Thảm họa hạt nhân chưa xa, Nhật Bản vẫn quyết định mở lại “siêu” nhà máy điện nguyên tử

Chính quyền tỉnh Niigata (Nhật Bản) dự kiến trong hôm nay, 22/12, sẽ đưa ra quyết định then chốt về việc tái khởi động nhà máy điện hạt nhân Kashiwazaki–Kariwa – nhà máy điện nguyên tử lớn nhất thế giới, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong chính sách năng lượng của Tokyo sau hơn một thập kỷ “đóng băng” hạt nhân vì thảm họa Fukushima.

Nếu được thông qua, đây sẽ là rào cản cuối cùng để Công ty Điện lực Tokyo (TEPCO) chính thức kích hoạt trở lại lò phản ứng đầu tiên trong tổng số 7 lò tại tổ hợp Kashiwazaki–Kariwa. Bộ Thương mại Nhật Bản ước tính, riêng việc vận hành lò phản ứng đầu tiên cũng có thể giúp nguồn cung điện cho khu vực Tokyo tăng thêm khoảng 2%.

Bước ngoặt sau thảm họa hạt nhân nghiêm trọng bậc nhất lịch sử

Nhà máy Kashiwazaki–Kariwa nằm cách thủ đô Tokyo khoảng 220 km về phía tây bắc. Sau trận động đất và sóng thần năm 2011 dẫn đến sự cố tan chảy lõi lò phản ứng tại nhà máy Fukushima Daiichi, toàn bộ 54 lò phản ứng hạt nhân của Nhật Bản đã lần lượt bị đóng cửa.

Trong hơn một thập kỷ qua, Nhật Bản mới chỉ cho phép khởi động lại 14 trong số 33 lò phản ứng còn khả năng vận hành, trong bối cảnh quốc gia này tìm cách cân bằng giữa an toàn hạt nhân, an ninh năng lượng và mục tiêu giảm phát thải.

Kashiwazaki–Kariwa sẽ là nhà máy điện hạt nhân đầu tiên được tái vận hành dưới sự điều hành của TEPCO – doanh nghiệp từng trực tiếp quản lý nhà máy Fukushima xảy ra thảm họa.

“Chúng tôi cam kết sẽ không bao giờ để sự cố như Fukushima tái diễn và đảm bảo người dân Niigata không phải trải qua nỗi đau tương tự,” ông Masakatsu Takata, người phát ngôn của TEPCO, khẳng định.

Theo kế hoạch, nếu được bật đèn xanh, TEPCO sẽ đưa lò phản ứng đầu tiên vào hoạt động từ ngày 20/1/2026.

Hoài nghi vẫn bao trùm trong dư luận địa phương

Bất chấp những cam kết an toàn, việc tái khởi động nhà máy vẫn vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ người dân địa phương. Một cuộc khảo sát do chính quyền tỉnh Niigata thực hiện hồi tháng 10 cho thấy khoảng 60% người được hỏi cho rằng các điều kiện để khởi động lại nhà máy vẫn chưa được đáp ứng, trong khi gần 70% bày tỏ lo ngại về năng lực vận hành an toàn của TEPCO.

Trong số những người phản đối có bà Ayako Oga (52 tuổi), người từng phải sơ tán khỏi khu vực xung quanh nhà máy Fukushima vào năm 2011. Hiện sinh sống tại Niigata, bà Oga cho biết ký ức về thảm họa hạt nhân vẫn ám ảnh cuộc sống của mình.

“Chúng tôi hiểu rất rõ rủi ro của tai nạn hạt nhân và không thể làm ngơ trước nguy cơ đó,” bà Oga nói, cho biết bản thân vẫn chịu những sang chấn tâm lý kéo dài kể từ sau Fukushima.

Ngay cả Thống đốc tỉnh Niigata, ông Hideyo Hanazumi – người từng ủng hộ việc tái khởi động nhà máy – cũng thừa nhận mong muốn lâu dài của Nhật Bản là giảm dần sự phụ thuộc vào năng lượng hạt nhân. “Tôi hy vọng một ngày nào đó chúng ta sẽ không còn phải dựa vào những nguồn năng lượng gây lo lắng cho xã hội,” ông phát biểu.

Áp lực an ninh năng lượng và bài toán kinh tế

Ở cấp trung ương, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi – nhậm chức cách đây hai tháng – lại công khai ủng hộ việc khởi động lại các nhà máy điện hạt nhân nhằm củng cố an ninh năng lượng và giảm chi phí nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch.

Hiện nay, năng lượng nhập khẩu, chủ yếu là khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và than đá, chiếm từ 60–70% tổng sản lượng điện của Nhật Bản. Chỉ riêng năm ngoái, Tokyo đã chi khoảng 10,7 nghìn tỷ yên (tương đương 68 tỷ USD) cho nhập khẩu các loại nhiên liệu này, gần bằng một phần mười tổng kim ngạch nhập khẩu quốc gia.

Dù dân số đang suy giảm, nhu cầu điện của Nhật Bản được dự báo sẽ tăng mạnh trong thập kỷ tới, đặc biệt do sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo – lĩnh vực tiêu thụ điện năng khổng lồ. Để đáp ứng nhu cầu đó và thực hiện cam kết trung hòa carbon, chính phủ Nhật đặt mục tiêu nâng tỷ trọng điện hạt nhân lên khoảng 20% vào năm 2040, gấp đôi so với hiện nay.

Theo ông Joshua Ngu, Phó Chủ tịch khu vực châu Á – Thái Bình Dương của công ty tư vấn năng lượng Wood Mackenzie, việc công chúng chấp nhận tái khởi động Kashiwazaki–Kariwa sẽ là “cột mốc mang tính quyết định” đối với chiến lược năng lượng dài hạn của Nhật Bản.

“Nếu vượt qua được rào cản niềm tin xã hội, Nhật Bản sẽ có thêm dư địa lớn để cân bằng giữa an ninh năng lượng, chi phí và mục tiêu giảm phát thải,” ông Ngu nhận định.