Thêm quyền cho Chủ tịch tỉnh: Bước ngoặt trong cải cách bộ máy

Dự thảo Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi) đặt nền móng cho một chuyển dịch quyền lực đáng chú ý: thay vì phân tán qua tập thể UBND, nhiều thẩm quyền hành chính sẽ được tập trung vào tay Chủ tịch UBND, nhằm nâng cao tính linh hoạt, rút ngắn quy trình và tăng tốc độ ra quyết định trong bộ máy công quyền.

Chiều 3/6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về việc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi) – một trong những dự luật then chốt có thể làm thay đổi căn bản cách thức vận hành bộ máy hành chính cấp cơ sở trong giai đoạn tới.

Từ phân quyền đến “trao quyền”: Tư duy cải cách thể chế được thể hiện rõ nét

Trình bày báo cáo trước Ủy ban Thường vụ, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Phạm Thị Thanh Trà cho biết dự thảo Luật đã tiếp thu hơn 160 lượt ý kiến đại biểu tại kỳ họp thứ 9, đợt 1. Đa số đại biểu đồng thuận với việc dự thảo đã kịp thời thể chế hóa định hướng của Đảng về tổ chức mô hình chính quyền hai cấp (tỉnh – xã), đẩy mạnh phân quyền, phân cấp từ Trung ương đến địa phương và giữa các cấp chính quyền địa phương với nhau.

Một trong những điểm nhấn quan trọng là việc chuyển đổi mạnh mẽ trong cách xác lập mô hình tổ chức và quyền lực tại địa phương: Chủ tịch UBND sẽ được trao thêm quyền để có thể xử lý công việc hành chính một cách nhanh chóng, linh hoạt, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào cơ chế tập thể UBND như trước.

Lãnh đạo địa phương “nắm tay chỉ việc” xuống tận phường, xã

Theo Bộ trưởng Phạm Thị Thanh Trà, Chính phủ đã tiếp thu các ý kiến góp ý và chỉnh lý các quy định liên quan đến tổ chức chính quyền địa phương theo hướng “tinh gọn bộ máy, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm”. Cấu trúc hai cấp tỉnh – xã sẽ được định hình rõ ràng hơn, đồng thời có bổ sung tiêu chí nhằm phân biệt giữa đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt với đặc khu, tránh nhập nhèm khái niệm.

Một nguyên tắc quan trọng được khẳng định là: “Địa phương quyết – địa phương làm – địa phương chịu trách nhiệm”. Đây là thông điệp về sự tự chủ và tự chịu trách nhiệm được quán triệt rõ trong cách thức phân định quyền lực.

Đáng chú ý, trong những trường hợp cần thiết, Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thể trực tiếp chỉ đạo, điều hành cả những nhiệm vụ thuộc quyền hạn của các cơ quan chuyên môn hay UBND cấp dưới. Quy định này bảo đảm sự linh hoạt, tránh hiện tượng “đùn đẩy trách nhiệm”, nhất là trong bối cảnh chuyển tiếp từ mô hình chính quyền ba cấp sang hai cấp tại một số địa phương.

Tăng quyền để tăng trách nhiệm: Vai trò người đứng đầu được đặt đúng vị trí

Một bước đi thể hiện tư duy cải cách sâu sắc là việc dự thảo Luật đã chuyển giao nhiều nhiệm vụ, quyền hạn vốn thuộc tập thể UBND sang cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh và cấp xã. Theo dự thảo, Chủ tịch UBND cấp tỉnh sẽ nắm giữ tới 23 nhiệm vụ, quyền hạn (tăng mạnh so với 15 nhiệm vụ hiện hành), trong khi tập thể UBND cấp tỉnh còn 12 nhiệm vụ. Ở cấp xã, Chủ tịch UBND cũng có 17 nhiệm vụ, vượt trội so với 10 nhiệm vụ của UBND cấp xã.

Không chỉ tăng quyền, dự thảo Luật còn bổ sung quy định cho phép Chủ tịch UBND thay mặt UBND quyết định những vấn đề thuộc thẩm quyền và báo cáo tại phiên họp gần nhất, trừ những nội dung pháp luật yêu cầu tập thể UBND phải thảo luận.

Luật hóa phân cấp – Không còn “trao tay bằng miệng”

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đồng thuận với việc Chính phủ tăng cường vai trò điều hành của người đứng đầu. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng việc phân cấp, ủy quyền phải được thực hiện bằng văn bản quy phạm pháp luật cụ thể, tránh tình trạng tùy tiện hoặc vượt thẩm quyền. Theo đó, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật sẽ được bổ sung để cho phép Chủ tịch UBND cấp tỉnh có quyền ban hành các văn bản phân cấp.

Đồng thời, để ngăn chặn tình trạng thủ tục hành chính bị “tắc nghẽn”, Chính phủ đã bổ sung nội dung: “Không để việc giải quyết công việc, thủ tục hành chính đối với người dân, doanh nghiệp bị đình trệ, ùn tắc, kém hiệu quả”.

Một bước tiến về quản trị địa phương

Nhìn tổng thể, dự thảo Luật Tổ chức chính quyền địa phương (sửa đổi) đã thể hiện rõ mục tiêu xây dựng một bộ máy hành chính hiệu lực, hiệu quả, tăng cường tính chịu trách nhiệm cá nhân và hạn chế tư duy “bình quân trách nhiệm” trong điều hành. Việc trao thêm quyền cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh – một cách thận trọng, có điều kiện và kiểm soát – là bước đi cần thiết để đáp ứng yêu cầu của một nền quản trị hiện đại, năng động, sát dân và hành động vì dân.