Thỏa thuận Mỹ - Iran chỉ là đòn "ngoại giao trình diễn"?

Dù Washington và Tehran đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn từ ngày 8/4, cái gọi là "hòa bình" này ngay từ đầu đã ở trong trạng thái lâm nguy, liên tục phải "thở máy" trước các đòn đánh lén từ các bên liên quan.

Một thỏa thuận không văn bản, một đồng minh Israel bất trị và một mặt trận Lebanon bị ngó lơ chính là ba tử huyệt đang kéo sập nỗ lực ngoại giao của Tổng thống Donald Trump.

Thỏa thuận Mỹ - Iran chỉ là đòn "ngoại giao trình diễn"?

Lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran được thiết lập từ ngày 8/4 từng được kỳ vọng mở đường cho một tiến trình hòa bình rộng lớn hơn tại Trung Đông. Tuy nhiên, ngay từ thời điểm ra đời, thỏa thuận này đã mang trong mình nhiều yếu tố bất ổn, khiến nguy cơ đổ vỡ luôn hiện hữu.

Trong nhiều tuần qua, Tổng thống Donald Trump liên tục phát tín hiệu cảnh báo về sự mong manh của thỏa thuận. Những đợt căng thẳng mới giữa Iran và Israel, cùng các hoạt động quân sự liên quan đến Lebanon, tiếp tục đặt lệnh ngừng bắn trước thử thách lớn.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là bản thân thỏa thuận chưa có nền tảng đủ vững chắc. Nội dung chi tiết của lệnh ngừng bắn chưa từng được công bố đầy đủ, thiếu cơ chế giám sát độc lập cũng như quy định rõ ràng về các hành vi bị xem là vi phạm. Điều đó khiến mọi diễn biến trên thực địa đều có thể trở thành nguồn cơn cho những tranh cãi mới.

Giới quan sát cho rằng đây chủ yếu là một thỏa thuận mang tính tạm thời nhằm giảm nhiệt căng thẳng và tạo không gian cho đối thoại. Tuy nhiên, khi chưa có các cam kết an ninh dài hạn, lệnh ngừng bắn khó có thể trở thành nền tảng bền vững cho hòa bình khu vực.

Bên cạnh đó, Lebanon đang nổi lên như mắt xích phức tạp nhất. Tehran nhiều lần khẳng định mọi giải pháp lâu dài phải gắn với việc chấm dứt các hoạt động quân sự liên quan đến Lebanon. Trong khi đó, Israel vẫn duy trì các chiến dịch nhằm vào những mục tiêu mà nước này cho là đe dọa an ninh.

Sự khác biệt trong cách tiếp cận khiến hai bên ngày càng khó tìm được tiếng nói chung. Mỗi động thái quân sự mới đều có thể kéo theo phản ứng dây chuyền, làm suy yếu nỗ lực ngoại giao vốn đã mong manh.

Một yếu tố khác đến từ chính trường Israel. Thủ tướng Benjamin Netanyahu đang chịu áp lực lớn từ dư luận và các tính toán chính trị trong nước. Điều này khiến mọi quyết định liên quan đến an ninh và quân sự đều trở nên nhạy cảm hơn, đặc biệt trong bối cảnh bầu cử đang đến gần.

Trong khi đó, Mỹ cũng đối mặt câu hỏi về khả năng duy trì ảnh hưởng đối với các đồng minh và đối tác trong khu vực. Những lời kêu gọi kiềm chế từ Washington không phải lúc nào cũng được đáp lại bằng hành động tương xứng, làm giảm hiệu quả của các nỗ lực trung gian.

Các chuyên gia nhận định triển vọng đạt được một thỏa thuận toàn diện giữa Mỹ và Iran vẫn còn nhiều trở ngại. Dù các bên chưa muốn quay trở lại một cuộc đối đầu quy mô lớn, chỉ một sự cố quân sự hoặc một đòn đáp trả vượt kiểm soát cũng có thể đẩy toàn bộ tiến trình vào vòng xoáy căng thẳng mới.

Hiện tại, lệnh ngừng bắn vẫn tồn tại, nhưng chưa đủ vững chắc để bảo đảm cho một nền hòa bình lâu dài. Khi các mâu thuẫn cốt lõi chưa được giải quyết, Trung Đông vẫn sẽ là khu vực tiềm ẩn nhiều rủi ro và bất định.