim nội địa, tuy nhiên cũng gây ra nhiều phản ứng dây chuyền trong các ngành sử dụng nguyên liệu này như xây dựng, hàng không và sản xuất máy móc.

- Thuế Trung Quốc lên tới 125%: Đây là mức thuế cao nhất trong toàn bộ hệ thống hiện hành, và có tính chồng lớp lên các sắc thuế khác.

Ví dụ, một chiếc ô tô điện nhập từ Trung Quốc sẽ chịu tổng cộng 160% thuế, chưa kể các loại thuế phi thuế quan khác như kiểm định, tiêu chuẩn kỹ thuật và rào cản hành chính.

Hình: Theo tính toán của Bloomberg, lượng thuế áp hiện tại còn cao hơn thời điểm hoãn thuế đối ứng do tỷ trọng thương mại Mỹ Trung cao hơn hẳn các nước khác.

2. HIỆU ỨNG CHỒNG THUẾ: GÂY MÉO MÓ THỊ TRƯỜNG VÀ ĐỊNH HÌNH LẠI CHUỖI CUNG ỨNG

Cơ chế chồng thuế này tạo ra hiệu ứng gọng kìm kép:

- Về phía doanh nghiệp nước ngoài: Tăng chi phí đột biến, mất khả năng cạnh tranh ngay từ khâu nhập khẩu.

- Về phía doanh nghiệp nội địa Mỹ: Được hưởng lợi ngắn hạn về cạnh tranh giá, nhưng đối mặt với áp lực chi phí đầu vào tăng cao nếu phụ thuộc vào nguyên vật liệu hoặc linh kiện từ nước ngoài.

- Đặc biệt, trong bối cảnh Trung Quốc là nhà cung ứng lớn nhất của Mỹ về hàng tiêu dùng, máy móc và linh kiện điện tử, mức thuế 125% cộng dồn khiến nhiều tập đoàn công nghệ phải chuyển sản xuất sang các nước thứ ba như Việt Nam, Mexico hoặc Ấn Độ để né tránh thuế mà vẫn duy trì chuỗi cung ứng.

3. Ý NGHĨA CHIẾN LƯỢC: CHÍNH SÁCH THUẾ NHƯ MỘT CÔNG CỤ ĐỊA CHÍNH TRỊ

Không chỉ đơn thuần là biện pháp bảo hộ, hệ thống thuế hiện nay đang phản ánh rõ nét một chiến lược địa chính trị:

- Kiềm chế Trung Quốc: Mức thuế 125% thể hiện rõ ý định kìm hãm sự trỗi dậy của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới trong các lĩnh vực chiến lược như AI, bán dẫn, xe điện.

- Tái cấu trúc chuỗi cung ứng: Thúc đẩy doanh nghiệp đa quốc gia rời khỏi Trung Quốc, mở rộng sản xuất tại các đối tác thân thiện hơn với Mỹ.

- Tăng sức ép đàm phán: Dùng thuế như đòn bẩy để yêu cầu nhượng bộ trong các hiệp định thương mại song phương hoặc đa phương.

4. RỦI RO VÀ PHẢN ỨNG NGƯỢC

Tuy nhiên, chính sách thuế này không tránh khỏi những hệ quả tiêu cực tiềm ẩn:

- Lạm phát đầu vào: Giá hàng hóa nhập khẩu tăng cao làm giá tiêu dùng và chi phí sản xuất trong nước leo thang.

- Trả đũa thương mại: Các nước bị ảnh hưởng có thể áp thuế đáp trả, khiến căng thẳng lan rộng.

- Giảm hiệu quả cạnh tranh toàn cầu: Doanh nghiệp Mỹ phải gánh chi phí cao hơn, đặc biệt là trong các ngành cần chuỗi cung ứng tinh vi như công nghệ cao.

KẾT LUẬN

Chính sách thuế hiện tại của Mỹ thể hiện một chiến lược tái định vị vị thế địa kinh tế, với mục tiêu dài hạn là tái cấu trúc chuỗi cung ứng, giảm lệ thuộc vào Trung Quốc và tăng cường sản xuất nội địa. Tuy nhiên, sự chồng lớp thuế suất như hiện nay tạo ra nhiều hệ lụy kinh tế thực tế, nhất là trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn còn nhiều bất ổn.

Sự giằng co giữa bảo hộ chiến lược và hiệu quả thị trường sẽ tiếp tục là trung tâm trong các cuộc tranh luận chính sách và định hướng đầu tư toàn cầu trong thời gian tới.