Thần tượng hóa tội phạm: Căn bệnh nguy hiểm của thời đại mạng xã hội

Vụ việc một phụ nữ Việt Nam giúp 6 phạm nhân vượt ngục tại tòa án tỉnh Svay Rieng (Campuchia) ngày 18/11 vừa qua không chỉ gây sốc vì mức độ liều lĩnh, mà còn tạo ra làn sóng phản ứng ngược trên mạng xã hội. Thay vì nhìn nhận đây là hành vi phạm pháp nghiêm trọng, một bộ phận cư dân mạng lại biến đối tượng thành “nữ hiệp”, lãng mạn hóa hành vi cướp tù, tạo ra nguy cơ lệch chuẩn giá trị đáng lo ngại.

Vụ cướp tù bị biến thành “ngôn tình”

Theo thông tin từ nhà chức trách Campuchia, nghi phạm N.T.H.Vân đã chuẩn bị kỹ lưỡng để giúp chồng là B.V.Bảo thoát khỏi phiên xét xử: thuê xe, mua súng với giá 1.500 USD, theo dõi hoạt động tại tòa án rồi chọn thời điểm tấn công. Khi các phạm nhân được áp giải, Vân đưa súng cho chồng để uy hiếp cảnh sát, tạo điều kiện cho cả nhóm bỏ trốn. Tuy nhiên, chỉ 9 giờ sau, toàn bộ các nghi phạm đã bị bắt giữ.

Nhóm phạm nhân gồm 5 người Việt Nam và 1 người Campuchia, bị truy tố nhiều tội danh nghiêm trọng như bắt cóc, giam giữ trái phép, tàng trữ vũ khí và mua bán ma túy. Cơ quan chức năng Campuchia cho biết Vân bị truy tố thêm tội “giải cứu phạm nhân” và “tàng trữ vũ khí trái phép”.

Song song đó, mạng xã hội bùng nổ các câu chuyện hư cấu: gán ghép danh tính, dựng lại lý lịch, tạo nên “phiên bản ngôn tình” về một người phụ nữ dân tộc thiểu số hy sinh vì tình yêu. Thậm chí nhiều hình ảnh lan truyền là sản phẩm AI. Nhân vật thật bị gán nhầm danh tính đã lên tiếng bác bỏ hoàn toàn các tin đồn.

Khi tội phạm được tung hô như thần tượng

Điều đáng lo ngại không nằm ở hành vi phạm pháp – vốn đã rất nghiêm trọng – mà ở phản ứng lệch lạc của một bộ phận cư dân mạng. Chỉ trong vài giờ, hình ảnh nghi phạm bị biến thành biểu tượng “thủy chung”, “gan dạ”; nhiều bình luận cổ vũ hành động chống lại luật pháp như một câu chuyện đẹp.

Đây không phải hiện tượng mới.

Vụ Văn Kính Dương – Ngọc “Miu”, một trong những đường dây ma túy lớn nhất từng bị triệt phá, từng được một số người gọi là “tình yêu nồng cháy” chỉ vì một nụ hôn ngay tại tòa.

Trước đó, câu chuyện về Dung Hà và kế hoạch cướp tù giải cứu người yêu cuối thập niên 1990 cũng từng bị thổi phồng, lãng mạn hóa.

Những ví dụ này cho thấy khoảng cách giữa nhận thức pháp luật và cảm xúc phi lý trên mạng xã hội ngày càng lớn.

Nguy cơ méo mó hệ giá trị trong giới trẻ

Sự tung hô vô tội vạ khiến một bộ phận giới trẻ dễ nhầm lẫn:

Hệ quả là chuẩn mực đúng – sai bị đảo lộn. Người phạm tội trở thành “idol”. Người cổ vũ lại gọi đó là “cá tính”. Trong khi đó, hậu quả pháp lý là rất thật: án tù, án chung thân hoặc tử hình – không có “ngôn tình” nào xóa được.

Tin giả và sự nhẹ dạ: mảnh đất màu mỡ cho thao túng

Làn sóng tung hô đối tượng trong vụ án tại Campuchia không chỉ bùng lên từ Việt Nam, mà còn từ các nền tảng Trung Quốc như Weibo, Douyin. Nhiều nội dung cố tình bi kịch hóa câu chuyện để tăng tương tác, tạo hiệu ứng xuyên biên giới. Đây là dấu hiệu đáng báo động: dư luận Việt Nam có thể bị dẫn dắt bởi những câu chuyện chỉ nhằm mục đích câu view hoặc phục vụ mục đích khác.

Trong bối cảnh đó, sự tỉnh táo trở nên cấp thiết. Tin giả lan nhanh hơn sự thật, và sự cả tin của người dùng mạng càng khiến thông tin bị thao túng dễ dàng hơn.

Tội phạm không thể trở thành biểu tượng

Dù dưới vỏ bọc nào – “vì yêu”, “vì thương”, “vì nghĩa khí” – việc hỗ trợ phạm nhân bỏ trốn với vũ khí luôn là hành vi phạm pháp nghiêm trọng. Luật pháp của bất kỳ quốc gia văn minh nào cũng xem đây là hành vi đe dọa an ninh, trật tự.

Chuyên gia an ninh mạng Phí Văn Thanh nhận định: “Việc tôn vinh một người đưa súng cho phạm nhân tại tòa là biểu hiện đáng lo của sự xuống cấp trong tư duy. Một xã hội trưởng thành không thể đánh giá đúng – sai bằng cảm xúc, cũng không thể tôn vinh hành vi phạm tội như biểu tượng thời đại số”.

Tỉnh táo – liều vaccine cần thiết trong thời đại hỗn loạn thông tin

Sự việc lần này là lời nhắc nhở mạnh mẽ:

Thần tượng hóa tội phạm không chỉ làm lệch lạc chuẩn mực đạo đức, mà còn vô tình cổ vũ cho những hành vi gây nguy hại cho xã hội. Một cộng đồng có trách nhiệm phải đòi hỏi sự thật, tôn trọng pháp luật và cảnh giác trước những câu chuyện được “làm màu” trên mạng.

Chỉ khi có khả năng phản biện và tiếp nhận thông tin một cách tỉnh táo, chúng ta mới không trở thành nạn nhân của những “trend” được dựng lên để thao túng cảm xúc và bóp méo nhận thức.