Tại sao không phải là Việt Nam?

Trong một bài trước tôi có nói về cơ hội cho Việt Nam khi chuỗi cung cấp toàn cầu được tái lập lại do biến động địa chính trị và dịch Covid-19. Gần đây có tin Apple dời 20% công suất sản xuất từ TQ sang Ấn Độ, và tin 10 doanh nghiệp Mỹ dời nhà máy từ TQ sang Indonesia.

Tại sao không phải là Việt Nam mà là Ấn Độ và Indonesia?

- Ấn Độ trước hết là vì dân số lớn, hứa hẹn một thị trường tiêu thụ lớn. Trước đây Ấn Độ theo đuổi một chính sách kinh tế đóng cửa, tự cung tự cấp nhằm giảm lệ thuộc và chi phối của nước ngoài. Gần đây đã có sự thay đổi dần theo hướng cởi mở hơn.

Ấn Độ được biết đến với các trung tâm dịch vụ khách hàng lớn nhất thế giới. Nhiều người Ấn thành công trên đất Mỹ. Người Ấn, người gốc Ấn làm CEO, Chủ tịch nhiều tập đoàn lớn của Mỹ và thế giới.

Rõ ràng đó là một lợi thế do gắn kết lợi ích, vừa là nền tảng để hai chính phủ hình thành niềm tin.

Về mặt chính trị, Ấn Độ thể hiện rõ họ không phải là bạn của kẻ thù, đối thủ của Mỹ.

Indonesia cũng là một thị trường lớn với dân số lớn gần gấp 3 lần VN. Trong xu hướng tập trung về Phương Đông của kinh tế thế giới những năm 90s. Thứ tự ưu tiên chọn lựa của các tập đoàn lớn là TQ, Ấn Độ và Indonesia. Và TQ đã nắm bắt cơ hội này mà vượt lên.

Sau đó, do xuất hiện những rủi ro từ TQ, khi các tập đoàn chuyển sang TQ+1 thì Indonesia và Ấn độ là hai địa chỉ được chọn lựa cho +1 này. Việt Nam tất nhiên cũng nhận được một số, nhưng con số không lớn.

Một cái nhìn so sánh về sức hấp dẫn giữa Indonesia và Việt Nam trong con mắt các nhà đầu tư nước ngoài: Q1 2020 Indonesia nhận được 46 tỉ đô đầu tư nước ngoài, trong khi Việt Nam nhận được 8.5 tỉ đô, trong đó chủ yếu là từ Singapore (53%), kế đến là các đối tác truyền thống (Nhật, TQ, HQ).

Sự thiếu tích cực của các doanh nghiệp Mỹ đối với Việt Nam ắt là phải có lý do.

Về mặt địa chính trị, Indonesia cũng là một vị trí quan trọng, dù theo tôi là có kém hơn so với Việt Nam, khi họ nằm trên tuyến hàng hải Malacca, nơi các tàu dầu của TQ phải đi qua để đến Trung Đông.

Về mặt chính trị, Indonesia là một quốc gia Hồi giáo có xu hướng chính trị thân Phương Tây. Đã có một số lần tấn công vào các cơ sở Mỹ tại Indonesia bởi các lực lượng Hồi giáo quá khích, nhưng chính phủ Indonesia đã thể hiện một lập trường cứng rắn đối với các hoạt động này. Điều này đã cũng có niềm tin của Mỹ với đất nước này.

TQ cũng đầu tư khá nhiều vào Indonesia, nhưng thái độ và quan điểm của họ đối với TQ là khá nhất quán: nhận đầu tư, nhưng dè dặt, thận trọng trong quan hệ.

VN thì chỉ trở nên quan trọng về mặt địa chính trị trong giai đoạn này, khi quan hệ giữa Mỹ và TQ trở nên căng thẳng. Còn về sức hấp dẫn của thị trường (dân số, tiềm năng và tốc độ tăng trưởng kinh tế) thì không bằng 2 nơi kia.

VN cũng có một cộng đồng lớn người Việt ở Mỹ, nhưng do chính sách đối với cộng đồng này Việt Nam có lúc, có nơi còn thể hiện sự chia rẽ, thái độ thù địch. Nên đóng góp của cộng đồng người Việt vào quan hệ của Việt Nam với các nước lớn là hạn chế, không bằng Ấn Độ.

Riêng về mặt niềm tin (để có thể đầu tư lớn, để có thể trao vào tay những công nghệ hiện đại...), thì có lẽ do VN thể hiện chưa rõ, chưa đủ, chưa khôn ngoan về mặt quan điểm của mình, nên đâu đó còn hạn chế.

Theo tôi, Việt Nam không nhất thiết phải tham gia vào một liên minh quân sự (với một bên để chống bên kia), nhưng Việt Nam cần tạo dựng niềm tin với các đối tác của mình.

Để có được niềm tin (trust), thì cũng giống như quan hệ giữa hai cá nhân, đó là phải cởi mở, chia sẻ, tận tình giúp đở khi hữu sự, tôn trọng sự khác biệt, và nhất là không thể hiện sự thù hận, đối lập về mặt quan điểm.

Không ai có thể tin tưởng mà chơi thân với một người thù ghét mình. Cũng không ai chơi thân với người là bạn thân của kẻ thù mình. Tôi chỉ nói vậy thôi.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng cần phải tranh thủ về mặt cá nhân, cộng đồng, trên tinh thần "thêm bạn, bớt thù".