Tài chính tiêu dùng tăng tốc, áp lực nợ xấu chưa hạ nhiệt

Thị trường tín dụng tiêu dùng Việt Nam đang phục hồi sau giai đoạn suy giảm, mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng. Tuy nhiên, rủi ro nợ xấu và những hạn chế trong hệ thống chấm điểm tín dụng vẫn là thách thức đáng lo ngại.

Tài chính tiêu dùng là lĩnh vực hấp dẫn với mô hình vay không cần tài sản đảm bảo hay chứng minh thu nhập. Hiện nay, phần lớn các khoản vay dựa trên lịch sử tín dụng và khả năng trả nợ của khách hàng. Chỉ cần có căn cước công dân, người vay có thể dễ dàng đăng ký hồ sơ. Tuy nhiên, với những khách hàng chưa từng vay trước đó, hạn mức được phê duyệt thường thấp, dao động từ 10 - 20 triệu đồng.

Nhiều cơ hội nhưng không ít thách thức

Một nhân viên FE Credit chia sẻ rằng, với khoản vay 20 triệu đồng trong 12 tháng, khách hàng phải thanh toán khoảng 2,225 triệu đồng/tháng, bao gồm gốc, lãi, phí bảo hiểm và phí thu hộ. Đặc biệt, phí bảo hiểm bắt buộc chiếm khoảng 7,5% tổng khoản vay, trong khi phí thu hộ dao động từ 13.200 - 33.000 đồng/tháng.

Khoảng trống trong hệ thống chấm điểm tín dụng

Tại các nền kinh tế phát triển như Mỹ, hệ thống chấm điểm tín dụng cá nhân giúp đánh giá chính xác khả năng trả nợ, hỗ trợ các công ty tài chính kiểm soát rủi ro. Trong khi đó, Việt Nam vẫn chưa có hệ thống xếp hạng tín dụng cá nhân hoàn chỉnh. Hiện, chỉ một số khách hàng có thông tin tín dụng được lưu trữ tại Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia (CIC).

Với mức lãi suất khoảng 33%/năm, tương đương 19.000 đồng/tháng cho mỗi triệu đồng vay, tín dụng tiêu dùng vẫn có chi phí cao. Tuy nhiên, mức lãi suất này vẫn mềm hơn so với tín dụng đen, nơi lãi suất có thể lên đến gần 50%/năm.

TS. Nguyễn Trí Hiếu nhận định, dù nhiều rủi ro, tài chính tiêu dùng vẫn là một thị trường tiềm năng. Tuy nhiên, môi trường tín dụng tại Việt Nam còn nhiều hạn chế về tính minh bạch và khả năng kiểm soát rủi ro. Điều này khiến các nhà đầu tư nước ngoài dù nhìn thấy cơ hội vẫn phải đối mặt với thách thức lớn khi tham gia thị trường.

“Nhiều tập đoàn tài chính quốc tế sẵn sàng mua lại các công ty tài chính tiêu dùng trong nước dù đang thua lỗ, với kỳ vọng có thể quản lý rủi ro tốt hơn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy ngay cả họ cũng gặp nhiều khó khăn và có nguy cơ thua lỗ” – ông Hiếu phân tích.

Một vấn đề lớn khác là văn hóa tín dụng tại Việt Nam chưa phát triển mạnh. “Ở Mỹ, người dân rất coi trọng lịch sử tín dụng vì ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vay vốn trong tương lai. Ngược lại, tại Việt Nam, tình trạng ‘bùng nợ’ hoặc chậm trả nợ vẫn diễn ra khá phổ biến mà không phải chịu hậu quả nghiêm trọng” – ông Hiếu cho biết.

Tín dụng tiêu dùng trên đà phục hồi

Theo FiinRatings, tín dụng tiêu dùng sẽ hưởng lợi từ môi trường kinh tế vĩ mô tích cực, sự phục hồi của ngành sản xuất, xuất khẩu và nhu cầu vay vốn ngày càng cao từ nhóm lao động có thu nhập thấp đến trung bình. Bên cạnh đó, quá trình số hóa giúp cải thiện trải nghiệm khách hàng và nâng cao tỷ lệ giữ chân người vay.

Về dài hạn, thị trường tài chính tiêu dùng Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa phát triển nhờ tỷ lệ thâm nhập còn thấp. Các thương vụ M&A và sự tham gia ngày càng sâu rộng của nhà đầu tư nước ngoài đang tạo ra sự tái cơ cấu mạnh mẽ trong ngành.

"Cú bật" sau khi chạm đáy

Sau một năm khó khăn với dư nợ cho vay giảm hơn 9% và nợ xấu gia tăng, thị trường tài chính tiêu dùng đang dần phục hồi. Trong năm 2024, tăng trưởng tín dụng của M-Credit đạt 32,4% nhờ nền tảng thấp năm trước và sự hỗ trợ từ cổ đông chiến lược MB Bank và SBI Shinsei.

HDSaison cũng ghi nhận mức tăng trưởng 13,2%, giữ vị thế dẫn đầu thị phần vay mua xe máy, với lợi nhuận tăng 83,9% lên 1.200 tỷ đồng. Công ty đặt mục tiêu đạt 1.500 tỷ đồng lợi nhuận vào năm 2025.

FE Credit, công ty chiếm thị phần lớn nhất, đạt tăng trưởng tín dụng 10,3%, với tổng tài sản tăng 7%, đạt 67.648 tỷ đồng. Đáng chú ý, sau nhiều năm thua lỗ, công ty đã có lợi nhuận trước thuế 512 tỷ đồng trong năm 2024, nhờ bứt phá trong quý IV với mức tăng trưởng cho vay 10% cùng kỳ.

Báo cáo tài chính hợp nhất của VPBank cho thấy, doanh thu lãi của FE Credit năm 2024 đạt 14.365 tỷ đồng, giảm nhẹ 3,3%, nhưng nhờ cắt giảm chi phí lãi vay, thu nhập lãi thuần vẫn tăng 7,6%, đạt 11.171 tỷ đồng. Ngoài ra, thu nhập ngoài lãi tăng mạnh 61%, đạt 4.672 tỷ đồng.

Đây là kết quả của quá trình tái cấu trúc trong hai năm, cùng sự hỗ trợ từ hai cổ đông lớn VPBank và SMBC (Nhật Bản). Ban lãnh đạo VPBank kỳ vọng, từ năm 2025, FE Credit có thể đạt lợi nhuận 3.000 - 4.000 tỷ đồng.

Tóm lại, dù còn nhiều rủi ro và thách thức, tín dụng tiêu dùng Việt Nam đang trên đà phục hồi, với kỳ vọng tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm tới.