Thoát khỏi bờ vực: Cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung sẽ đi về đâu?

Michael Froman – Chủ tịch Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR), cựu Đại diện Thương mại Mỹ – vừa có bài viết trên đăng tải trên trang của Hội đồng Đối ngoại Mỹ, phân tích về thỏa thuận đình chiến thương mại tạm thời giữa Mỹ và Trung Quốc ngày 10/5/2025.

https://www.cfr.org/article/back-brink-where-next

Theo tác giả, dù tránh được cuộc đối đầu thuế quan lớn, cả hai nước vẫn đứng trước những thách thức cấu trúc sâu sắc cần giải quyết để hướng tới một thỏa thuận dài hạn. Dưới đây là một số điểm chính của bài viết.

MỸ - TRUNG TRÁNH ĐƯỢC KHỦNG HOẢNG TRONG GANG TẤC

Trước cuộc gặp tại Geneva, Mỹ và Trung Quốc đã tiến gần đến mức đánh thuế đối ứng hơn 100% với kim ngạch thương mại song phương trị giá 582 tỷ USD. Hàng hóa khan hiếm, doanh nghiệp Mỹ đối mặt nguy cơ đóng cửa. Cuộc gặp giữa Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, Đại diện Thương mại Jamieson Greer với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong đã tạm tháo ngòi nổ. Thỏa thuận tạm thời giảm thuế Mỹ xuống 30%, Trung Quốc về 10%, kéo dài 90 ngày.

CHƯA PHẢI LÀ MỘT THỎA THUẬN THỰC SỰ

Thỏa thuận hiện tại chưa phải là một hiệp định thương mại thực chất. Tổng thống Trump bày tỏ mong muốn Trung Quốc mở cửa thị trường hơn cho doanh nghiệp Mỹ. Tuy nhiên, kinh nghiệm quá khứ cho thấy các nỗ lực cải cách thị trường Trung Quốc thường đạt kết quả khiêm tốn.

BÀI HỌC TỪ “GIAI ĐOẠN MỘT”

Hiệp định “Giai đoạn 1" (Phase One) năm 2020 từng yêu cầu Trung Quốc mua thêm 200 tỷ USD hàng Mỹ so với mức 2017, mở cửa một số lĩnh vực dịch vụ tài chính, bảo vệ sở hữu trí tuệ, kiềm chế thao túng tiền tệ. Tuy nhiên, theo Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, Trung Quốc chỉ đạt 58% cam kết, một phần do COVID-19. Mặt hàng mua nhiều nhất vẫn là nông sản và năng lượng – phù hợp với nước đang phát triển hơn là một nền kinh tế tiên tiến như Mỹ.

CÂU CHUYỆN THÂM HỤT THƯƠNG MẠI VẪN CHƯA DỨT

Thâm hụt hàng hóa giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn là lớn nhất, đạt 295,4 tỷ USD trong năm 2024. Trung Quốc tiếp tục đẩy mạnh mô hình tăng trưởng xuất khẩu, công nghiệp hóa trong các lĩnh vực bán dẫn và năng lượng sạch. Nếu Trump theo đuổi thỏa thuận “Giai đoạn 2" (Phase Two), nên tập trung vào hàng chế tạo có giá trị cao thay vì nông sản.

THUẾ QUAN MỚI – MỨC 10% TOÀN CẦU, 30% CHO TRUNG QUỐC?

Chính quyền Trump đã định hình mức thuế 10% làm tiêu chuẩn mới, cao gấp 4 lần mức trung bình trước năm 2017. Dù được thị trường chấp nhận như một “giải pháp dễ thở hơn”, mức 10% có thể quá thấp để tái công nghiệp hóa nhưng lại đủ cao để đẩy giá tiêu dùng tăng.

VAI TRÒ CỦA THUẾ QUAN CHIẾN LƯỢC

Trump phân biệt rõ giữa thuế cơ bản và thuế chiến lược – áp lên xe hơi, thép, nhôm, dược phẩm – nhằm đưa sản xuất về Mỹ. Nhưng chính sách này chỉ hiệu quả nếu đi kèm mức thuế cao hơn đáng kể cho các ngành trọng yếu, tránh rơi vào trạng thái nửa vời.

Tác giả kết luận, thỏa thuận 90 ngày giữa Mỹ và Trung Quốc là bước đưa hai bên thoát khỏi bờ vực khủng hoảng, nhưng không giải quyết được gốc rễ các bất cân đối thương mại. Nếu không có chiến lược rõ ràng và dài hạn, mức thuế mới có thể trở thành trạng thái bình thường mới, nhưng không đủ để đạt các mục tiêu kinh tế mà chính quyền Trump đặt ra./.

https://www.cfr.org/article/back-brink-where-next