Tác động của việc Mỹ áp thuế 46% đối với hàng hóa Việt Nam (2025)

Ảnh hưởng chung đến nền kinh tế Việt Nam

Tổng thống Mỹ Donald Trump giơ bảng “thuế đối ứng” tại Nhà Trắng ngày 2/4/2025, trong đó Việt Nam nằm trong nhóm chịu mức thuế cao nhất 46%. Việc Mỹ đột ngột áp thuế nhập khẩu 46% đối với hàng hóa Việt Nam là cú sốc lớn đối với nền kinh tế. Hoa Kỳ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm gần 30% tổng kim ngạch xuất khẩu (ước ~119,7 tỷ USD năm 2024). Thuế suất cao kỷ lục này sẽ làm sụt giảm mạnh xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ, đe dọa mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Ngành sản xuất định hướng xuất khẩu sẽ chịu thiệt hại nặng nề, kéo theo nguy cơ giảm GDP, thất nghiệp gia tăng do doanh nghiệp cắt giảm đơn hàng. Đồng thời, niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài vào Việt Nam có thể bị ảnh hưởng tiêu cực, khi lợi thế tiếp cận thị trường Mỹ – vốn là động lực thu hút FDI – bị suy giảm. Nhìn chung, cú áp thuế này đặt ra thách thức nghiêm trọng cho ổn định kinh tế vĩ mô của Việt Nam trong ngắn hạn.

Các ngành xuất khẩu bị ảnh hưởng nhiều nhất

Các nhóm ngành xuất khẩu chủ lực sau sẽ chịu tác động nặng nề nhất bởi mức thuế mới:

Dệt may: Ngành may mặc chịu ảnh hưởng trực tiếp vì Mỹ là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm gần 50% kim ngạch xuất khẩu dệt may của Việt Nam.

Da giày: Tương tự dệt may, ngành giày dép có thị phần xuất khẩu rất lớn vào Mỹ (các hãng thời trang, thể thao lớn nhập khẩu từ Việt Nam), nên sẽ bị thiệt hại nghiêm trọng.

Đồ gỗ, nội thất: Mỹ là thị trường chiếm trên 55% kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam. Thuế cao khiến các mặt hàng gỗ, nội thất mất lợi thế giá tại thị trường trọng điểm này.

Điện tử, linh kiện: Các sản phẩm điện tử, điện thoại, linh kiện máy tính – vốn đóng góp kim ngạch xuất khẩu lớn nhất – sẽ bị ảnh hưởng do Mỹ là một khách hàng quan trọng (năm 2023, xuất khẩu máy móc điện tử sang Mỹ đạt khoảng 56 tỷ USD).

Thủy sản: Hoa Kỳ từ lâu là thị trường nhập khẩu thủy sản số 1 của Việt Nam (chiếm khoảng 18–23% kim ngạch thủy sản những năm gần đây), đặc biệt với mặt hàng tôm, cá tra, cá ngừ. Thuế 46% sẽ tác động mạnh đến các doanh nghiệp thủy sản xuất khẩu sang Mỹ.

Các nhóm hàng chủ lực kể trên đều nằm trong danh mục chịu mức thuế 46%, cao hơn cả Trung Quốc (34%) và nhiều nước khác. Đây là những ngành xương sống của xuất khẩu Việt Nam, do đó sức ép lên nền kinh tế sẽ rất lớn.

Khó khăn cụ thể của các ngành dưới mức thuế mới

Dệt may: Mức thuế cao khiến giá bán hàng may mặc Việt Nam tại Mỹ tăng đột biến, làm mất lợi thế cạnh tranh về giá so với đối thủ (Bangladesh, Ấn Độ, v.v.). Các công ty dệt may lớn như Vinatex, May 10, TNG… sẽ rất khó khăn khi giá thành tăng, đơn hàng bị cắt giảm do đối tác Mỹ giảm sức mua. Nhiều doanh nghiệp có thể phải thu hẹp sản xuất, cắt giảm lao động vì đơn hàng xuất khẩu sụt giảm mạnh.

Da giày: Ngành giày dép vốn có biên lợi nhuận mỏng sẽ chịu cảnh tương tự dệt may – sản phẩm đội giá 46% khó cạnh tranh tại Mỹ, dẫn đến nguy cơ mất đơn hàng về tay nước khác. Các hãng giày thể thao, thời trang có thể chuyển đơn hàng sang nước không bị áp thuế cao. Doanh nghiệp da giày Việt Nam sẽ đối mặt tình trạng tồn kho tăng và áp lực cắt giảm chi phí, nhân công.

Đồ gỗ, nội thất: Đây là lĩnh vực phụ thuộc lớn vào thị trường nhà ở Mỹ, nên thuế cao sẽ giảm mạnh nhu cầu đồ gỗ Việt Nam. Nhiều khách hàng Mỹ có thể hủy đơn hoặc trì hoãn nhập hàng do giá tăng gần một nửa. Các xưởng gỗ trong nước có nguy cơ dư thừa công suất, hàng tồn kho lớn. Doanh nghiệp gỗ (đa phần quy mô vừa và nhỏ) có thể thiếu vốn vì doanh thu xuất khẩu sụt giảm, thậm chí phải đóng cửa nếu không tìm được thị trường thay thế.

Điện tử, linh kiện: Các tập đoàn công nghệ sản xuất tại Việt Nam sẽ chịu chi phí tăng đáng kể khi xuất khẩu sang Mỹ. Ví dụ, Apple đã chuyển một phần sản xuất từ Trung Quốc sang Việt Nam để né thuế Mỹ, nhưng với mức thuế 46%, các nhà lắp ráp như Foxconn, Luxshare, Pegatron đều bị đội chi phí mạnh. Điều này có thể khiến đơn hàng linh kiện điện tử xuất sang Mỹ giảm khi công ty Mỹ cân nhắc nguồn cung khác. Ngành điện tử Việt Nam đối mặt rủi ro chuỗi cung ứng bị chuyển hướng sang nước khác, các dự án FDI mới có thể tạm dừng hoặc rời đi do lợi thế về thuế không còn.

Thủy sản: Các doanh nghiệp thủy sản sẽ hứng chịu sự sụt giảm đột ngột về doanh số tại thị trường Mỹ. Với thuế gần 50%, giá tôm, cá tra Việt Nam ở Mỹ sẽ cao hơn nhiều so với đối thủ (Ấn Độ, Ecuador đối với tôm; cá da trơn Mỹ đối với cá tra). Nhiều khả năng các nhà nhập khẩu Mỹ sẽ thu hẹp đơn hàng hoặc yêu cầu giảm giá mạnh, khiến doanh nghiệp Việt phải bán với lợi nhuận rất thấp hoặc lỗ. Ngành thủy sản vốn đã chịu thuế chống bán phá giá ở Mỹ (tôm, cá tra) suốt nhiều năm nay càng khó khăn hơn. Nông dân và nhà máy chế biến có thể tồn đọng sản phẩm, giá thu mua nguyên liệu giảm, tác động tiêu cực đến đời sống người nuôi trồng.

Khả năng phục hồi và thích ứng của từng nhóm ngành

Dệt may: Khả năng phục hồi của ngành dệt may phụ thuộc vào việc đa dạng hóa thị trường và tận dụng các hiệp định thương mại tự do khác. Các doanh nghiệp có thể đẩy mạnh xuất khẩu sang EU (nhờ EVFTA), Nhật Bản, Hàn Quốc hoặc các nước CPTPP để bù đắp một phần thị trường Mỹ. Tuy nhiên, khó có thị trường nào thay thế hoàn toàn quy mô của Mỹ, nên ngành dệt may sẽ cần thời gian tái cơ cấu. Về dài hạn, ngành đang cố gắng nâng cấp chuỗi giá trị – sản xuất sản phẩm chất lượng cao, thương hiệu riêng – nhằm giảm phụ thuộc vào lợi thế giá rẻ. Nhờ kinh nghiệm và uy tín đã gây dựng trên thị trường quốc tế, dệt may Việt Nam vẫn có nền tảng để phục hồi, nhưng tốc độ sẽ chậm nếu thuế Mỹ duy trì lâu.

Da giày: Ngành da giày cũng có một số dư địa thích ứng thông qua các FTA (EVFTA, CPTPP) và chuyển hướng sang các thị trường khác (EU, Nhật, Trung Đông). Một số doanh nghiệp lớn có thể tính đến việc mở nhà máy ở nước thứ ba (ví dụ như Indonesia, Mexico) để sản xuất hàng mang xuất xứ khác nhằm né thuế khi bán sang Mỹ. Sự linh hoạt trong sản xuất và mạng lưới gia công toàn cầu của các hãng lớn (Nike, Adidas…) có thể giúp giảm thiểu phần nào tác động. Tuy nhiên, tương tự dệt may, khả năng phục hồi của da giày trong ngắn hạn là thấp – nhiều doanh nghiệp sẽ thu hẹp trước khi tìm được hướng đi mới. Nếu biết tận dụng tốt các ưu đãi thuế từ thị trường EU, Anh, hoặc phát triển mạnh kênh bán lẻ nội địa, ngành giày dép có thể dần ổn định trở lại khi cú sốc thuế qua đi.

Đồ gỗ, nội thất: Khả năng thích ứng của ngành gỗ được đánh giá là khó khăn nhất do mức độ phụ thuộc vào Mỹ quá cao. Trước mắt, các doanh nghiệp gỗ sẽ phải tìm kiếm thị trường thay thế như EU, Anh, Canada, Úc – những nơi ưa chuộng đồ gỗ Việt Nam và ít chịu ảnh hưởng bởi thuế Mỹ. Việt Nam có Hiệp định EVFTA với EU và tham gia CPTPP (có Canada, Úc) giúp giảm thuế ở các thị trường này, là lợi thế để ngành gỗ mở rộng xuất khẩu ngoài Mỹ. Một số công ty lớn có thể xem xét di dời một phần sản xuất sang Mỹ hoặc thuê kho ngoại quan tại Mỹ để lắp ráp cuối cùng, hòng tránh thuế, nhưng điều này đòi hỏi chi phí lớn và không khả thi với đa số doanh nghiệp. Nhìn chung, ngành gỗ có thể phục hồi chậm; nhiều cơ sở nhỏ lẻ sẽ phải tái cơ cấu hoặc hợp tác lại để tồn tại. Sự hỗ trợ của Nhà nước trong xúc tiến thương mại, tìm đầu ra mới sẽ rất quan trọng để ngành này thích ứng.

Điện tử, linh kiện: Ngành điện tử có tính toàn cầu hóa cao, do đó có khả năng điều chỉnh dòng chảy thương mại linh hoạt hơn các ngành truyền thống. Trong ngắn hạn, các tập đoàn công nghệ có cơ sở tại Việt Nam (Samsung, Apple và chuỗi cung ứng) có thể tái cơ cấu chuỗi cung ứng: chuyển hướng xuất khẩu từ Việt Nam sang các thị trường không bị đánh thuế cao (châu Âu, Đông Nam Á), đồng thời phân bổ sản xuất cho thị trường Mỹ sang các nước khác (ví dụ Ấn Độ). Việt Nam có lợi thế lao động và hạ tầng sẵn có, nên nhiều hãng có thể sẽ duy trì sản xuất và chờ đợi chính sách thuế thay đổi thay vì rút đi ngay. Nếu Chính phủ Việt Nam nhanh chóng đàm phán, vận động để Mỹ giảm thuế hoặc miễn trừ cho một số mặt hàng công nghệ, điều này sẽ giúp ngành điện tử sớm hồi phục. Trong trường hợp thuế cao kéo dài, Việt Nam cần thu hút thị trường mới (Ấn Độ, Trung Đông) cho sản phẩm điện tử lắp ráp trong nước. Nhìn chung, do tính quốc tế của ngành, điện tử có thể thích ứng tốt hơn phần nào so với dệt may, gỗ – nhưng rủi ro mất một số dự án FDI vào tay nước khác (như Ấn Độ, Mexico) vẫn hiện hữu.

Thủy sản: Ngành thủy sản tuy chịu cú sốc lớn nhưng có khả năng phục hồi ở mức trung bình nhờ tính linh hoạt của các doanh nghiệp và thị trường đa dạng. Nhiều doanh nghiệp thủy sản đã có mạng lưới khách hàng rộng khắp (EU, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc); họ sẽ đẩy mạnh các thị trường này để bù đắp phần thiếu hụt từ Mỹ. Chẳng hạn, Trung Quốc hiện là thị trường nhập khẩu cá tra lớn, có thể hấp thụ thêm sản lượng nếu cá tra gặp khó ở Mỹ. Tương tự, EU và Nhật Bản ưa chuộng tôm, cá ngừ Việt Nam – việc tập trung vào các thị trường này (dù phải đáp ứng tiêu chuẩn cao) sẽ là hướng đi tất yếu. Bên cạnh đó, doanh nghiệp sẽ cải tiến sản phẩm, nâng cao chế biến sâu (đóng gói sẵn, giá trị gia tăng) để thâm nhập các phân khúc thị trường khác nhau, giảm phụ thuộc vào một thị trường. Do có kinh nghiệm vượt qua nhiều rào cản (thuế chống bán phá giá, “thẻ vàng” IUU ở EU…), ngành thủy sản được kỳ vọng sẽ thích ứng dần sau cú sốc ban đầu. Dù vậy, trong ngắn hạn 1-2 năm tới, tăng trưởng của thủy sản sẽ bị chững lại đáng kể; chỉ khi tìm được thị trường thay thế ổn định hoặc thuế quan được dỡ bỏ, ngành mới phục hồi hoàn toàn.

Tóm lại, quyết định áp thuế 46% của Mỹ đối với Việt Nam tạo ra những thách thức chưa từng có cho nền kinh tế và các ngành xuất khẩu chủ lực. Mức độ tác động tiêu cực là rất lớn, nhưng mỗi ngành có khả năng thích ứng khác nhau. Việt Nam cần nhanh chóng triển khai các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp, đa dạng hóa thị trường và làm việc với phía Mỹ để giảm thiểu tác động. Sự chủ động và linh hoạt sẽ giúp các nhóm ngành dần vượt qua giai đoạn khó khăn này, duy trì đà phát triển trong tương lai.

Nguồn tham khảo: Báo VnExpress, Tuổi Trẻ, Reuters, VnBusiness, Vneconomy, VASEP, Bộ Công Thương Việt Nam