Thỏa thuận đình trệ vì lo ngại 'chiếc roi thuế quan' của Washington

Nhiều quốc gia như Nhật Bản, EU và Ấn Độ đang do dự ký thỏa thuận thương mại với Mỹ vì lo ngại Washington sẽ áp thuế bổ sung theo ngành đối với các mặt hàng chiến lược như thép, chip và dược phẩm. Sự thiếu rõ ràng từ phía Mỹ khiến các đối tác lo sợ bị “giăng bẫy” sau khi ký kết.

Việc Mỹ theo đuổi các thỏa thuận thương mại song phương đang vấp phải lực cản, khi nhiều quốc gia e ngại bị rơi vào thế bất lợi nếu ký kết trước khi rõ ràng về lộ trình áp thuế mà Washington đang nhắm tới hàng loạt ngành chiến lược như thép, bán dẫn và dược phẩm.

Lo ngại bủa vây đàm phán thương mại Mỹ – các đối tác lớn "nín thở" chờ đòn thuế ngành hàng

Các cuộc đàm phán thuế quan của chính quyền Tổng thống Donald Trump đang vấp phải trở ngại nghiêm trọng, khi những đối tác trọng yếu như Nhật Bản, Ấn Độ và Liên minh châu Âu (EU) tỏ ra do dự. Họ không muốn đặt bút ký bất kỳ thỏa thuận thương mại nào với Washington khi vẫn chưa rõ Mỹ sẽ áp dụng thuế quan ra sao đối với các mặt hàng chiến lược như bán dẫn, dược phẩm và thép – những ngành có thể chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các biện pháp theo Mục 232 Đạo luật Mở rộng Thương mại.

Dự kiến trong vài tuần tới, Bộ Thương mại Mỹ sẽ công bố kết quả điều tra về tác động an ninh quốc gia của ba lĩnh vực: bán dẫn, dược phẩm và khoáng sản thiết yếu. Giới phân tích cho rằng đây là bước đệm để chính quyền Trump triển khai thêm một loạt biện pháp thuế quan theo ngành, gây xáo trộn nghiêm trọng trong lộ trình đàm phán với các đối tác.

Điều trớ trêu là các quốc gia đang đàm phán để giảm thuế quan đối ứng – vốn được ông Trump công bố ngày 2/4 – lại hoàn toàn mù mờ về việc liệu Washington có tung thêm “đòn thuế ngành” trong thời gian tới hay không. Với họ, một cú đánh trực diện vào các ngành hàng chủ lực thậm chí còn nguy hiểm hơn các mức thuế mang tính tổng thể.

"Thỏa thuận hôm nay, trừng phạt ngày mai"

Chuyên gia thương mại Deborah Elms từ Hinrich Foundation cảnh báo: “Hãy hình dung nếu Nhật Bản hoặc Hàn Quốc vừa hoàn tất những nhượng bộ đau đớn để đạt thỏa thuận thương mại, thì ngay hôm sau lại bị Mỹ giáng thuế ngành. Không quốc gia nào chấp nhận một bàn cờ thiếu minh bạch như vậy”.

Thỏa thuận sơ bộ giữa Mỹ và Anh – một trong những ví dụ được nhiều nước theo dõi – vẫn để ngỏ nhiều điểm then chốt, nhất là về thuế thép. Mức thuế 25% mà Mỹ áp lên thép Anh vẫn chưa được dỡ bỏ, trong khi mục tiêu của London là đưa mức thuế này về 0%. Ở chiều ngược lại, thép từ các nước khác đang bị đánh thuế tới 50%.

Bà Wendy Cutler, Phó Giám đốc Viện Chính sách châu Á, nhận định: “Washington không cung cấp được lộ trình rõ ràng về mối liên hệ giữa các loại thuế – điều này khiến đối tác lo ngại sâu sắc”.

Một quan chức Nhà Trắng hé lộ rằng thỏa thuận với Anh có thể bao gồm một số điều chỉnh về thuế ngành, nhưng cảnh báo không nên xem đó là “khuôn mẫu” để các nước khác kỳ vọng. Đáng lưu ý, các biện pháp thuế theo Mục 232 được Mỹ lý giải là nhằm bảo vệ an ninh quốc gia và khôi phục sản xuất trong nước, hoàn toàn khác mục tiêu của các biện pháp thuế đối ứng mang tính thương mại.

EU, Nhật, Ấn Độ: Mỗi nước một nỗi lo

Tại Brussels, các cuộc đàm phán với Mỹ gần như rơi vào bế tắc. Giới chức EU thừa nhận rất khó đạt được tiến triển trước thời hạn 9/7. Phương án khả thi nhất hiện nay là hai bên thống nhất được một số nguyên tắc khung để kéo dài thảo luận.

Nhật Bản, trong khi đó, muốn đàm phán một lần cho tất cả: từ thuế ô tô, phụ tùng, kim loại cho đến cả các thuế ngành đang ẩn mình trong những báo cáo mật của Washington. Vấn đề gai góc nhất là mức thuế 25% đang đè nặng lên ô tô và linh kiện nhập từ Nhật – ngành vốn chiếm tới 10% GDP và hơn 8% lực lượng lao động quốc gia này.

Thủ tướng Shigeru Ishiba khẳng định: “Ô tô là lợi ích cốt lõi của Nhật Bản. Chính phủ chúng tôi sẽ làm mọi thứ để bảo vệ ngành này”. Trong khi đó, trưởng đoàn đàm phán Nhật Bản – ông Ryosei Akazawa – tuyên bố không đặt nặng hạn chót 8/7, mà ưu tiên bảo vệ quyền lợi chiến lược, ngay cả khi Mỹ có thể tăng thuế lên các nước khác trong tương lai.

Với Ấn Độ, bức tranh càng phức tạp. Nước này không muốn ký thỏa thuận nếu không có bảo đảm từ Mỹ rằng sẽ được đối xử công bằng về thuế ngành – đặc biệt là với các sản phẩm xuất khẩu chủ lực. Một quan ngại lớn khác là tính pháp lý của các biện pháp thuế đối ứng. Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ từng phán quyết rằng các mức thuế do ông Trump áp đặt là trái luật và yêu cầu dừng thi hành, dù sau đó tòa phúc thẩm đã tạm hoãn quyết định.