Sức ép từ thị trường bán hàng online: Lợi nhuận "cạn", cuộc chơi "tàn"?

Dưới làn sóng tăng trưởng rực rỡ của thương mại điện tử, hàng trăm nghìn shop nhỏ lẻ lại âm thầm rút lui vì không trụ nổi chi phí vận hành và sức ép cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Thị trường TMĐT Việt Nam đang bước vào giai đoạn thanh lọc, chỉ còn chỗ cho những người bán chuyên nghiệp, có chiến lược dài hơi.

Dù ghi nhận mức tăng trưởng sản lượng tiêu thụ online đáng kể (gần 51%), thị trường thương mại điện tử Việt Nam năm qua chứng kiến một "cuộc sàng lọc" khắc nghiệt khi hơn 165.000 cửa hàng phải đóng cửa, phản ánh áp lực chi phí và môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, buộc các chủ kinh doanh nhỏ lẻ phải "rút lui".

Năm 2024, bức tranh thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam phủ lên màu tăng trưởng ấn tượng với doanh thu từ 5 sàn lớn — Shopee, Lazada, TikTok Shop, Tiki và Sendo — chạm mốc 318.900 tỷ đồng, tăng vọt 37,36%. Số lượng hàng hóa tiêu thụ vượt ngưỡng 3,42 tỷ sản phẩm, tăng tới 50,76%. Nhưng sau tấm màn hào nhoáng ấy là làn sóng rút lui âm thầm của các tiểu thương, kéo theo hơn 165.000 gian hàng biến mất khỏi hệ sinh thái TMĐT trong vòng một năm. Trung bình mỗi tuần, gần 3.200 cửa hàng lặng lẽ đóng cửa — con số lạnh lùng cho thấy thị trường không còn dễ thở như trước.

Cú rút lui chủ yếu đến từ lực lượng bán nhỏ lẻ — những người thiếu chiến lược dài hạn và không đủ sức chống chọi với làn sóng người bán ngoại tràn vào, đặc biệt trên các nền tảng như Shopee. Áp lực cạnh tranh về giá, phí nền tảng và chi phí quảng cáo đang xóa mờ biên lợi nhuận, khiến việc trụ vững trở thành một thử thách sinh tồn.

Anh Hải, chủ một shop phụ kiện công nghệ tại Hà Nội, cho biết: “Tôi từng xem TMĐT là cơ hội bền vững, nhưng giờ nó đang trở thành cuộc đua khắc nghiệt. Chi phí quảng cáo, chiết khấu, phí vận chuyển... đang bào mòn lợi nhuận từng ngày. Tôi nghĩ đến việc dừng lại không phải vì không cố gắng, mà vì không còn đường sống nếu không thay đổi."

Tương tự, chị Lan – chủ shop đồ thủ công trang trí nhà – chia sẻ: “Tôi từng hào hứng với Shopee vì phí dịch vụ thấp, đơn hàng đều. Nhưng giờ, mỗi bộ tranh bán ra 500.000 đồng, trừ đi chiết khấu và các khoản phí khác, lời lãi chẳng còn bao nhiêu. Tôi buộc phải rút vốn, quay lại bán qua mạng xã hội – nơi ít tốn kém hơn và dễ giữ chân khách hàng trung thành.”

Không chỉ riêng họ, hàng trăm nghìn nhà bán nhỏ lẻ khác cũng đang tính bài rút quân. Một phần do chi phí vận hành phình to, phần khác vì người tiêu dùng ngày càng nhạy cảm về giá và đòi hỏi sự minh bạch, chuyên nghiệp từ phía người bán.

Theo số liệu từ Metric.vn, quý I/2024 chứng kiến sự phân hóa rõ rệt: trong khi hơn 38.000 shop ngừng phát sinh đơn hàng, số lượng gian hàng đạt doanh số trên 50 tỷ đồng lại tăng gần gấp đôi. Các Shop Mall — dù chỉ chiếm 3% tổng số cửa hàng — lại chiếm tới 27% doanh thu trên Shopee và TikTok Shop. Người tiêu dùng không còn tin tưởng vào các shop nhỏ "treo đầu dê bán thịt chó", mà chuyển sang lựa chọn các gian hàng chính hãng, có thương hiệu rõ ràng.

Thị trường TMĐT giờ đây đã không còn là sân chơi cho những ai bán "cho vui". Bán hàng online đã trở thành một trận địa thực thụ, nơi chỉ những người có chiến lược dài hạn, biết tối ưu chi phí – giá vốn – sản phẩm, mới có cơ hội tồn tại. Ai chỉ chạy theo đối thủ, không đầu tư vào thương hiệu hay chăm sóc khách hàng, sớm muộn cũng bị đào thải khỏi cuộc chơi.

Ông Nguyễn Hòa Bình (Shark Bình), Chủ tịch Tập đoàn NextTech, cảnh báo rằng TMĐT Việt Nam đang đi theo xu hướng “siết chặt” như tại Trung Quốc: “Sắp tới, chỉ những người có kênh bán riêng – website, mini app trên Zalo, hoặc hệ thống CRM giữ chân khách – mới sống sót lâu dài. Tách sàn, giảm phụ thuộc vào các nền tảng TMĐT lớn, là con đường sinh tồn bắt buộc.”