Thêm một bước mạnh tay để kết thúc kỷ nguyên room tín dụng

Ngân hàng Nhà nước đang đẩy nhanh lộ trình xóa bỏ room tín dụng bằng việc ban hành Thông tư 14 với nhiều quy định nghiêm ngặt về an toàn vốn theo chuẩn Basel III. Mục tiêu là tái cơ cấu dòng vốn vào khu vực sản xuất – kinh doanh, hạn chế tín dụng đầu cơ và nâng sức chống chịu cho hệ thống ngân hàng.

Việc điều chỉnh tỷ lệ an toàn vốn không chỉ là biện pháp kỹ thuật, mà phản ánh rõ quyết tâm của Ngân hàng Nhà nước trong lộ trình xóa bỏ cơ chế cấp room tín dụng. Động thái này nhằm tái cơ cấu dòng vốn theo hướng phục vụ sản xuất – kinh doanh thực chất, siết lại các hoạt động đầu cơ, và nâng chuẩn an toàn cho hệ thống tài chính – ngân hàng.

Tín dụng vẫn là huyết mạch của nền kinh tế Việt Nam. Nhưng để chạm tới mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, nền kinh tế không thể tiếp tục vận hành dựa trên một cơ chế vốn cứng nhắc, dồn nén rủi ro vào khu vực ngân hàng và nuôi dưỡng thói quen đầu cơ.

Nghị quyết 68 đặt mục tiêu tham vọng: đến năm 2030, Việt Nam có 2 triệu doanh nghiệp, trong đó ít nhất 20 doanh nghiệp đủ tầm tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Để hiện thực hóa, cần một thị trường vốn linh hoạt, hiệu quả và có khả năng điều tiết dòng tiền về khu vực sản xuất – kinh doanh. Tuy nhiên, khi thị trường vốn còn non trẻ, tín dụng ngân hàng vẫn là trụ cột. Điều này đặt ra yêu cầu phải tái cấu trúc cơ chế cấp vốn – từ tư duy, quy định đến giám sát.

Hiện tín dụng tăng gần 20% và cung tiền tăng gần 17% so với cùng kỳ – mức cao nhất kể từ năm 2017. Tuy nhiên, cấu trúc dòng vốn vẫn cho thấy bất cập: các lĩnh vực nền tảng như công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ, trong khi bất động sản, vận tải và các ngành rủi ro vẫn chi phối. Sự lệch pha này đòi hỏi một hệ khung chính sách vừa đủ linh hoạt để thúc đẩy tăng trưởng, vừa đủ kiểm soát để tránh lặp lại sai lầm của giai đoạn 2007–2010.

Trong bối cảnh đó, Ngân hàng Nhà nước đang từng bước triển khai lộ trình xóa bỏ cơ chế room tín dụng – một công cụ hành chính từng được xem là “bệ đỡ” ổn định nhưng nay đã lỗi thời. Phát biểu “không có công cụ nào là mãi mãi” của Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng là tuyên bố chính sách rõ ràng, đặt nền móng cho giai đoạn cải cách mới.

Thông tư 14/2025/TT-NHNN là bước đi cụ thể đầu tiên trong lộ trình đó, có hiệu lực từ ngày 15/9. Đây không chỉ là văn bản kỹ thuật về tỷ lệ an toàn vốn, mà là công cụ tái thiết cách vận hành tín dụng trong nền kinh tế. Lần đầu tiên, Việt Nam áp dụng các bộ đệm vốn như CCB, CCyB theo chuẩn Basel III, bên cạnh các yêu cầu khắt khe hơn về CAR, vốn lõi, xếp hạng tín dụng, quản trị rủi ro và chất lượng tài sản đảm bảo.

Cụ thể, các ngân hàng phải duy trì CAR ở mức tối thiểu 8% và dần nâng lên 10,5% trong 4 năm để được chia lợi nhuận bằng tiền mặt. Các quy định về đánh giá rủi ro tín dụng cũng được điều chỉnh theo hướng ưu đãi cho SME và lĩnh vực nông nghiệp, đồng thời siết lại các khoản nợ xấu và tài sản kém chất lượng.

Cách tính tài sản có rủi ro theo phương pháp SA và IRB trong Thông tư 14 không chỉ tạo điều kiện cho các ngân hàng lớn có hệ thống quản trị tốt, mà còn thúc đẩy cuộc đua nâng chuẩn toàn ngành. Những ngân hàng có nền tảng vốn vững, danh mục tài sản chất lượng cao và thiên về cho vay bán lẻ – như Vietcombank, Techcombank, MB hay ACB – sẽ có lợi thế cạnh tranh rõ rệt.

Thông tư 14 cũng gửi đi thông điệp quan trọng: tăng trưởng tín dụng không thể đánh đổi bằng rủi ro hệ thống. Thay vào đó, một cơ chế vốn hiệu quả phải khuyến khích phân bổ nguồn lực đúng chỗ – tức vào khu vực sản xuất thực, vào SME, vào những lĩnh vực nuôi dưỡng tăng trưởng dài hạn.

Theo đánh giá của Vietcap, Thông tư 14 là bước tiến đáng kể trong tiến trình tiếp cận chuẩn mực Basel III và phản ánh rõ định hướng: dỡ bỏ room tín dụng không đồng nghĩa buông lỏng kiểm soát, mà là thay đổi cơ chế kiểm soát từ hành chính sang thị trường – linh hoạt nhưng có kỷ luật, tự do nhưng không vô trật tự.

Khi cơ chế vốn thay đổi, luật chơi cũng đổi theo. Những ngân hàng biết nâng đệm vốn, quản trị rủi ro và đầu tư cho chất lượng tài sản từ hôm nay sẽ là người chiến thắng trong một thị trường tài chính minh bạch, cạnh tranh và ổn định hơn.