Tại sao chính sách tiền tệ mất dần sức mạnh vào năm 2025 ?

Năm 2025, nền kinh tế toàn cầu đang đứng trước ngã rẽ, và chính sách tiền tệ - từng là công cụ chủ lực của các ngân hàng trung ương như Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) - đang dần bị đẩy lùi. Lãi suất vẫn ảnh hưởng đến chi phí vay và giá tài sản, ngay cả trong bối cảnh lạm phát đình trệ - sự kết hợp phức tạp giữa lạm phát cao và tăng trưởng ì ạch.

Nhưng tầm ảnh hưởng của chúng đang giảm sút, bị lu mờ bởi chiến tranh thương mại, căng thẳng địa chính trị và các động thái tài khóa.

Nhiều chuyên gia cho rằng, dù chính sách tài khóa và nâng cao năng suất có thể lấp chỗ trống, những giải pháp này cũng đầy thách thức - chính phủ thường chậm chạp và bị kìm hãm bởi chính trị, còn cải thiện Hiệu suất Tổng yếu tố (TFP) là cuộc chơi dài hạn, không phải giải pháp tức thời.

Kết quả? Một thế giới mà mọi công cụ kinh tế đều có điểm yếu. Điều cần là một sự kết hợp nhịp nhàng nhưng không phải dễ.

Lạm phát đình trệ làm khó ngân hàng trung ương

Lạm phát đình trệ quay lại, trói tay các ngân hàng trung ương. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo năm 2023 rằng tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát có thể khiến tăng trưởng đình trệ thêm, trong khi giảm lãi suất lại có nguy cơ đẩy giá cả leo thang. Thế kẹt này, cùng với mức nợ cao, khiến Fed và các ngân hàng khác gần như không còn dư địa hành động. Báo cáo Chính sách Tiền tệ năm 2024 của Fed cho thấy lạm phát giảm nhưng vẫn vượt mục tiêu 2%, với thị trường lao động căng thẳng gia tăng áp lực - nhưng tăng lãi suất mạnh tay có thể đẩy các thị trường ngập nợ vào hỗn loạn.

Sốc cung vượt ngoài tầm kiểm soát của lãi suất

Chiến tranh thương mại toàn cầu và các cuộc xung đột, như chiến tranh ở Ukraine, đã làm rối loạn chuỗi cung ứng, đẩy giá hàng hóa tăng vọt. Ngân hàng Thế giới năm 2022 chỉ ra rằng lãi suất, vốn được thiết kế để điều chỉnh cầu, không thể gỡ rối những nút thắt phía cung này. Thị trường giờ đây chú ý nhiều hơn đến thuế quan và địa chính trị thay vì thông báo của Fed, báo hiệu sự thay đổi trong yếu tố dẫn dắt dòng chảy kinh tế.

Chính sách tài khóa và năng suất lên ngôi

Khi các công cụ tiền tệ yếu đi, chính sách tài khóa - như chi tiêu công và giảm thuế - cùng với nâng cao năng suất đang nổi lên như những nhân tố chính. Triển vọng Kinh tế Thế giới tháng 10/2024 của IMF nhấn mạnh các biện pháp tài khóa mục tiêu và đổi mới sáng tạo là chìa khóa để ổn định kinh tế mà không kích lạm phát. Nhưng vấn đề là: chính phủ thường hành động chậm chạp, còn cải thiện TFP cần thời gian dài để đơm hoa kết trái.

Trump, Trung Quốc và châu Âu viết lại luật chơi

Chương trình nghị sự kinh tế năm 2025 của chính quyền Trump nghiêng hẳn về sức mạnh tài khóa - giảm thuế, nới lỏng quy định và đầu tư cơ sở hạ tầng lớn - gây áp lực buộc Fed giữ lãi suất thấp dù lạm phát có tăng.

Thuế quan mới với Trung Quốc và có thể cả châu Âu sẽ làm chi phí tăng vọt, đặt Fed vào thế tiến thoái lưỡng nan: tăng lãi suất để kiểm soát giá cả nhưng có nguy cơ gây suy thoái, hay giữ lãi suất thấp để làm hài lòng chính quyền, để lạm phát tự do bùng nổ.

Trong khi đó, gói kích thích “nới lỏng vừa phải” của Trung Quốc, với giảm lãi suất và các dự án lớn, đang bơm thanh khoản vào thị trường toàn cầu, đẩy giá hàng hóa lên và làm rối kế hoạch của các ngân hàng trung ương phương Tây. Ở châu Âu, chi tiêu quốc phòng tăng vọt - do lo ngại từ Nga và Trung Quốc - làm gia tăng nợ công, buộc ECB phải hỗ trợ tăng trưởng dù lạm phát rình rập.

Phúc bất trùng lai

Các yếu tố này va chạm dữ dội vào năm 2025: thuế quan của Trump và tiền kích thích của Trung Quốc đẩy lạm phát toàn cầu lên, trong khi vay nợ của châu Âu có thể làm thay đổi dòng vốn, khiến đồng đô la yếu đi. Các ngân hàng trung ương đối mặt với lựa chọn nghiệt ngã - tăng lãi suất và mạo hiểm suy thoái, hay giữ nguyên và chứng kiến giá cả phi mã. Xung đột nội bộ, như yêu cầu lãi suất thấp của Trump trái ngược với bản năng của Fed, chỉ càng siết chặt gọng kìm.

Điều gì tiếp theo?

Thị trường có thể chao đảo khi bất định gia tăng - nhà đầu tư có thể đòi hỏi lợi suất cao hơn, đặc biệt ở các nền kinh tế mới nổi dễ tổn thương. Các ngân hàng trung ương có thể thử các chiêu như định hướng tương lai, nhưng đó chỉ là giải pháp tạm thời. Một số người cho rằng 2025 là bước ngoặt, có thể dẫn đến sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa tài khóa và tiền tệ - hoặc cuộc chiến giữ độc lập cho ngân hàng trung ương trước áp lực chính trị.

Túm lại

Chính sách tiền tệ chưa chết, nhưng đang thoi thóp. Cách tiếp cận ưu tiên tài khóa của Trump, hiệu ứng lan tỏa từ kích thích của Trung Quốc và chi tiêu quốc phòng của châu Âu đang khiến Fed và ECB mất dần quyền kiểm soát. Họ không còn là những nhạc trưởng kinh tế, mà giống như những tay chơi vật lộn trong dàn nhạc hỗn loạn toàn cầu. Năm 2025 hứa hẹn biến động, sáng tạo và có thể là sự tái định nghĩa cách chúng ta ổn định kinh tế thế giới.