Thông điệp đi kèm quan trọng hơn lệnh tạm giam

Mình rất đồng tình với quyết định và thông điệp phát đi từ vụ việc bắt tạm giam Trịnh Văn Quyết. Nhưng đối với vụ Tân Hoàng Minh thì mình chưa bị thuyết phục.

Đầu tiên phải nói, mình không quá quan tâm đến từng cá nhân cụ thể, nhưng rất quan tâm đến thông điệp phát đi từ mỗi vụ bắt bớ. Nếu thông điệp tốt, rõ ràng, nhắm đúng vào hành vi nguy hiểm cho xã hội thì nó có tác động lan toả rất tốt, khiến cho những cá nhân khác trong hoàn cảnh tương tự biết đường mà hành xử cho đúng. Nhưng nếu thông điệp không rõ ràng, không nhắm đúng vào hành vi nguy hiểm thì nó sẽ gây hại vì khiến cho những người khác không biết đâu mà lần.

Đối với vụ bắt Trịnh Văn Quyết thông điệp phát ra rất tốt. Thông cáo miêu tả hành vi của ông Quyết sử dụng nhiều tài khoản mua đi bán lại chứng khoán nhằm đẩy giá lên cao rồi bán một mẻ lớn để thu lợi. Đây là hành vi thực sự nguy hiểm cho xã hội và cần bị trừng trị.

--------------------

Nhưng đối với vụ Tân Hoàng Minh, cho đến thời điểm này, thông điệp chưa rõ ràng, và điều đó không tốt. Quyết định huỷ 9 lô trái phiếu của UBCK thì được thông báo là vì hành vi “công bố thông tin sai sự thật, che giấu thông tin trong hoạt động phát hành trái phiếu riêng lẻ”.

Nếu đúng vì lý do này thì quyết định khởi tố thì phải vận dụng một trong hai quy định sau của Bộ luật Hình sự:

- Một là Điều 209 của Bộ luật Hình sự về ‘Tội cố ý công bố thông tin sai lệch hoặc che giấu thông tin trong hoạt động chứng khoán’,

- Hai là Điều 212 về ‘Tội làm giả tài liệu trong hồ sơ chào bán, niêm yết chứng khoán’.

Thế nhưng, quyết định khởi tố vụ án lại viện dẫn Điều 174 về ‘Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.’

Có lý thuyết cho rằng Tội che giấu thông tin trong hoạt động chứng khoán và Tội làm giả tài liệu trong hồ sơ chào bán là các trường hợp cụ thể hoá của Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Vì về bản chất, cố ý che giấu thông tin và làm giả tài liệu thì đều là hành vi gian dối và hành vi này được thực hiện trước khi có giao dịch.

Theo lý thuyết về pháp luật hình sự, khi một hành vi phạm tội tương ứng với cả hai tội danh, và tội danh này là trường hợp cụ thể của tội danh kia, thì cần áp dụng tội danh cụ thể, chứ không áp dụng tội dang tổng quát.

Rất khó hiểu vì sao cơ quan điều tra lại vận dụng Điều 174 về lừa đảo mà không vận dụng Điều 209 về che giấu thông tin hoặc Điều 212 về làm giả tài liệu trong lĩnh vực chứng khoán.

------------------

Vấn đề thứ hai trong thông điệp được phát đi trong vụ Tân Hoàng Minh là lý do được nêu ra “huy động tiền của nhà đầu tư nhưng không sử dụng vào các hoạt động kinh doanh theo hồ sơ phát hành trái phiếu.”

Hành vi “huy động tiền nhưng không sử dụng đúng mục đích” trước nay vẫn có thể bị xử lý hình sự nhưng thường sẽ rơi vào Điều 175 về Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Tôi này đi kèm với nhiều điều kiện khác như bỏ trốn, mất khả năng trả nợ hoặc có khả năng trả mà không trả, hoặc sử dụng vào mục đích trái pháp luật. Theo những gì mình biết, các điều kiện này chưa tồn tại trong vụ Tân Hoàng Minh.

Về lý thuyết, “huy động tiền nhưng không sử dụng đúng mục đích” vẫn có thể rơi vào Điều 174 nếu người mượn tiền biết rõ từ trước khi giao dịch là mình sẽ không sử dụng đúng mục đích tuyên bố. Thế nhưng, nếu như vậy thì thông cáo nên được viết lại là “gian dối về mục đích sử dụng tiền trong hồ sơ chào bán chứng khoán”.

Sự khác nhau về thông điệp ở đây rất quan trọng vì nó ảnh hưởng rất rất lớn đến các doanh nghiệp khác cũng đang phát hành trái phiếu. Hãy thử đặt mình vào trường hợp một doanh nghiệp khác đã hoàn toàn trung thực khi làm hồ sơ chào bán, nhưng vì một lý do nào đó (dịch bệnh, chậm thủ tục đầu tư...) đã không sử dụng tiền thu được đúng mục đích. Họ sẽ ngay lập tức đặt câu hỏi là tôi có bị xử lý hay không?

Hơn nữa, cấu thành của Điều 174 Tội lừa đảo cần thêm các yếu tố khác như phải có mục đích chiếm đoạt tài sản và phải có hậu quả thiệt hại về tài sản của người khác. Những điều này chưa được công bố trong vụ Tân Hoàng Minh. Nó khác hẳn với vụ Trịnh Văn Quyết khi nói rõ mức thiệt hại là 530 tỷ đồng.

-----------------

Mình không loại trừ khả năng việc khởi tố theo Điều 174 chỉ là bước đầu và sau này cơ quan điều tra sẽ công bố các thông tin cụ thể, chính xác hơn. Nếu điều này là đúng, thì mình mong cơ quan điều tra sớm công bố để các doanh nhân khác yên tâm. Còn đến thời điểm này thì thông điệp đi kèm với lệnh khởi tố là chưa thực sự rõ ràng.